Bazı binalar o kadar yüksektir ki itfaiye aracı sokaktaki itfaiye bağlantısından basarak üst katlara yeterli suyu çıkaramaz. NFPA 20-2025 bunlara “çok yüksek bina” der ve 5.6’da iki şey ister: bina içinde yedekli depolanmış su ile yedekli dolum, ve bir pompa servis dışıyken bütün bölgeleri tam hizmette tutan yedek pompa ya da eşdeğer bir yol.

Kısaca: Çok yüksek bina, yangın suyu talebi itfaiyenin basma kapasitesini aşan yüksek binadır (3.3.82). Bir düşey bölgenin asıl kaynağı bina içindeki depolanmış suysa bölge en az iki depodan (ya da depo gibi çalışan bölmelerden) beslenir (5.6.1.1, 5.6.1.1.1); toplam hacim bölgenin tam talebini karşılar, herhangi bir bölme servis dışıyken en az %50 kalır (5.6.1.1.2, 5.6.1.1.3). Her bölmede otomatik ve elle dolum vanası vardır; her dolum vanası talebi tek başına karşılar (5.6.1.2–5.6.1.4). İtfaiyenin basamadığı bölgelere hizmet eden pompalar için tam bağımsız otomatik yedek pompa ya da yetkili makamın kabul ettiği eşdeğer bir yol gerekir (5.6.2).

NFPA 20-2025 çok yüksek bina: iki bölmeli yangın deposu, her bölmede otomatik ve elle dolum vanası, farklı kolonlara bağlı dolum hatları, bir bölme servis dışıyken en az yüzde 50 depolanmış su, her dolum vanası tam talebi karşılar, taşma borusu
Çok yüksek binada depo ve dolum. Her bölge en az iki depo ya da bölmeden beslenir (5.6.1.1); bir bölme servis dışıyken talebin en az %50’si depoda kalır (5.6.1.1.3). Her dolum vanası talebi tek başına karşılar ve farklı bir kolona bağlanır (5.6.1.4, 5.6.1.6.1). Seviyeler ve boru düzeni şematiktir.

Çok yüksek bina nedir?

Çok yüksek bina, yangından korunma suyu talebi itfaiyenin basma kapasitesini aşan yüksek binadır (3.3.82). Standart bunun için bir yükseklik vermez. Ek A.5.6’ya göre bazı binalar, itfaiye aracının sokaktaki itfaiye bağlantısından basıp yükseklik ve sürtünme kaybını yenerek üstteki hortum çıkışlarında 100 psi (6,9 bar) sağlayamayacağı kadar yüksektir. İtfaiyelerin araçları farklı olduğundan standart belirli bir bina yüksekliği yerine performansa dayalı ölçüt seçmiştir. Kentsel itfaiyelerin çoğu 200 ft (61 m), bazıları 350 ft (107 m) yüksekliğe kadar yeterli su ve basınç çıkarabilir; tasarımcı yerel itfaiyeye danışmalıdır. NFPA 20 El Kitabı (2022) yorumuna göre sınıflandırmayı şebeke suyu, itfaiyenin kullandığı pompalı araç ve seri basma taktikleri birlikte belirler; amaç, herhangi bir ekipman devre dışıyken bile tam yangın talebinin karşılanmasıdır.

Düşey yangından korunma bölgesi, katlar arasındaki statik basınç farkının yalnız kot farkından kaynaklandığı, pompa ya da depodan beslenen kolon ve sprinkler sistemi kısmıdır (3.3.81). Ek A.3.3.81’e göre ekspres kolonlar (hortum vanası ya da sprinkler bağlantısı olmayan besleme kolonları) bölgeye dahil değildir; birden çok bölge ana basınç düşürücülerle aynı depo ya da pompalardan beslenebilir. Yüksek binanın genel kuralları için: yüksek binada yangın pompası.

Depolar (5.6.1.1)

KuralMadde
Asıl kaynak bina içinde depolanmış suysa her bölge en az iki depodan beslenir (Ek A.5.6.1.1: birden çok bölge tek bir depo takımından beslenebilir)5.6.1.1
Bir depo, her bölmesi ayrı depo gibi çalışacak şekilde bölmelere ayrılabilir5.6.1.1.1
Bölgeyi besleyen bütün depo ya da bölmelerin toplam hacmi o bölgenin tam yangın talebine yeter5.6.1.1.2
Herhangi bir depo ya da bölme servis dışıyken talebin en az %50’si depolanmış kalır5.6.1.1.3

Ek A.5.6.1.1.2’ye göre amaç, tam talebin otomatik dolum olmadan depolanmasıdır; otomatik dolum ek yedeklilik sağlar.

