EN 12845 Tavan Tipi Sprinklerler: Ceiling/Flush, Recessed, Concealed

Asma tavana gömülü sprinkler tipleri TS EN 12845+A2:2026'da üç yerde düzenlenir: Madde 3'teki tanımlar (TS s.23-24 / EN s.20-21), Madde 14.2'deki kullanım sınırları (TS s.107 / EN s.104) ve Madde 12.4'teki yerleşim kuralları (TS s.75 / EN s.72). Bu yazı üç bölümü birleştirir ve standardın bu tiplere ilişkin vermediği hükümleri de açıkça sayar.

Standarttaki tanımlar

Tanımlardaki fark tek bir noktada düğümlenir: ısıya duyarlı elemanın tavan düzlemine göre konumu. Tavana sıfır (ceiling/flush) tipte eleman tavan düzleminin altındadır; gömme (recessed) tipte elemanın tamamı veya bir kısmı tavan düzleminin üstündedir; gizli (concealed) tip ise kapak plakalı bir gömme sprinklerdir.

Madde 14.2.2: Kullanım yasakları

TS EN 12845+A2:2026 Madde 14.2.2 (TS s.107 / EN s.104) iki katmanlı bir yasak kurar.

Birinci katman, tüm tavana gömülü tipler için: Tavana sıfır (ceiling/flush), gömme (recessed) ve gizli (concealed) sprinklerler OH4, HHP veya HHS alanlarına kurulmayacaktır.

İkinci katman, sabit deflektörü olmayanlar için: Sabit deflektörü olmayan sprinklerler, örneğin çalışma anında konumuna düşen geri çekilmiş deflektörlü tipler, şu durumlarda takılmayacaktır:

• a) tavanın yataydan 45°'den fazla eğimli olduğu yerlerde;
• b) atmosferin korozif olduğu veya yüksek toz içerme olasılığı bulunduğu yerlerde;
• c) rafların içinde veya rafların altında.

Karşılaştırma için diğer desenlerin sınırları (TS s.107 / EN s.104): 14.2.3 yan duvar (sidewall) sprinklerlerin HH tesisatlarda (koridorların, kablo kanallarının ve kolonların korunması hariç), OH depolama alanlarında ve asma tavan üstünde kurulmasını yasaklar; bunlar yalnız düz tavanlar altına kurulabilir. 14.2.4 düz püskürtme (flat spray) sprinklerlerin yalnız gizli hacimlerde, açık asma tavanların üstünde ve raflarda kullanılmasını şart koşar.

Tablo 37a: Hangi tipte hangi K-faktörü

Madde 14.2.1 (TS s.107 / EN s.104): Sprinklerler çeşitli tehlike sınıfları için Tablo 37a'ya ve 14.2.2 ila 14.2.4'te belirtildiği şekilde kullanılacaktır.

Tablonun HHP/HHS satırlarında tavana sıfır, gömme ve gizli tipler zaten yer almaz; bu, 14.2.2'deki yasakla tutarlıdır.

K-faktöründen basınca

Madde 14.3 (TS s.107-108 / EN s.104-105): Bir sprinklerden çıkan su debisi Q = K√P formülünden hesaplanacaktır; Q dakikada litre, K Tablo 37a'daki sabit, P bar cinsinden basınçtır.

Formül tersine çevrildiğinde P = (Q/K)² olur. Örnek: OH sınıfında tasarım yoğunluğu 5,0 mm/dk ve sprinkler başına koruma alanı 12 m² ise gereken debi 5,0 × 12 = 60 l/dk'dır. Bu debi için:

Her iki değer de Madde 13.4.4'ün OH için verdiği 0,35 bar minimumla birlikte okunmalıdır (TS s.105 / EN s.102): K115 ile hesaplanan 0,27 bar bu eşiğin altında kaldığı için yönetici değer 0,35 bar olur; K80 ile bulunan 0,56 bar ise eşiğin üstündedir ve kendisi yönetici değerdir.

Madde 14.4 ve Tablo 37b: Sıcaklık derecesi ve renk kodu

Madde 14.4 Sprinkler sıcaklık dereceleri (TS s.108 / EN s.105): "Sprinklerler, beklenen en yüksek ortam sıcaklığının 30 °C üstüne yakın ancak bundan daha düşük olmayan bir sıcaklık derecesiyle seçilecektir."

Bu cümle bir alt sınır kurar: seçilen nominal derece, ortam sıcaklığı + 30 °C değerinin altında olamaz; o değere yakın olması istenir. Ortam sıcaklığının 30 °C üstüne çıkmama şartı diye okunması hükmü tersine çevirir.

Aynı madde devam eder: Havalandırılmayan gizli hacimlerde, çatı pencerelerinin (skylight) veya cam çatıların altında 93 °C veya 100 °C'ye kadar daha yüksek çalışma sıcaklıklı sprinkler takmak gerekebilir. Kurutma fırınları, ısıtıcılar ve ışınım ısısı veren diğer ekipmanın yakınındaki sprinklerlerin derecesine özel dikkat gösterilecektir.

NOT 1: Ilıman iklimlerde normal koşullar altında 68 °C veya 74 °C derecesi uygundur. NOT 2: Sprinklerler sıcaklık derecelerini göstermek üzere EN 12259-1'e uygun olarak Tablo 37b'de belirtildiği şekilde renk kodludur.

Tablo 37b (TS s.108 / EN s.105)

Dikkat edilmesi gereken nokta: Tabloda 74 °C satırı yoktur. Sarı, 79 °C'ye karşılık gelir. 74 °C yalnız Madde 14.4 NOT 1'de, ılıman iklimde uygun bir derece olarak geçer.

Yerleşim: deflektör mesafeleri ve serbest hacim

Madde 12.4.2 (TS s.75 / EN s.72) iki ayrı kural içerir.

Üst sınırlar: Sprinklerler, yanıcı tavanların alt yüzeyinden 0,3 m, Euroclass A1 veya A2 (veya mevcut millî sınıflandırma sistemlerinde eşdeğeri) çatı ya da tavanlardan 0,45 m'den daha aşağıda kurulmayacaktır.

Tercih edilen bant ve tavana gömülü tip istisnası: Mümkün olduğunda sprinklerler deflektörü tavanın veya çatının 0,075 m ile 0,15 m altında olacak şekilde konumlandırılacaktır, tavana sıfır veya gömme sprinkler kullanılması hâli hariç. Koşullar 0,3 m ve 0,45 m maksimum mesafelerinin kullanılmasını kaçınılmaz kıldığında, ilgili alan mümkün olduğunca küçük tutulacaktır.

Tavana gömülü tiplerin bu banttan muaf tutulması tanımların doğrudan sonucudur: tavana sıfır ve gömme sprinklerlerin gövdesi zaten kısmen veya tamamen tavan düzleminin üstündedir.

Madde 12.1.2 (TS s.73 / EN s.70) deflektörün altında bırakılacak serbest hacmi verir:

Madde 12.4.3 (TS s.75 / EN s.72): Sprinklerler deflektörleri çatının veya tavanın eğimine paralel olacak şekilde kurulacaktır. Eğim yatay düzleme göre 30°'den fazlaysa, tepe noktasına veya tepeden radyal olarak en çok 0,75 m mesafeye bir sıra sprinkler sabitlenecektir.

Rozet, koruma ve boyama

Madde 14.8 Sprinkler rozetleri (TS s.110 / EN s.107): Rozetler metal veya termoset plastikten yapılacaktır. Rozetler tavanları veya diğer yapıları taşımak için kullanılmayacaktır. Rozetin hiçbir parçası, sprinklerin ısıya duyarlı elemanının görünen kısmının üst noktasının altına tavandan taşmayacaktır.

