BYKHY Yanıcı ve Parlayıcı Sıvı Sınıfları (Madde 113)

BYKHY Madde 113, yanıcı ve parlayıcı sıvıları parlama noktasına göre altı sınıfa ayırır: parlayıcı sıvılar Sınıf IA, IB ve IC; yanıcı sıvılar Sınıf II, IIIA ve IIIB. Bu sınıf, yönetmeliğin sıvılarla ilgili bütün sonraki hükümlerinin anahtarıdır: bildirim ve izin (Madde 114), bina içinde bulundurulabilecek miktar (Madde 115), bodrum yasağı ve depo binası sınırları (Madde 118), tank havuzlaması (Madde 119) hep bu sınıfa bakarak uygulanır.

İki ana grup: parlayıcı ve yanıcı

Yönetmelik iki kelimeyi bilerek ayırır. Parlayıcı sıvı (Sınıf I), parlama noktası 37,8 °C'nin altında olan ve 37,8 °C'deki buhar basıncı 276 kPa'yı aşmayan sıvıdır. Yanıcı sıvı ise parlama noktası 37,8 °C ve üstünde olan sıvıdır; Sınıf II, IIIA ve IIIB bu gruptadır (Madde 113/1-a, 1-b). Günlük dilde ikisine de "yanıcı" denir, ama projede hangi kelimenin geçtiği hükmün kapsamını değiştirir: örneğin Madde 118/2'deki yığın kuralı metinde "parlayıcı sıvı" için yazılmıştır.

276 kPa buhar basıncı sınırı, sıvı ile sıvılaştırılmış gaz arasındaki çizgidir. 37,8 °C'de buhar basıncı bunu aşan bir madde bu bölümün sıvı sınıflarına girmez; yönetmeliğin gazlarla ilgili hükümlerine bakılır.

Madde 113 sınıf tablosu

Kaynama noktası yalnız en tehlikeli iki alt sınıfı (IA ve IB) birbirinden ayırmak için kullanılır. Çok düşük sıcaklıkta kaynayan bir sıvı, ortam sıcaklığında hızla buharlaşıp geniş bir tutuşabilir bulut oluşturur; IA'nın en ağır sınıf olması bundandır. Sınır değerler Fahrenhayt ölçeğinden yuvarlanmış görünür: 37,8 °C = 100 °F, 60 °C = 140 °F; 22,8 °C ve 93 °C de yaklaşık 73 °F ve 200 °F'tir.

Metinde küçük bir boşluk var: IC tanımı "22,8 °C'den yüksek", IA ve IB tanımı "22,8 °C'den düşük" der; parlama noktası tam 22,8 °C olan bir sıvı açıkta kalır. Sınır üstündeki bir ürün için güvenli taraf, daha tehlikeli sınıfı seçmektir.

Isıtılmış sıvı kuralı

Madde 113/2 kısa ama önemlidir: parlama noktasının üzerine ısıtılarak kullanılan Sınıf II ve Sınıf IIIA sıvılar Sınıf I kabul edilir. Isıtılmış bir yakıt tankı, ön ısıtmalı bir proses hattı veya sıcak tutulan bir yağ banyosu, kâğıt üzerindeki sınıfla değil işletme sıcaklığıyla değerlendirilir. Bunun sonucu doğrudan bodrum yasağına ve depo miktarlarına yansır.

Sınıf hangi hükmü değiştirir?

Madde 114/3'teki eşdeğerlik kuralının girişinde Sınıf IIIB de sayılır, ama oran yalnız Sınıf II ve IIIA için verilir. IIIB için ayrı bir katsayı metinde yoktur; Madde 118/2'nin depo binasındaki IA eşdeğerlik oranları (IIIB için 80'e bölme) başka bir bağlamdadır. Bu konuda projeye özel karar için itfaiyeye danışın. Ayrıntılı miktarlar Ek-11 ve Madde 115 yazısında, depo binası tabloları Ek-12/A ve 12/B yazısındadır.

Kılavuz'daki Tablo 113 ve örnek sıvılar

Aralık 2024 Kılavuzu Madde 113'ü bir tabloya çevirir ve her sınıfın yanına Madde 115'teki miktarları ve örnek sıvıları yazar (Kılavuz s. 189). Kılavuz'un örnekleri şunlardır: IB için aseton, benzin ve etil alkol; II için motorin ve gaz yağı; IIIB için biyodizel, antifriz ve yağlama yağları.

Tabloda bir fark var: Kılavuz IC satırında parlama noktası için yalnız "22,8 °C'den büyük", kaynama noktası için "37,8 °C'den küçük" yazar. Yönetmelik metni ise IC'yi kaynama noktasıyla değil, 22,8 ile 37,8 °C arasındaki parlama noktasıyla tanımlar. Kılavuz kendi künyesinde mevzuatla çelişme hâlinde yürürlükteki mevzuatın geçerli olduğunu söyler; sınıf belirlerken yönetmelik metnini esas alın. Örnek listeye güvenmek yerine ürünün kendi parlama noktası verisine bakın: aynı ad altında satılan ürünlerin bileşimi değişebilir.

Bu bölümün uygulanmadığı yerler (Madde 123)

Yanıcı ve parlayıcı sıvılar bölümü üç durumda uygulanmaz:

• Ticari veya endüstriyel bir faaliyet için yapılmayan depolama ve doldurma işleri; yönetmelik ısıtma merkezi kazan dairelerini ve yakıt depolarını örnek verir (123/1-a). Kazan dairesinin kendi kuralları ayrıdır: kazan dairesi yazısı.
• Araç depoları, yer değiştirebilen tesisler, 300 litreye kadar depo hacmi olan sabit tesisler ve bunların ayrılmaz parçası olan yakıt kapları (123/1-b).
• İşletmede bir sıvının üretimde işlenmesi ya da ürün veya ara ürün olarak kısa süre depolanması (123/1-c).

Son bent yoruma açıktır: "kısa süre" metinde sayıyla tanımlanmaz. Proses alanındaki ara stok ile kalıcı depo arasındaki ayrımı proje aşamasında yetkili idareyle netleştirmek, sonradan çıkacak bir izin tartışmasını önler.

Sık yapılan hatalar

• Motorin ile benzini aynı sınıfta saymak. Kılavuz'un örneklerine göre benzin IB, motorin Sınıf II'dir; bildirim eşiği, bodrum yasağı ve depo miktarları farklıdır.
• Isıtılmış ağır yakıtı Sınıf III saymak. Parlama noktasının üzerinde tutulan II ve IIIA sıvı Sınıf I'dir (113/2).
• "Yanıcı" ile "parlayıcı" kelimesini karıştırmak. Yönetmelikte parlayıcı, Sınıf I demektir.
• Sınıfı ürün adından tahmin etmek. Ölçüt parlama noktasıdır; karışımlarda ve çözücülü ürünlerde değer üründen ürüne değişir.

Köpüklü söndürme gereken yerler için yönetmeliğin yaklaşımı Madde 98 ve 122 yazısında anlatılıyor.

Sık Sorulan Sorular

BYKHY'de yanıcı sıvı ile parlayıcı sıvı arasındaki fark nedir?

Madde 113'e göre parlayıcı sıvı (Sınıf I), parlama noktası 37,8 °C'nin altında olan ve 37,8 °C'deki buhar basıncı 276 kPa'yı aşmayan sıvıdır. Yanıcı sıvı ise parlama noktası 37,8 °C ve üstünde olan sıvıdır; Sınıf II, IIIA ve IIIB bu gruptadır.

Benzin ve motorin BYKHY'de hangi sınıftadır?

Aralık 2024 Kılavuzu'nun Tablo 113 örneklerine göre benzin Sınıf IB, motorin Sınıf II'dir (Kılavuz s. 189). Kesin sınıf ürünün parlama noktası verisiyle belirlenir.

Isıtılarak kullanılan bir yağ hangi sınıfta değerlendirilir?

Madde 113/2'ye göre parlama noktasının üzerine ısıtılan Sınıf II ve Sınıf IIIA sıvılar Sınıf I kabul edilir. Bu durumda Sınıf I'in bodrum yasağı ve miktar sınırları uygulanır.

Kalorifer kazanının yakıt deposu bu bölüme girer mi?

Madde 123/1-a, ticari veya endüstriyel faaliyet için yapılmayan, ısıtma merkezi kazan daireleri ve yakıt depoları gibi depolama ve doldurma işlerini bu bölümün dışında tutar. Kazan dairesinin kendi hükümleri ayrıca uygulanır.

Kılavuz'daki Tablo 113 ile yönetmelik metni farklıysa hangisi geçerli?

Kılavuz rehber niteliğindedir ve kendi künyesinde mevzuatla çelişme hâlinde yürürlükteki mevzuatın geçerli olduğunu yazar. IC sınıfında Kılavuz tablosu kaynama noktası yazar; yönetmelik metni IC'yi 22,8 ile 37,8 °C arasındaki parlama noktasıyla tanımlar.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir