Yeraltı kömür madenleri, dünyanın en tehlikeli çalışma ortamları arasında başta gelir. Kömür damarlarından sızan metan (grizu) %5-15 aralığında patlayıcıdır; havada asılı kömür tozu ise 40 g/m³ alt patlama sınırına (LEL) ulaştığında ilk patlamayı takip eden yıkıcı bir ikincil patlama zincirini tetikler. Soma 2014'te kaybettiğimiz 301 madenci, Türkiye'nin en büyük endüstriyel faciasıdır. Kömür madenlerinde yangın önleme ve kontrol için temel NFPA standardı NFPA 120'dir; NFPA 122 ise metal/metal dışı madenleri ve metal cevher işleme tesislerini kapsar (NFPA 13-2025 Bölüm 2 ile 27.21 ve 27.22). Sahada bu standartları Türk Maden Kanunu ve MSHA kurallarıyla birlikte okumak gerekiyor.
CH4 Grizu ve Kömür Tozu
- Metan alt patlama sınırı (LEL): %5 hacim
- Üst patlama sınırı (UEL): %15 hacim
- Kendiliğinden tutuşma (auto-ignition): 537 °C
- Kömür tozu LEL: 40 g/m³
- Patlama şiddeti Kst: 125 bar·m/s (ST1 sınıfı)
Maden Havalandırması
- Taze hava (fresh air): Her çalışan başına 1.9 m³/sn debi
- Metan alarmı: %1 uyarı eşiği, %2 tahliye eşiği
- Geri dönüş havası (return air): Ana fan, galeri uzunluğu boyunca basınç farkını sürekli çekiyor
- Yardımcı fan (auxiliary fan): Çıkmaz galerilerde yerel havalandırma için zorunlu
- Taş tozu (stone dust): Kömür tozunu inertleştirmek için galeri yüzeylerine serpilir
Sığınma Odası (Refuge Chamber)
- Kapasite: 20-40 kişilik sığınma odası
- Oksijen beslemesi: 96 saat kesintisiz
- CO₂ tutucu (scrubber): Lityum hidroksit (LiOH) kartuşları
- Hava kilidi (air-lock): İç atmosferi dış zehirli havadan izole eden çift kapı
- İletişim: Kablolu hat ve kablosuz yedek hat
Ferdi Kurtarıcı (Self-Rescuer)
- SCSR: Kendinden oksijen üreten ferdi kurtarıcı (Self-Contained Self-Rescuer)
- Kimyasal oksijen: Potasyum süperoksit (KO₂) kimyasal reaksiyonuyla O₂ üretir
- Çalışma süresi: İyi koşullarda 60 dk
- Her çalışanda: Bel kemerinde sürekli taşıma zorunlu
- Yedek depo (cache): Galeri boyunca her 100 m'de bir rezerv noktası
Türkiye ve Dünyadan Kazalar
- Soma 2014: 301 ölü — konveyör yangını ve CO zehirlenmesi
- Kozlu 1992: Grizu patlaması — 263 ölü
- Ermenek 2014: Su baskını — 18 ölü
- Amasra 2022: Grizu patlaması — 42 ölü
- Upper Big Branch, Batı Virginia 2010: Grizu ve kömür tozu — 29 ölü
SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.
SprinkCalc'i App Store'dan indir
Maden MEP Calc ile
MEP Calc, yeraltı madeninde ana fan kapasitesi, CH4 alarm eşiği, sığınma odası O2 stoku ve havalandırma hesabı yapar.
MEP Calc'i App Store'dan indirNFPA 120, NFPA 122, MSHA 30 CFR, Türk Maden Kanunu, ILO C176, EN 1710. NFPA 122 Metal/Nonmetal Mining.