Madde 14.6 Sprinkler koruyucuları (TS s.109 / EN s.106): Tavana sıfır (ceiling/flush) sprinklerler dışındaki sprinklerler kazara mekanik hasar riski olan bir konumda kurulduğunda, uygun bir metal koruyucu ile donatılacaktır. Muafiyet yalnız tavana sıfır (ceiling/flush) tip içindir; gömme (recessed) ve gizli (concealed) sprinklerler mekanik hasar riski olan konumda bu şarta tabidir.

Madde 14.1 Genel (TS s.106 / EN s.103): Yalnız yeni (kullanılmamış) sprinklerler kullanılacaktır. Sprinklerler, EN 12259-1'in izin verdiği durumlar dışında boyanmayacaktır. Üretim fabrikasından sevkten sonra hiçbir şekilde değiştirilmeyecek, üzerlerine 14.9'da belirtilenler dışında herhangi bir süsleme veya kaplama uygulanmayacaktır. NOT: Bu standart yalnız EN 12259-1'de belirtilen sprinkler tiplerini kapsar.

Madde 14.9 Sprinklerlerin korozyona karşı korunması (TS s.110 / EN s.107): Korozif buharların yaygın olduğu tesislerde kurulan sprinklerler, uygun korozyona dayanıklı malzemelerden üretilmemişlerse, EN 12259-1'e uygun olarak tedarikçi tarafından uygulanan uygun bir korozyona dayanıklı kaplama ile korunacaktır. Korozyon önleyici işlem sprinkler ampullerine uygulanmayacaktır.

Standardın vermediği hükümler

TS EN 12845+A2:2026 metninde aşağıdakiler yoktur:

• Gizli (concealed) sprinkler kapak plakasının nominal ayrılma sıcaklığı (örneğin 57 °C) veya kapağın ampulden düşük dereceli olması şartı
• Gizli sprinkler kapağı için "iki kademeli aktivasyon" tanımı
• Gizli sprinkler kapak plakası için ayrı bir onay veya sertifika hükmü
• Fabrika boyalı kapak siparişi şartı veya saha boyamasının onayı geçersiz kıldığına dair bir ifade

Boyama konusunda standardın söylediği tek şey Madde 14.1'dir: sprinklerler EN 12259-1'in izin verdiği durumlar dışında boyanmaz.

Termal hassasiyet

Madde 14.5.1 (TS s.109 / EN s.106): Farklı hassasiyetteki sprinklerler Tablo 38'e uygun olarak kullanılacaktır. Sprinklerler raflarda bulunuyorsa, tavandaki sprinklerler raflardakilere eşit veya daha yavaş tepkili hassasiyete sahip olacaktır. NOT: Çoğu sprinkler tipi, azalan hassasiyet sırasıyla şunlardan biri olarak derecelendirilir (bkz. EN 12259-1): hızlı tepkili (quick response), özel tepkili (special response), standart tepkili 'A' (standard response 'A').

Saha notu

Ofis ve otel gibi mimari önceliğin yüksek olduğu alanlarda tavana gömülü tiplerin sınıf sınırı (14.2.2) genelde sorun çıkarmaz; asıl risk, aynı binadaki bir depo veya teknik hacmin sınıfının OH4 ya da HHS'ye çıkması ve tavan tipinin oradan da devam ettirilmesidir. Sınıf sınırlarının block plan üzerinde alan alan gösterilmesi (Madde 18.1 b) bu sınırın sahada izlenmesini kolaylaştırır. (Bu paragraf mühendislik yorumudur.)

Sık Sorulan Sorular

Tavana sıfır, gömme ve gizli (ceiling/flush, recessed, concealed) sprinklerler nerelerde yasaktır?

TS EN 12845+A2:2026 Madde 14.2.2 (TS s.107 / EN s.104): tavana sıfır (ceiling/flush), gömme (recessed) ve gizli (concealed) sprinklerler OH4, HHP veya HHS alanlarına kurulmayacaktır. Ayrıca sabit deflektörü olmayan sprinklerler (örneğin çalışma sırasında açılan geri çekilmiş deflektörlü tipler) şu üç durumda takılmayacaktır: a) tavanın yataydan 45°'den fazla eğimli olduğu yerlerde; b) atmosferin korozif olduğu veya yüksek toz içerme olasılığı bulunan yerlerde; c) rafların içinde veya rafların altında.

Bu sprinkler tiplerinin standarttaki tanımları nedir?

Madde 3.55 sprinkler, ceiling veya flush: kısmen tavanın üstüne monte edilen, ancak sıcaklığa duyarlı elemanı tavan düzleminin altında konumlanan sarkık sprinkler. 3.56 sprinkler, concealed: ısı uygulandığında ayrılan bir kapak plakasına sahip gömme (recessed) sprinkler. 3.66 sprinkler, recessed: ısı algılama elemanının tamamı veya bir kısmı tavanın alt düzleminin üstünde olan sprinkler. 3.65 sprinkler, pendant: nozulu suyu aşağı doğru yönlendiren sprinkler. (TS s.23-24 / EN s.20-21)

Sprinkler sıcaklık derecesi nasıl seçilir?

Madde 14.4 (TS s.108 / EN s.105): sprinklerler, beklenen en yüksek ortam sıcaklığının 30 °C üstüne yakın ancak bundan daha düşük olmayan bir sıcaklık derecesiyle seçilecektir. Yani ortam + 30 °C bir alt sınırdır, üst sınır değildir. NOT 1: ılıman iklimlerde normal koşullarda 68 °C veya 74 °C derecesi uygundur. Havalandırılmayan gizli hacimlerde, çatı pencerelerinin veya cam çatıların altında 93 °C veya 100 °C'ye kadar daha yüksek çalışma sıcaklıklı sprinkler gerekebilir.

Tablo 37b'de sarı ampul kaç dereceye karşılık gelir?

79 °C. TS EN 12845+A2:2026 Tablo 37b (TS s.108 / EN s.105) cam ampul dizisi: 57 turuncu, 68 kırmızı, 79 sarı, 93 yeşil, 100 yeşil, 121 mavi, 141 mavi, 163 leylak, 182 leylak, 204 siyah, 227 siyah, 260 siyah, 286 siyah, 343 siyah. Tabloda 74 °C satırı yoktur; 74 °C yalnız Madde 14.4'ün NOT 1'inde uygun bir derece olarak geçer.

Deflektör tavandan ne kadar aşağıda olmalı?

Madde 12.4.2 (TS s.75 / EN s.72): mümkün olduğunda sprinklerler deflektörü tavanın veya çatının 0,075 m ile 0,15 m altında olacak şekilde konumlandırılacaktır; tavana sıfır (ceiling/flush) veya gömme (recessed) sprinkler kullanıldığında bu şart uygulanmaz. Aynı madde üst sınırları da verir: sprinklerler yanıcı tavanların alt yüzeyinden 0,3 m, Euroclass A1 veya A2 çatı ya da tavanlardan 0,45 m'den daha aşağıda kurulmayacaktır.

Kaynakça

• TS EN 12845+A2:2026 Madde 3.55, 3.56, 3.57 (TS s.23 / EN s.20)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 3.65, 3.66, 3.67 (TS s.24 / EN s.21)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.1.2 Deflektör altı serbest hacim (TS s.73 / EN s.70)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.4.2 ve 12.4.3 Sprinkler konumu (TS s.75 / EN s.72)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 13.4.4 Minimum sprinkler deşarj basıncı (TS s.105 / EN s.102)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 14.1 Genel (TS s.106 / EN s.103)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 14.2.1, Tablo 37a, 14.2.2, 14.2.3, 14.2.4, 14.3 (TS s.107 / EN s.104)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 14.4, Tablo 37b (TS s.108 / EN s.105)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 14.5.1, Tablo 38, 14.6, 14.7 (TS s.109 / EN s.106)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 14.8 Rozetler, 14.9 Korozyon koruması (TS s.110 / EN s.107)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 18.1 Block plan (TS s.118 / EN s.115)