Yüksek binalarda alt, orta ve üst bölgeler farklı basınç ister. Bunu sağlamanın bir yolu seri bağlı yangın pompalarıdır; bir diğeri tek sürücülü çok kademeli çok portlu pompadır. NFPA 20-2025 bu pompayı tanımlar (3.3.52.12) ve Bölüm 4.9’da yalnız iki kural verir; porta özgü ayrıntılar standardın başka bölümlerine dağılmıştır. Bu yazı ikisini bir arada toplar.
Kısaca: Çok kademeli çok portlu pompa, seri çalışan birden çok çarkı olan tek sürücülü pompadır; son çark dışındaki her çarkın basması bir sonrakinin emmesidir ve basma portları birden çok çarktan sonra bulunur (3.3.52.12). Pompa bu standarda göre kurulur (4.9.1); çarkları arasında kesme vanası gerekmez (4.9.2). Seri pompalardan farkı: seri pompalarda her pompanın ayrı sürücüsü vardır, çok portlu pompada çarklar arasında kesme vanası yoktur (A.3.3.52.12). Her portun kendi basınç algılama hattı vardır ve her çıkış ayrı test edilir (4.32.1.1, 14.2.6.5).

Tanım ve seri pompadan farkı
Ek A.3.3.52.12’ye göre çok kademeli çok portlu pompa seri bağlı pompalara benzer çalışır. Asıl fark iki noktadadır: seri pompalarda her pompanın kendi sürücüsü bulunur; çok portlu pompada ise çarklar arasında kesme vanası yoktur.
NFPA 20 El Kitabı (2022) 4.9.2 yorumu bunun gerekçesini verir: seri pompaların arasında her pompayı ayrı ayrı devreden çıkarabilmek için kesme vanası gerekir. Çok portlu pompanın çarkları ise ortak bir sürücüyü ve tahrik milini paylaşır; portlar birbirinden bağımsız ayrılamaz. Seri pompa düzeninin kuralları Bölüm 4.21’dedir; bkz. seri bağlı yangın pompaları.
Nerede kullanılır?
El Kitabı (2022) tanım yorumunda bu pompaları seri pompalara bir alternatif olarak anlatır; ana uygulama alanı çok bölgeli yüksek binalardır. Her çarktan sonra artan basınçla birden çok port, hidrolik hesaplı bölgeleri tek pompa grubundan beslemeye imkân verir. Sürücü, pompanın en yüksek güç talebine göre boyutlandırılır. Düşey yangın koruma bölgesi tanımının yorumunda üç çıkışlı bir örnek verilir: birinci çıkış alt bölgeyi, ikinci orta bölgeyi, üçüncü üst bölgeyi besler.
El Kitabı’nın pompa düzenleri bölümüne göre bu gereklilikler standarda 2016 baskısında eklenmiştir. Oradaki örnek düzende pompa, basıncı yetersiz ama debisi yeterli bir şebekeden beslenir; her basma portunda çek vana, test başlığı ve basma kontrol vanası bulunur. Şebeke basıncı yalnız 1. bölgede pompa olmadan da değerli olduğu için baypas yalnız o bölgededir; tek bir kontrol panosunda her port için ayrı basınç algılama cihazı vardır.
Port başına kurallar
Bölüm 4.9 kısadır; çok portlu pompaya özgü kurallar aşağıdaki maddelerde geçer. Ayrıntı ilgili yazılardadır.
| Konu | Kural | Madde |
|---|---|---|
| Fabrika testi | Her çıkış için debi, basınç ve güç içeren sertifikalı test verisi | 4.5.1.2 |
| Performans | Her çıkış anma debisinin %150’sinde toplam anma basma yüksekliğinin en az %65’ini verir; her çıkışta kapama basma yüksekliği anmanın %140’ını aşmaz | 6.2.1.1, 6.2.2.1 |
| Sirkülasyon relief vanası | Son portun basma çek vanasından önce takılır, birinci portun churn basıncının altında ayarlanır | 4.13.4 |
| Baypas | Baypas, çark olmadan malzemece değerli basınç sağlayabildiği yerde emme ile birinci port arasına ve ardışık portlar arasına konur | 4.16.4.2 |
| Basma bileşenleri | Her port için pompa port basma flanşından o portun basma vanasının sistem tarafına kadar boru, vana ve fitings | 4.17.2 |
| Basınç algılama hattı | Her port için kontrol panosuna giden ayrı hat; jokey pompa kontrol panosunda da her port için ayrı hat | 4.32.1.1, 4.32.1.1.1 |
| Kontrol panosu | Elektrikli ve dizel kontrol panosunda her basma portu için ayrı basınç algılama cihazı ve basınç kaydedici | 10.5.2.1.1.3, 10.5.2.1.1.4, 12.7.2.1.1.3, 12.7.2.1.1.4 |
| Kabul testi | Her çıkışın sertifikalı fabrika test verisi karşılaştırma için hazır bulunur; her çıkış bu standarda göre test edilir | 14.2.4.1.2, 14.2.6.5 |
İlgili yazılar: pompa eğrisi, churn ve %150, sirkülasyon relief vanası, basınç algılama hattı, pompa borusu ve basma hattı.
Neden port port?
Standart Bölüm 4.9 için ayrı gerekçe yazmaz. El Kitabı (2022) 4.5.1.2 yorumu, çok portlu pompada her portun basma basıncı farklı olduğu için her portun ayrı değerlendirilmesi gerektiğini belirtir. Standart da bu ayrımı yukarıdaki tabloda görülen port başına kurallarla yapar: test verisi, performans sınırı, algılama hattı, kontrol panosu cihazı ve kabul testi her port için ayrı istenir.
Kontrol listesi
- Pompa tek sürücülü; çarklar arasında kesme vanası aranmadı (4.9.2).
- Her çıkış için sertifikalı fabrika test verisi alındı (4.5.1.2).
- Sirkülasyon relief vanası son portun çek vanasından önce, birinci portun churn basıncının altında (4.13.4).
- Baypas yalnız malzemece değerli basınç sağladığı port aralığında (4.16.4.2).
- Her portun kendi basma bileşenleri ve kendi algılama hattı var (4.17.2, 4.32.1.1).
- Kontrol panosunda port başına basınç algılama cihazı ve kaydedici var (10.5.2.1.1.3, 12.7.2.1.1.3).
- Kabul testinde her çıkış ayrı test edildi (14.2.6.5).
Sık Sorulan Sorular
Çok kademeli çok portlu pompa nedir?
Seri çalışan birden çok çarkı olan tek sürücülü pompadır; son çark dışındaki her çarkın basması bir sonrakinin emmesidir ve basma portları birden çok çarktan sonra bulunur (NFPA 20-2025 3.3.52.12).
Çarklar arasına kesme vanası gerekir mi?
Hayır (4.9.2). NFPA 20 El Kitabı (2022) yorumuna göre çarklar ortak sürücü ve mili paylaşır, portlar bağımsız ayrılamaz; seri pompalarda ise her pompayı ayırmak için pompalar arasında kesme vanası gerekir.
Seri pompalardan farkı nedir?
Ek A.3.3.52.12’ye göre ikisi benzer çalışır; seri pompalarda her pompanın ayrı sürücüsü vardır, çok portlu pompada çarklar arasında kesme vanası yoktur. Seri pompa kuralları Bölüm 4.21’dedir.
Her port ayrı test edilir mi?
Evet. Her çıkış için sertifikalı fabrika test verisi verilir (4.5.1.2) ve kabul testinde karşılaştırma için hazır bulunur (14.2.4.1.2); her çıkış bu standarda göre test edilir (14.2.6.5). Her çıkış %150 debide en az %65 basma yüksekliği verir, kapamada %140’ı aşmaz (6.2.1.1, 6.2.2.1).

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.
SprinkCalc'i App Store'dan indir
MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü
MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.
MEP Calc'i App Store'dan indirNFPA 20-2025, Standard for the Installation of Stationary Pumps for Fire Protection: 3.3.52.12; 4.9.1, 4.9.2; 4.5.1.2; 4.13.4; 4.16.4.2; 4.17.2; 4.32.1.1, 4.32.1.1.1; 6.2.1.1, 6.2.2.1; 10.5.2.1.1.3, 10.5.2.1.1.4; 12.7.2.1.1.3, 12.7.2.1.1.4; 14.2.4.1.2, 14.2.6.5; Bölüm 4.21; Ek A.3.3.52.12 (açıklayıcı). NFPA 20 El Kitabı 2022 yorumu: çok kademeli çok portlu pompa ve düşey yangın koruma bölgesi tanımı yorumları, 4.5.1.2 ve 4.9.2 yorumları, pompa düzenleri bölümü (çok kademeli çok portlu pompa örneği).