Dolum vanaları ve bağlantılar (5.6.1.2–5.6.1.6)

  • Her depo ya da bölmede bir otomatik dolum vanası (5.6.1.2) ve bir elle dolum vanası (5.6.1.3) bulunur.
  • Her dolum vanası, sistemin yangın talebini tek başına karşılayacak boyutta ve düzende olur (5.6.1.4); dolum debisi gereken su süresi boyunca sürdürülebilir (5.6.1.5). Ek A.5.6.1.4: şart tek bir otomatik dolumun çalıştığı duruma göredir; birden çok dolum birlikte çalışıyorsa toplam debinin dolum debisini karşılaması yeter.
  • Her depo ya da bölmenin otomatik ve elle dolum vanası ikilisi kendi bağlantısıyla şunlardan birine bağlanır (5.6.1.6): (1) o depodan beslenmeyen ve yedek pompası olan bir bölgenin kolonu; (2) o depodan beslenmeyen bir bölgenin cazibeli ekspres ya da kolon hattı; (3) dolum vanasının altında bulunan bir pompadan ayrılmış kolon; (4) 5.6.1.4’ü karşılayan güvenilir bir kullanma suyu kolonu.
  • Her dolum bağlantısı farklı bir kolona yapılır (5.6.1.6.1); dolum bağlantıları birbirine bağlanır (5.6.1.6.2). Dolum vanaları farklı bölgelere bağlıysa her kolon bağlantısına bölgeler arası çapraz akışı önleyen çek vana (5.6.1.6.2.1), her çek vananın iki yanına kesme vanası (5.6.1.6.2.2) ve her ara bağlantı arasına kesme vanası (5.6.1.6.3) konur.
  • Dolum vanalarından en az biri aşağıdan besleniyorsa asıl dolum aşağıdan olur (5.6.1.6.4). Vanalar farklı bölgelere bağlıysa asıl dolumun önce çalışması için kesme vanası normalde kapalı tutulabilir (5.6.1.6.4.1).
  • Her depoda, tek otomatik dolum vanası tam açıkken en yüksek dolum debisini geçirecek taşma borusu bulunur (5.6.1.6.5) ve taşma güvenli bir boşaltma yerine bağlanır (5.6.1.6.6).

Neden? Ek A ve El Kitabı gerekçesi

  • Tek arıza: Ek A.5.6.1.6.1’e göre bağlantılar, tek bir vana, boru ya da pompa arızasında bile 5.6.1.4’teki dolum debisini sürdürecek şekilde düzenlenmelidir. Ek A.5.6.1.6’ya göre dolum vanaları aynı bölgenin farklı kolonlarına, tek bir arıza iki kolonu birden bozmayacaksa bağlanabilir: pompalı bölgede yedekli pompa ve kesme vanalarıyla, cazibeli sistemde iki depo (ya da bölme) ve en az iki ekspres kolonla.
  • Normalde kapalı vana: Ek A.5.6.1.6.4.1’e göre dolum vanalarından biri aşağıdaki pompadan, diğeri cazibeli kolondan besleniyorsa cazibeli kolonun basıncı büyük olasılıkla daha yüksektir ve ara bağlantıdaki kapalı bir vana ayırmazsa ilk o çalışır.
  • Taşma: Ek A.5.6.1.6.5’e göre depo tepesine yakın, geniş ağızlı ve taşma borusu çapına daralan bir giriş, depo tepesinde bırakılması gereken taşma yüksekliğini en aza indirir; taşma savak formülleriyle tasarlanabilir.
  • %50 ve tam debili dolum: El Kitabı (2022) yorumuna göre 5.6.1 üç şeyi güvenceye alır: depolanan su tam talebi karşılar; depolar en az talep debisinde otomatik dolar; tek bir depo ya da bölme (ve onun dolum vanası) servis dışıyken tam talep depodaki su ve otomatik dolumla yine karşılanır. Bir bölme bakımdayken talebin %50’si servis dışı kalabildiğinden kalan bölme bu debide dolmalıdır.

Yedek pompa (5.6.2)

Kısmen ya da tamamen itfaiye aracının basma kapasitesinin ötesindeki bölgelere hizmet eden yangın pompaları için şunlardan biri sağlanır (5.6.2): (1) herhangi bir pompa servis dışıyken bütün bölgeleri tam hizmette tutacak şekilde düzenlenmiş, tam bağımsız ve otomatik yedek yangın pompası ünite(ler)i; (2) tam yangın talebini sağlayabilen ve yetkili makamın kabul ettiği yardımcı bir yol. El Kitabı (2022) yorumuna göre bu yol, birincil sistemin bakımında korumanın kaybolmamasını sağlar; depodan beslenen yedekli bir pompa ya da daha üst kottaki bir depodan cazibeli besleme örnek olabilir. Seri pompalar için: seri bağlı yangın pompaları.

Sahada sık hatalar

  • Tek gözlü depo: 5.6.1.1 en az iki depo ya da bölme ister.
  • Bölmeleri eşit olmayan bölmek: herhangi bir bölme servis dışıyken %50 kalmazsa 5.6.1.1.3 sağlanmaz.
  • Talebin bir kısmını dolumla karşılamak: Ek A.5.6.1.1.2’ye göre tam talep dolum olmadan depoda olmalıdır.
  • İki dolum hattını aynı kolona bağlamak: 5.6.1.6.1 farklı kolon ister.
  • Taşmayı küçük seçmek: 5.6.1.6.5 tek otomatik dolum vanası tam açıkken en yüksek dolum debisini ister.

Kontrol listesi

  1. Bina 3.3.82 tanımına giriyor mu; itfaiyenin basma kapasitesi yerel itfaiyeden alındı mı (A.5.6)?
  2. Her bölge en az iki depo ya da bölmeden besleniyor mu; toplam hacim tam talebe, bir bölme eksikken en az %50’ye yetiyor mu (5.6.1.1–5.6.1.1.3)?
  3. Her bölmede otomatik ve elle dolum vanası; her vana talebi tek başına karşılıyor mu (5.6.1.2–5.6.1.5)?
  4. Dolum bağlantıları farklı kolonlarda, birbirine bağlı; çek ve kesme vanaları yerinde mi (5.6.1.6–5.6.1.6.4.1)?
  5. Taşma boyutu ve boşaltma yeri uygun mu (5.6.1.6.5, 5.6.1.6.6)?
  6. Yedek pompa ya da kabul edilmiş yardımcı yol var mı (5.6.2)?

Sık Sorulan Sorular

Çok yüksek bina hangi yükseklikten başlar?

Standart yükseklik vermez: yangın suyu talebi itfaiyenin basma kapasitesini aşan yüksek bina çok yüksek binadır (3.3.82). Ek A.5.6’ya göre kentsel itfaiyelerin çoğu 200 ft (61 m), bazıları 350 ft (107 m) yüksekliğe kadar su çıkarabilir; tasarımcı yerel itfaiyeye danışır.

Bir bölge kaç depodan beslenir?

Asıl kaynak bina içindeki depolanmış suysa en az iki depodan (5.6.1.1); depo, her bölmesi ayrı depo gibi çalışan bölmelere ayrılabilir (5.6.1.1.1). Toplam hacim bölgenin tam talebine yeter, herhangi biri servis dışıyken en az %50 kalır (5.6.1.1.2, 5.6.1.1.3).

Dolum vanası ne kadar debi vermeli?

Her dolum vanası sistemin yangın talebini tek başına karşılayacak boyutta olur (5.6.1.4) ve bu debi gereken su süresi boyunca sürdürülebilir (5.6.1.5). Ek A.5.6.1.4: birden çok dolum birlikte çalışıyorsa toplamın dolum debisini karşılaması yeter.

Dolum hatları nereye bağlanır?

Her bölmenin dolum vanası ikilisi kendi bağlantısıyla dört kaynaktan birine (5.6.1.6), her bağlantı farklı bir kolona bağlanır (5.6.1.6.1); bağlantılar birbirine bağlanır, farklı bölgeler arasında çek vana ve iki yanında kesme vanası bulunur (5.6.1.6.2–5.6.1.6.3).

Yedek pompa zorunlu mu?

İtfaiyenin basma kapasitesinin ötesindeki bölgelere hizmet eden pompalarda ya herhangi bir pompa servis dışıyken bütün bölgeleri tam hizmette tutan bağımsız otomatik yedek pompa ya da tam talebi sağlayan ve yetkili makamın kabul ettiği yardımcı bir yol gerekir (5.6.2).

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar & İleri Okuma

NFPA 20-2025, Standard for the Installation of Stationary Pumps for Fire Protection: 3.3.81, 3.3.82; 5.6.1.1–5.6.1.6.6; 5.6.2; Ek A.3.3.81, A.5.6, A.5.6.1.1, A.5.6.1.1.2, A.5.6.1.4, A.5.6.1.6, A.5.6.1.6.1, A.5.6.1.6.4.1, A.5.6.1.6.5 (açıklayıcı). NFPA 20 El Kitabı 2022 yorumu: Bölüm 5 girişi, 5.6, 5.6.1, 5.6.1.4, 5.6.2.