Yüksek Binalarda Yangın Gereksinimleri

Yüksek binada yangın stratejisi kökten değişir çünkü iki varsayım çöker: tüm binanın kısa sürede boşaltılabileceği ve itfaiyenin dışarıdan müdahale edebileceği. Onların yerine "yerinde koruma" ve "bina içinden müdahale" gelir.

Sınıflandırma

BYKHY yüksek binayı, bina yüksekliği 21,50 m'den, yapı yüksekliği 30,50 m'den fazla olan bina olarak tanımlar (Madde 4/ccc; metin iki ölçüyü virgülle sayar, bağlaç kullanmaz). Sınıflandırma binanın hangi hükümlere tabi olacağını belirlediği için, kot ve yükseklik ölçümünün nasıl yapıldığı projenin en başında netleştirilmelidir; sınır değere yakın binalarda bu, tüm tasarımı değiştiren bir karardır.

BYKHY'de yüksek binaya bağlanan hükümler

Yönetmelikte doğrudan "yüksek bina" ifadesine bağlanan hükümler ile yüksek binayla birlikte anılan ama kendi eşiği olan hükümler aşağıdadır. İkinci gruptaki eşikler yüksek bina tanımından (21,50 m / 30,50 m) farklıdır.

Madde	Hüküm
4/ccc	Yüksek bina: bina yüksekliği 21,50 m'den, yapı yüksekliği 30,50 m'den fazla olan bina.
24/4	Bina yüksekliği 21,50 m'den fazla konut harici binalarda ve 30,50 m'den fazla konut binalarında, bu yüksekliklerin üzerindeki katlarda en çok üç kat bir yangın kompartımanı olarak düzenlenir.
25/3	Düşey tesisat şaftı ve baca duvarları yangına en az 120 dk, kapakları en az 90 dk dayanıklı ve duman sızdırmaz.
26/2	Döşeme kaplamaları en az zor alevlenici.
28/3	Çatının oturduğu döşeme yatay yangın kesici; çatı taşıyıcı sistemi ve çatı kaplaması yanmaz malzemeden.
29/3	Duvar iç kaplamaları ile içte uygulanan ısı ve ses yalıtımları en az zor alevlenici.
29/4	Islak hacim branşmanları hariç, 70 mm'den büyük tesisat boruları en az zor alevlenici; normal alevlenici pis su borusunda kat geçişlerinde yangın kesici.
33/2	Kaçış yolları ve merdiven genişliği en az 120 cm.
62/5	Yüksek binalarda ve topluma açık yapılarda asansörler yangın uyarısında kapılarını açmadan acil çıkış katına döner, kapıları açık bekler ve kat/koridor çağrısı kabul etmez.
72/2-f	Acil durum aydınlatması şart.
75/2-c	Yangın uyarı butonu konutlar dâhil bütün yüksek binalarda mecburi (yerden 110–130 cm, yatay erişim en çok 60 m).
94/1-a-1	İtfaiye su alma bağlantı ağızları; kaçış merdiveni veya yangın güvenlik holü gibi korunmuş mekânlarda.
94/1-b-1	Yangın dolabı mecburi.
97	Sulu söndürme sistemlerine en az 100 mm itfaiye su verme bağlantısı; 2 adet 65 mm storz rakor, çek valf; itfaiye aracının bağlantıya ulaşma mesafesi en çok 18 m.
63/2	Kendi eşiği var: acil durum asansörü, yapı yüksekliği 51,50 m'den fazla olan yapılarda şart.
96/2-a, 96/2-b	Kendi eşiği var: otomatik yağmurlama, yapı yüksekliği 30,50 m'den fazla konut haricindeki bütün binalarda ve yapı yüksekliği 51,50 m'yi geçen konutlarda mecburi.
89/1, 89/3	Kendi eşiği var: kaçış merdiveni basınçlandırması, konutlar hariç merdiven kovası yüksekliği 30,50 m'den fazla ise; konutlarda yapı yüksekliği 51,50 m'den yüksekse.

Yüksek bina olmak tek başına sprinkler zorunluluğu doğurmaz. Madde 96/2'nin tetikleyicisi yapı yüksekliğidir: yapı yüksekliği 51,50 m'yi geçmeyen yüksek bir konutta 96/2-b gereği sprinkler zorunluluğu doğmaz. Aynı binada 96/2'nin diğer bentleri (örneğin 600 m²'yi aşan kapalı otopark, 96/2-c) ayrıca kontrol edilir. Sprinkler tasarımı ise Madde 96/5 gereği TS EN 12845'e göre yapılır.

Tasarımda değişen altı başlık

Aşağıdaki başlıkların bir kısmı yönetmelik hükmüdür, bir kısmı iyi uygulamadır; her başlıkta hangisi olduğu ayrıca belirtilmiştir.

1. Kaçış stratejisi

Uluslararası iyi uygulamada yüksek binalarda tam tahliye yerine çoğu zaman aşamalı tahliye tercih edilir: yangın katı ve komşu katlar önce boşaltılır. Bu, sesli uyarı sisteminin bölgesel olarak yönetilebilmesini gerektirir. Aşamalı tahliye BYKHY'de yüksek bina için tanımlı bir zorunluluk değildir. Yönetmeliğin yüksek binaya özgü kaçış hükmü, kaçış yolu ve merdiven genişliğinin en az 120 cm olmasıdır (Madde 33/2).

2. Korunumlu merdiven ve basınçlandırma

Merdiven yuvası dumandan arındırılmış kalmalıdır. Basınçlandırma sistemi, kapı açıkken ve kapalıyken farklı çalışma noktalarını karşılamak zorundadır; bu yüzden tasarım kapı açılma senaryolarına göre yapılır ve devreye alma sırasında kapı kuvveti ölçülür. BYKHY'deki değerler: bütün kapılar kapalıyken basınç farkı en az 50 Pa, açık kapı durumunda en az 15 Pa (Madde 89/5); kapı koluna uygulanacak açma kuvveti en çok 110 N (89/7); açık kapıda ortalama hava hızı en az 1 m/s (89/8). Basınçlandırma zorunluluğunun eşikleri yukarıdaki tablodadır (89/1, 89/3).

3. Acil durum (itfaiye) asansörü ve müdahale

BYKHY'de acil durum asansörü yüksek bina eşiğine değil, yapı yüksekliğine bağlıdır: yapı yüksekliği 51,50 m'den fazla olan yapılarda en az 1 asansörün acil durum asansörü olarak düzenlenmesi şarttır (Madde 63/2). Bu asansörün önünde her katta 6 m²'den az, 10 m²'den çok olmayan ve herhangi bir boyutu 2 m'den az olmayan yangın güvenlik holü bulunur (63/3); kabin alanı en az 1,8 m²'dir, zemin kattan en üst kata 1 dakikada erişir ve 60 dakika çalışmayı sağlayan acil durum jeneratörüne bağlanır (63/4); elektrik tesisatı ve kabloları yangına en az 60 dk dayanıklıdır (63/5); kuyusu basınçlandırılır (63/6, 89/4). Yapı yüksekliği 51,50 m'yi aşmayan yüksek binalarda acil durum asansörü yönetmelik gereği değildir; ancak bu binalarda da asansörlerin yangın uyarısında acil çıkış katına dönmesi gerekir (62/5). Müdahale, korunmuş mekânlardaki itfaiye su alma ağızları (94/1-a-1) ve itfaiye su verme bağlantısı (97) üzerinden yapılır.

4. Yangın kontrol merkezi

Alarm paneli, duman kontrol komutları, pompa durumu, asansör konumu ve anons sistemi tek noktadan izlenir. Bu merkez, itfaiyenin binaya girdiğinde ilk uğradığı yerdir; erişilebilirliği ve korunumu tasarımın parçasıdır. Yangın kontrol merkezi BYKHY'de yüksek bina için tanımlı bir zorunluluk değildir; iyi uygulama olarak önerilir.

5. Basınç bölgeleri

Sprinkler tesisatı, boru ve bileşenlerin basınç sınırını aşmayacak şekilde düşey bölgelere ayrılır. Her bölge kendi kontrol vanası, akış anahtarı ve test/drenaj düzeneğine sahiptir; ana besleme borusu birden fazla yangın bölgesine (zon) hizmet ediyorsa her bölge veya kolon hattına akış anahtarı, test ve drenaj vanası ve izleme anahtarlı hat kesme vanası konması Madde 96/7'nin de gereğidir. Basınç düşürücü vana kullanılıyorsa, en üstteki sprinklerin gerekli basıncı alması ile en alttaki sprinklerin sınırı aşmaması aynı anda sağlanmalıdır; her basınç düşürücü vananın önüne ve arkasına 1'er manometre konur (96/10).

6. Su kaynağı yedekliliği

BYKHY'deki yedeklilik kuralı yüksek binaya özgü değildir, her sistem için geçerlidir: sistemde bir pompa kullanılıyorsa aynı kapasitede yedek pompa olması gerekir; birden fazla pompa varsa toplam kapasitenin en az %50'si yedeklenir (Madde 93/2). Yedek dizel motorlu pompa kullanılmıyorsa pompaların enerji beslemesi güvenilir kaynaktan ve binanın genel elektrik sisteminden bağımsız sağlanır (93/4). Ara depolar ve ikinci besleme hattı gibi önlemler BYKHY'de yüksek bina için tanımlı zorunluluk değildir; yüksekliğe ve basınç bölgelerine göre iyi uygulama olarak değerlendirilir. EN 12845'in ek güvenilirlik önlemleri ve NFPA 20'nin yedek pompa hükümleri bu konuda başvurulacak metinlerdir.

Devreye almada kritik testler

1. Her basınç bölgesinde en elverişsiz sprinkler noktasından akış testi.
2. Basınçlandırma sisteminde kapı kuvveti ve hava hızı ölçümü.
3. Yedek pompanın devreye girme senaryosu.
4. Aşamalı tahliye uygulanıyorsa senaryonun anons sistemiyle birlikte testi.
5. Acil durum asansörü varsa (yapı yüksekliği 51,50 m'den fazla) jeneratör beslemesinde çalışması.
6. Yangın kontrol merkezi varsa tüm sistemlerin buradan izlenebildiğinin doğrulanması.

Sık Sorulan Sorular

Yüksek bina nasıl tanımlanır?

BYKHY yüksek binayı, bina yüksekliği 21,50 m'den, yapı yüksekliği 30,50 m'den fazla olan bina olarak tanımlar (Madde 4/ccc; metin iki ölçüyü virgülle sayar, bağlaç kullanmaz). Sınır değere yakın binalarda ölçüm yöntemi tüm tasarımı etkiler.

Basınç bölgesi neye göre kurulur?

Boru ve bileşenlerin basınç sınırına göre; ancak bölge sınırı aynı zamanda bakım ve izolasyon sınırıdır. Bir bölgenin bakımı için binanın yarısı kapanıyorsa bölgelendirme yanlıştır.

Yüksek binada tahliye stratejisi nedir?

BYKHY yüksek bina için aşamalı tahliye gibi bir strateji zorunluluğu tanımlamaz; yönetmelikteki somut hükümler kaçış yolu ve merdiven genişliğinin en az 120 cm olması (Madde 33/2) ve yangın uyarı butonunun konutlar dâhil bütün yüksek binalarda mecburi olmasıdır (Madde 75/2-c). Aşamalı tahliye iyi uygulama olarak seçilirse sesli uyarı sisteminin bölge bazında yönetilmesi gerekir.

Su kaynağında hangi yedeklilik beklenir?

BYKHY'nin kuralı her sistem için geçerlidir: tek pompa varsa aynı kapasitede yedek pompa, birden fazla pompa varsa toplam kapasitenin en az %50'si yedeklenir (Madde 93/2). Ara depo ve ikinci besleme hattı gibi önlemler yüksek bina için yönetmelikte tanımlı zorunluluk değil, iyi uygulamadır.

Her yüksek binada itfaiye asansörü zorunlu mu?

Hayır. Madde 63/2'ye göre acil durum asansörü yapı yüksekliği 51,50 m'den fazla olan yapılarda zorunludur; bu yapılarda en az 1 asansör acil durum asansörü olarak düzenlenir. Daha alçak yüksek binalarda acil durum asansörü aranmaz; asansörlerin yangın uyarısında acil çıkış katına dönmesi gibi Madde 62/5 hükümleri uygulanır.

Yüksek bina olmak sprinkler zorunluluğu doğurur mu?

Tek başına hayır. Madde 96/2-a yapı yüksekliği 30,50 m'den fazla konut haricindeki bütün binalarda, 96/2-b yapı yüksekliği 51,50 m'yi geçen konutlarda sprinkleri mecburi kılar. Otopark, yataklı tesis ve katlı mağaza gibi diğer bentler ayrıca kontrol edilir.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir