Kısa cevap: TS EN 12845+A2:2026 Madde 8.1.1 (EN s.42): LH 30 dakika, OH 60 dakika, HHP 90 dakika, HHS 90 dakika. NOT'ta şehir şebekeleri, tükenmez kaynaklar ve bütün ön hesaplı sistemlerde sürenin standardın diğer şartları içinde örtük olduğu belirtilir.

Sprinkler su kaynağının üç bağımsız niteliği vardır: yeterli debi/basınç (Madde 7), yeterli süre (Madde 8.1.1) ve kesintisiz kullanılabilirlik (Madde 8.1.2 ve 8.1.3). Bu yazı ikinci ve üçüncüsünü, yani süre, süreklilik ve don koruması hükümlerini standardın kendi metninden derler. Kaynak: TS EN 12845+A2:2026, Madde 8.1, EN s.42 (TSE s.45).

1. Süre (Madde 8.1.1)

Madde 8.1.1 (EN s.42) önce genel şartı koyar: "Su kaynakları, otomatik olarak, en azından sistemin gerekli basınç/debi şartlarını sağlayabilmelidir." Sonra süreleri verir. Su kaynağı başka yangınla mücadele sistemleri için de kullanılıyorsa Madde 9.6.4'e bakılır; basınçlı tanklar için belirtilen hâller hariç, her su kaynağının şu asgari süreler için yeterli kapasitesi olmalıdır:

Tehlike sınıfı Asgari süre
LH 30 dakika
OH 60 dakika
HHP 90 dakika
HHS 90 dakika

Kaynak: Madde 8.1.1, EN s.42 (TSE s.45).

Maddenin NOT'u önemli bir muafiyet getirir: "Şehir şebekeleri, tükenmez kaynaklar ve bütün ön hesaplı sistemlerde süre, bu standartta verilen şartlar içinde örtüktür." Yani ön hesaplı bir sistemde Tablo 9 veya Tablo 10'dan gelen hacim zaten süreyi içerir; ayrıca çarpma yapılmaz.

2. Su hacmi (Madde 9.3.2)

Tam hesaplı sistemler

Madde 9.3.2.3 (EN s.48) tek cümledir: "Asgari etkin su hacmi, azami talep debisinin (Qmax) 8.1.1'de belirtilen süre ile çarpılmasıyla hesaplanmalıdır."

V_min = Q_max x t

Burada Q_max hidrolik hesaptan gelen azami talep debisi, t ise Madde 8.1.1'deki süredir. Bu formül yalnızca sprinkler sisteminin azami talep debisini kapsar. Besleme şehir şebekesinden yapılıyorsa elle yangınla mücadele için (hidrant, hortum makarası vb.) gereken ek debi ayrıca hesaba katılır (Madde 9.2); birden fazla sabit yangın söndürme sistemini besleyen ortak su kaynaklarında ise sistemlerin eşzamanlı azami debileri toplanır (Madde 9.6.4).

Ön hesaplı LH ve OH sistemler: Tablo 9

Tablo 9'da belirtilen su hacimleri yalnızca sprinkler sisteminin kullanımına ayrılır.

Grup En yüksek sprinklerin en alçak sprinkler üstündeki yüksekliği h Asgari su hacmi (m³)
LH (ıslak veya ön tepkili) h ≤ 15 m 9
LH (ıslak veya ön tepkili) 15 < h ≤ 30 m 10
LH (ıslak veya ön tepkili) 30 < h ≤ 45 m 11
OH1 ıslak veya ön tepkili h ≤ 15 m 55
OH1 ıslak veya ön tepkili 15 < h ≤ 30 m 70
OH1 ıslak veya ön tepkili 30 < h ≤ 45 m 80
OH1 kuru/alternatif; OH2 ıslak veya ön tepkili h ≤ 15 m 105
OH1 kuru/alternatif; OH2 ıslak veya ön tepkili 15 < h ≤ 30 m 125
OH1 kuru/alternatif; OH2 ıslak veya ön tepkili 30 < h ≤ 45 m 140
OH2 kuru/alternatif; OH3 ıslak veya ön tepkili h ≤ 15 m 135
OH2 kuru/alternatif; OH3 ıslak veya ön tepkili 15 < h ≤ 30 m 160
OH2 kuru/alternatif; OH3 ıslak veya ön tepkili 30 < h ≤ 45 m 185
OH3 kuru/alternatif; OH4 ıslak veya ön tepkili h ≤ 15 m 160
OH3 kuru/alternatif; OH4 ıslak veya ön tepkili 15 < h ≤ 30 m 185
OH3 kuru/alternatif; OH4 ıslak veya ön tepkili 30 < h ≤ 45 m 200
OH4 kuru veya alternatif - HH koruması kullanın

Kaynak: Tablo 9, Madde 9.3.2.2, EN s.47 (TSE s.50). NOT: sprinkler vana odasındaki sprinklerler hariçtir.

Ön hesaplı HHP ve HHS sistemler: Tablo 10

Aşılmayan tasarım yoğunluğu (mm/dk) Islak sistemler (m³) Kuru sistemler (m³)
7,5 225 280
10,0 275 345
12,5 350 440
15,0 425 530
17,5 450 560
20,0 575 720
22,5 650 815
25,0 725 905
27,5 800 1 000
30,0 875 1 090

Kaynak: Tablo 10, Madde 9.3.2.2, EN s.48 (TSE s.51).

Karşılaştırma için: 12,5 mm/dk tasarım yoğunluğu, Tablo 7'ye göre (Madde 7.3.2.1, EN s.40) ıslak veya ön tepkili sistemde 3 800 l/dk, kuru veya alternatif sistemde 4 800 l/dk azami talep debisine karşılık gelir. 90 dakikalık HHS süresi ile 3 800 x 90 = 342 000 litre = 342 m³ bulunur; Tablo 10'un 350 m³ değeri bunun üstünde kalır.

Azaltılmış kapasiteli tank

Madde 9.3.2.1 (EN s.47) asgari hacmin iki yoldan sağlanabileceğini söyler: etkin kapasitesi en az belirtilen su kapasitesine eşit tam kapasiteli tank, ya da gereken su hacminin tankın etkin kapasitesi artı otomatik dolum ile ortaklaşa sağlandığı azaltılmış kapasiteli tank (bkz. Madde 9.3.4).

Madde 9.3.4 (EN s.48) azaltılmış kapasiteli tank için beş koşul koyar:

  • a) giriş şehir şebekesinden ve otomatik olacak, en az iki mekanik şamandıra vanası üzerinden sağlanacaktır. Giriş, pompa seti emişini olumsuz etkilemeyecektir. Tek bir şamandıra vanasının arızası gereken dolum debisini bozmayacaktır;
  • b) tankın etkin kapasitesi Tablo 11'de gösterilenden az olmayacaktır;
  • c) tank kapasitesi artı giriş debisi, sistemi Madde 9.3.2'de belirtilen tam kapasitede beslemeye yeterli olacaktır;
  • d) giriş kapasitesini kontrol etmek mümkün olacaktır;
  • e) giriş düzenlemesi muayene için erişilebilir olacaktır.
Tehlike sınıfı Asgari etkin kapasite (m³)
LH (ıslak veya ön tepkili) 5
OH1 ıslak veya ön tepkili 10
OH1 kuru/alternatif; OH2 ıslak veya ön tepkili 20
OH2 kuru/alternatif; OH3 ıslak veya ön tepkili 30
OH3 kuru/alternatif; OH4 ıslak veya ön tepkili 50
HHP ve HHS 70 (ancak hiçbir hâlde tam kapasitenin %10'undan az olamaz)

Kaynak: Tablo 11, Madde 9.3.4, EN s.49 (TSE s.52).

Dolum debisi

Madde 9.3.3 (EN s.48): tam kapasiteli tanklarda su kaynağı tankı en fazla 36 saatte yeniden doldurabilmelidir. Besleme borusunun çıkışı emiş borusu girişinden yatayda en az 2,0 m uzakta olmalıdır.

3. Süreklilik (Madde 8.1.2)

Madde 8.1.2 (EN s.42) su kaynağının kullanılabilirliğini düzenler:

  • Bir su kaynağı; olası don şartlarından, kuraklıktan, su baskınından ya da debiyi veya etkin kapasiteyi azaltabilecek veyahut kaynağı işlevsiz hâle getirebilecek başka şartlardan etkilenebilir olmamalıdır.
  • Su kaynaklarının sürekliliğini ve güvenilirliğini sağlamak için mümkün olan bütün adımlar atılmalıdır.
  • Su kaynakları tercihen kullanıcının kontrolü altında olmalı, aksi hâlde güvenilirlik ve kullanım hakkı kontrolü elinde bulunduran kuruluş tarafından garanti edilmelidir.
  • Su, sistem boru tesisatında birikinti oluşturabilecek lifli veya askıda başka maddelerden arınmış olmalıdır. Tuzlu veya acı su sprinkler tesisatı boru tesisatında tutulmamalıdır. Uygun tatlı su kaynağı yoksa, tesisatın normalde tatlı su ile dolu tutulması şartıyla tuzlu veya acı su kaynağı kullanılabilir.

Ayrıca Madde 8.4 (EN s.44) barındırma yasağı getirir: pompa, basınçlı tank ve gravite tankı gibi su kaynağı ekipmanı, tehlikeli proseslerin veya patlama tehlikelerinin bulunduğu bina ya da tesis bölümlerinde barındırılmaz. Su kaynakları, durdurma vanaları ve kontrol vana setleri, yangın durumunda bile güvenle erişilebilecek şekilde kurulur. Bütün bileşenler kurcalamaya karşı emniyete alınır ve donmaya karşı yeterince korunur.

Madde 9.7 (EN s.57) ise beslemelerin birbirinden izolasyonunu düzenler: bir kaynaktaki sorun ya da bakım, başka bir kaynağın çalışmasını bozmamalıdır.

4. Don koruması

Don koruması standardın dört ayrı yerinde karşımıza çıkar.

a) Besleme borusu ve kontrol vanası

Madde 8.1.3 (EN s.42): "Besleme borusu ve kontrol vana seti asgari 4 °C sıcaklıkta tutulmalıdır."

b) Ekipman mahalleri

Mahal Asgari sıcaklık Kaynak
Basınçlı tank ve mahalli 4 °C Madde 9.5.2, EN s.54
Elektrikli pompa seti kompartımanı 4 °C Madde 10.3.3, EN s.58
Dizel pompa seti kompartımanı 10 °C Madde 10.3.3, EN s.58

Madde 9.5.2 ayrıca basınçlı tankın üç yerden birinde barındırılmasını ister: sprinkler korumalı bir bina; yalnız yangın koruma su kaynakları ve ekipmanının barındırılması için kullanılan, Euroclass A1 veya A2 (ya da eşdeğeri) yapıda ayrı ve sprinkler korumalı bir bina; ya da yanıcı malzeme bulunmayan, 60 dakika yangın dayanımlı bir kompartımanda yer alan korumasız bir bina. Basınçlı tank sprinkler korumalı bir binada barındırıldığında alan, en az 30 dakika yangın dayanımlı yapıyla çevrelenir.

c) Depo tankı

Madde 9.3.2.1 (EN s.47): "Tank dona dayanıklı değilse, normal su seviyesi en az 1,0 m yükseltilmeli ve buz havalandırması sağlanmalıdır." Kapalı tanklarda kolay erişim sağlanmalıdır. Açık rezervuarlar dışında tanklara dışarıdan okunabilen bir su seviye göstergesi takılır.

d) Boru tesisatı: üç yöntem

Madde 11.1.2.1 (EN s.66): "Tesisatın donmaya maruz kısımları antifriz sıvı ile ya da elektrikli ısıtma kablosu (trace heating) ile ya da tali kuru boru veya alternatif uzantılarla (bkz. 11.5) korunabilir."

Antifriz sıvı (Madde 11.1.2.2, EN s.66):

  • Antifriz sıvı ile korunan herhangi bir boru bölümündeki sprinkler sayısı 20'yi aşmayacaktır.
  • Bir kontrol vana seti ikiden fazla antifriz bölümünü kontrol ediyorsa, antifriz bölümlerindeki toplam sprinkler sayısı 100'ü aşmayacaktır.
  • Antifriz çözeltisinin donma noktası mahallin beklenen asgari sıcaklığının altında olacaktır.
  • Hazırlanan çözeltinin özgül ağırlığı uygun bir hidrometre ile kontrol edilecektir.
  • Antifriz sıvıya dayanan sistemlere, suyun kirlenmesini önlemek için geri akış önleyici cihazlar takılacaktır.

Madde 11.1.2.2 antifriz tipini belirtmez; propilen glikol veya başka bir kimyasal adı geçmez.

Elektrikli ısıtma kablosu (Madde 11.1.2.3, EN s.66-67):

  • Isıtma kablosu sistemi güç beslemesi arızası ile ısıtıcı eleman(lar) veya sensör(ler) arızası yönünden izlenecektir (bkz. Ek I).
  • Boru tesisatına Euroclass A1 veya A2 (ya da eşdeğeri) yalıtım sağlanacaktır.
  • Isıtılmamış boru tesisatı üzerinde ikiz ısıtıcı elemanlar sağlanacak; iki elemanın her biri boru tesisatını asgari 4 °C'de tutabilecektir.
  • Her ısıtma kablosu devresi ayrı devrelerle elektriksel olarak izlenecek ve anahtarlanacaktır.
  • Isıtma bandı başka ısıtma bantlarının üzerinden geçmeyecektir.
  • Isıtma bandı borunun sprinkler başlıklarının karşı tarafına tutturulacaktır.
  • Isıtma bandı boru uçlarından 25 mm içinde sonlandırılacaktır.
  • Isıtma kablosu uygulanan bütün boru tesisatı, en az 25 mm kalınlığında Euroclass A1 veya A2 (ya da eşdeğeri) yalıtım malzemesi ve su geçirmez bir kaplama ile izole edilecektir. Bütün uçlar su girişini önleyecek şekilde sızdırmaz yapılacaktır.
  • Isıtma bandının azami gücü 10 W/m olacaktır.

Tali kuru/alternatif uzantı (Madde 11.5, EN s.69): yeterince ısıtılmış bir binada, don hasarı ihtimali olan küçük alanlarda ıslak tesisata kuru veya alternatif uzantı olarak; ya da soğuk hava depolarında ve yüksek sıcaklıklı fırın veya ocaklarda ıslak ya da alternatif tesisata kuru boru uzantısı olarak kurulur. Uzantı başına sprinkler sayısı 100'ü, ikiden fazla uzantı bir kontrol vana setince kontrol ediliyorsa toplam 250'yi aşmaz (Madde 11.5.2).

Islak tesisatın kendi sınırı Madde 11.1.1'dedir (EN s.66): ıslak boru tesisatları yalnızca tesisata don hasarı ihtimali bulunmayan ve ortam sıcaklığının 95 °C'yi aşmayacağı mahallere kurulur. Kuru boru tesisatları ise yalnız don hasarı ihtimali olan ya da sıcaklığın 70 °C'yi aştığı yerlerde (ör. kurutma fırınları) kurulur (Madde 11.2.1, EN s.67).

