NPSH (Net Positive Suction Head), pompa girişindeki suyun buharlaşmadan akmasını sağlayan net yük fazlasıdır. Yetersizse su pompa girişinde kaynar, kabarcıklar çarkta patlar ve pompa hem debiyi hem kendini kaybeder.
İki NPSH vardır
- NPSHa (available — mevcut): Sistemin pompaya sunduğu net yük. Tank kotu, atmosfer basıncı, emme borusu kayıpları ve su sıcaklığından hesaplanır. Tasarımcının kontrolündedir.
- NPSHr (required — gerekli): Pompanın kavitasyonsuz çalışması için istediği net yük. Üretici eğrisinden okunur, debiyle birlikte artar.
Kural basıttır: NPSHa > NPSHr olmalıdır. EN 12845 buna bir de emniyet payı ekler.
1 metre emniyet payı
EN 12845 Madde 10.6.2.1, emme borusunun (tüm vana ve bağlantı parçaları dahil) pompa girişindeki mevcut NPSH değerinin, maksimum pompa debisinde gerekli NPSH'i en az 1 m aşacak şekilde tasarlanmasını ister; maksimum pompa debisi Tablo 14'e göre belirlenir. Bu pay tesadüfi değildir: süzgeç kirlenmesi, tank seviyesinin düşmesi ve su sıcaklığının mevsimsel artışı bu 1 metreyi hızla yer.
Su sıcaklığı: en çok atlanan girdi
EN 12845 hesabın öngörülen maksimum su sıcaklığında yapılmasını ister. Yer üstü çelik tankta yaz aylarında 30–35 °C kolayca görülür. Buhar basıncı 25 °C'de yaklaşık 0,032 bar iken 35 °C'de 0,056 bar'a çıkar; aradaki 0,024 bar tek başına NPSHa'yı yaklaşık 0,25 m düşürür. Kışın yapılan hesap yazın açık verir.
Emme borusu tasarım kuralları
| Kalem | Pozitif emme (10.6.2.2) | Negatif emme (10.6.2.3) |
|---|---|---|
| En küçük çap | DN65 | DN80 |
| En yüksek hız (maksimum talep debisinde) | 1,8 m/s | 1,5 m/s |
| Dip klapesi (foot valve) | Gerekmez | Zorunlu (emme borusunun en alt noktasına) |
| Otomatik emiş doldurma (priming, 10.6.2.4) | Gerekmez | Zorunlu |
| Pompa ekseninin düşük su seviyesinden yüksekliği | — | En çok 3,2 m |
Çap hiçbir koşulda pompa flanşından küçük olamaz. EN 12845 Madde 10.6.2.1'e göre emme borusu yatay veya pompaya doğru sürekli hafif yükselen eğimle döşenir; ters eğim veya orta noktada çukur hava cebi üretir ve pompa başladığında basınç düşer.
Eksantrik redüksiyon kuralı: düz yüz yukarı, konik yüz aşağı bakmalıdır. EN 12845 Madde 10.6.2.1 pompa girişinde en az iki çap uzunluğunda düz veya konik boru ister; konik parçanın üst yüzü yatay, tepe açısı en çok 20° olmalıdır. Böyle takılırsa boru tepesinde hava cebi oluşmaz. Konsantrik redüksiyon veya ters takılmış eksantrik, pompa girişinde hava biriktirir ve kavitasyona yol açar.
Girdap (vorteks): görünmeyen NPSH kaybı
Emme borusu ağzı ile düşük su seviyesi arasındaki mesafe yetersizse ağzın üstünde girdap oluşur ve pompa hava emmeye başlar. EN 12845 Madde 9.3.5 ve Tablo 12 bu mesafeyi (A) boru çapına göre verir. Girdap önleyici plaka (vortex inhibitor) mesafeyi ciddi ölçüde azaltır: DN300 boruda plakasız 0,90 m gerekirken, en az 1,20 m boyutlu plaka ile 0,10 m yeterlidir — 100 m² tabanlı bir tankta bu, yaklaşık 80 m³ etkin hacim demektir.
Kavitasyonun saha belirtileri
- Pompa gövdesinden çakıl sesi gelir (çakıl pompalıyormuş gibi).
- Basma manometresi kararsız salınır.
- Debi beklenenin altında kalır ve dalgalanır.
- Zamanla çark kanat uçlarında erozyon ve delinme görülür.
- Titreşim ve yatak sıcaklığı artar.
Bu belirtiler yıllık tam yük testinde en net görülür; çünkü NPSHr debiyle birlikte artar ve pompa %150 kapasitede en zorlu noktaya gelir.
Sık Sorulan Sorular
NPSHa ile NPSHr farkı nedir?
NPSHa sistemin pompaya sunduğu mevcut net yüktür; tasarımcının kontrolündedir. NPSHr pompanın kavitasyonsuz çalışması için istediği net yüktür ve üretici eğrisinden okunur.
Emniyet payı ne kadar olmalı?
EN 12845 maksimum pompa debisinde NPSHa'nın NPSHr'yi en az 1 m aşmasını ister. Bu pay süzgeç kirlenmesi, tank seviyesi düşüşü ve sıcaklık artışı için gereklidir.
Hesapta hangi su sıcaklığı kullanılır?
Öngörülen maksimum su sıcaklığı. Yer üstü tankta yaz aylarında 30-35 °C kolayca görülür; 25 °C'ye göre bu, NPSHa'yı yaklaşık 0,1-0,25 m düşürür.
Eksantrik redüksiyon nasıl takılır?
Düz yüz yukarı, konik yüz aşağı. Ters takılırsa boru tepesinde hava cebi oluşur ve pompa girişinde kavitasyon başlar.
SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.
SprinkCalc'i App Store'dan indir
MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü
MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.
MEP Calc'i App Store'dan indirTS EN 12845+A2:2026 · NFPA 13 (2025) · NFPA 20 (2025) · EN 12259-1. Tanımlar bilgilendirme amaçlıdır; tasarımda standardın tam metni esas alınır.