Türkiye'de 30.000 km bölünmüş yol ağı ve 200'ün üzerinde asfalt plenti çalışır; sahada bu plentlerin her birinin benzer bir yangın profili olduğu görülür. İşin merkezinde dönen tambur kurutucu (rotary dryer) vardır: agregayı yaklaşık 150 °C'de kurutur, bitüm ise 140-180 °C arasında sıcak tutulur. Brülör tarafında LPG, motorin veya doğal gaz kullanılır; hangisi olursa olsun yakıt-hava oranı, ön süpürme (purge) süresi ve alev tarayıcı (flame scanner) doğru kurulmadığında plent saatler içinde yangın adayına dönüşür. NFPA 87 bu yüzden asfalt akışkan ısıtıcısını (fluid heater), silo havalandırmasını, tambur kurutucu patlama tahliyesini (deflagration vent) ve yakıt deposu için en az güvenlik mesafesini (setback) ayrı ayrı tanımlar. Aşağıda plentin ana birimleri ve sahada en sık karşılaşılan riskler tek tek açıklanmaktadır.

Plentin Ana Birimleri

Tipik bir plentte birimler şu sırayla dizilir: tambur kurutucu (rotary dryer) genelde 3-5 m çapında ve 10-15 m uzunluğunda, arkasında 10-40 MW arası bir brülör çalışır. Kurutucudan çıkan sıcak agrega, 150-180 °C'de tutulan sıcak agrega silosuna aktarılır. Bitüm deposu projeye göre 50-200 m³ arasında değişir ve sürekli 160 °C civarında sıcak bekler; yani küçük bir sıcak yağ deposu gibi düşünülmelidir. En arkada ise torbalı filtre (baghouse) bulunur; hem emisyon hem yangın açısından plentin en hassas noktalarından biri.

Bitüm Yangın Tehlikesi

Bitüm kâğıt üzerinde 218-280 °C parlama noktasıyla (flash point) Class IIIB sıvı sayılır, yani sakin bir yakıttır. Ancak işletmede 160 °C civarında bekletilir; 260 °C'ye ulaştığında tutuşma gerçekleşebilir, yani aradaki emniyet payı dardır. Tank yangınında köpük sisteminde NFPA 11'deki 0,16 gpm/ft² (6,5 L/dk·m²) uygulama yoğunluğu esas alınır. Ancak NFPA 11 Ek A, suyun kaynama noktasının üzerinde tutulan sıcak yağ ve yanan asfalt tanklarına köpük uygulanırken şiddetli köpürme ve taşma (slop-over) olabileceği uyarısını yapıyor; köpük dikkatle ve kontrollü uygulanmalı. Bitüm ısıtma tarafında ise doğrudan alevle temas eden serpantin yerine sıcak yağ (hot oil) dolaşım sistemi çok daha güvenlidir; bir plent yangınında olduğu gibi doğrudan brülörlü serpantin tasarımları geçmişte çok sorun çıkarmıştır.

Tambur Kurutucu Riski

Tambur kurutucu aslında sürekli çalışan, yarı kontrollü bir yanma odasıdır. Eksik yanma olduğunda karbon monoksit (CO) içeride birikir; bir sonraki brülör ateşleme turunda bu karışım kısmi patlamaya (deflagration) dönüşebilir. Sahada 50 ppm CO alarmını birinci erken uyarı, 100 ppm'i ise brülör kilitleme seviyesi olarak kurmak yaygın bir yaklaşımdır. Tambur üstüne NFPA 68 hesabıyla boyutlandırılmış patlama tahliye panelleri konur. Brülör tarafında UV/IR alev tarayıcı gerekir; her ateşleme öncesinde en az 5 hacim değişimi kadar ön süpürme yapılmadan vana açılmaz. Bütün bu mantığı NFPA 85 kapsamındaki brülör yönetim sistemi (BMS) tek bir PLC'de toplar.

Torbalı Filtre Yangını

Torbalı filtrede torba tipi belirleyicidir: PTFE 240 °C'ye kadar dayanır, aramid (Nomex) ise 200 °C ile sınırlıdır. Kurutucudan gelen tek bir sıcak kıvılcım, torba yüzeyinde biriken ince agrega tozunu birkaç saniye içinde tutuşturur; bu nedenle girişte kıvılcım dedektörü (spark detector, genellikle IR) kullanmak gerekir. Dedektör tetiklendiğinde giriş damperi hemen kapanır ve filtre içine kurulmuş kuru borulu sprinkler devreye girer. Projelerde en yaygın görülen açık, sprinklerin proses hattına değil yalnızca ofis tarafına çekilmiş olmasıdır; oysa torbalı filtre içinde korumasız tek bir bölüm bırakılırsa yangın oradan atlar.

Türkiye'deki İşletmeler ve İlgili Standartlar

Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) toplamda 30.000 km'yi geçen bir asfalt ağı işletiyor; bu hat üzerinde kurulmuş plentlerin çoğu 180-240 t/saat kapasitede çalışıyor. Tek bir büyükşehrin sınırları içinde 6 ayrı plent bulunabilir ve yoğun sezonda hepsi vardiyalı çalışır. Örnek vaka olarak hâlâ konuşulan bir plent yangınında, bitüm tankında başlayan yangın yeterli köpük sistemi ve güvenlik mesafesi olmadığı için yakıt hattına sıçramıştı. Karışım tarafında deney yöntemleri için TS EN 12697 serisi, koruma tarafında ise NFPA 87 birlikte değerlendirilmesi gereken iki temel referanstır; brülör yönetimi için NFPA 85, patlama tahliyesi için NFPA 68 bunlara eklenir.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

Sprinkler, yangın pompası ve FM-200 gazlı söndürme dahil 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz için 110+ modül sunan MEP Calc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz. Tüm mekanik tesisat hesaplarınız tek uygulamada.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar & İleri Okuma

NFPA 87, NFPA 85, NFPA 68, TS EN 12697, KGM Karayolları. NFPA 87 Fluid Heaters.