5. Bakım tarafındaki karşılıklar

Periyot İşlem Kaynak
Haftalık Bütün su seviyeleri kontrol ve kayıt edilir: yükseltilmiş özel rezervuarlar, nehirler, kanallar, göller, su depolama tankları (pompa emiş doldurma (priming) su tankları ve basınçlı tanklar dâhil) Madde 20.2.2.2 b, EN s.119
Haftalık Donmayı önleyen ısıtma sistemleri doğru çalışma yönünden kontrol edilir Madde 20.2.2.6, EN s.120
Yıllık Su depolama tanklarındaki şamandıra vanaları doğru çalışma yönünden kontrol edilir Madde 20.3.4.4, EN s.122
3 yıllık 10 yıl içinde bakım gerektirmeyecek şekilde tasarlanmış tanklar (bkz. 9.6.2 b) hariç bütün tanklar iç muayeneden geçirilir, gerekirse boşaltılıp temizlenir, korozyon yönünden incelenir, yeniden boyanır ve/veya korozyon koruması yenilenir Madde 20.3.5.2, EN s.122
10 yıllık En fazla 10 yıl aralıklarla bütün depolama tankları temizlenir ve iç kısımları muayene edilir, yapı gereğince ele alınır Madde 20.3.6, EN s.122

Sık Sorulan Sorular

EN 12845'te su kaynağı süreleri kaç dakikadır?

TS EN 12845+A2:2026 Madde 8.1.1 (EN s.42): LH 30 dakika, OH 60 dakika, HHP 90 dakika, HHS 90 dakika. NOT'ta şehir şebekeleri, tükenmez kaynaklar ve bütün ön hesaplı sistemlerde sürenin standardın diğer şartları içinde örtük olduğu belirtilir.

Tam hesaplı sistemde depo hacmi nasıl bulunur?

Madde 9.3.2.3 (EN s.48): asgari etkin su hacmi, azami talep debisinin (Qmax) Madde 8.1.1'de belirtilen süre ile çarpılmasıyla hesaplanır. Ön hesaplı LH ve OH sistemlerde Tablo 9, ön hesaplı HHP ve HHS sistemlerde Tablo 10 kullanılır.

Depo donmaya karşı korunmuyorsa ne yapılır?

Madde 9.3.2.1 (EN s.47): tank dona dayanıklı değilse normal su seviyesi en az 1,0 m yükseltilmeli ve buz havalandırması (ice venting) sağlanmalıdır. Tankın etkin kapasitesi normal su seviyesi ile en düşük etkin su seviyesi arasındaki fark alınarak hesaplanır.

Besleme borusu ve kontrol vana seti kaç derecede tutulur?

Madde 8.1.3 (EN s.42): besleme borusu ve kontrol vana seti asgari 4 °C sıcaklıkta tutulmalıdır. Basınçlı tank ve mahalli için de Madde 9.5.2 (EN s.54) en az 4 °C ister. Pompa seti kompartımanında Madde 10.3.3 (EN s.58) elektrikli için 4 °C, dizel için 10 °C ister.

Antifriz kullanımında kaç sprinkler sınırı vardır?

Madde 11.1.2.2 (EN s.66): antifriz sıvı ile korunan herhangi bir boru bölümündeki sprinkler sayısı 20'yi aşmamalıdır. Bir kontrol vana seti ikiden fazla antifriz bölümünü kontrol ediyorsa, antifriz bölümlerindeki toplam sprinkler sayısı 100'ü aşmamalıdır. Çözelti donma noktası mahallin beklenen asgari sıcaklığının altında olmalı, hazırlanan çözeltinin özgül ağırlığı uygun bir hidrometre ile kontrol edilmeli ve suyun kirlenmesini önlemek için geri akış önleyici cihazlar takılmalıdır.

Depo ne kadar sürede yeniden dolmalıdır?

Madde 9.3.3 (EN s.48): tam kapasiteli tanklarda su kaynağı tankı en fazla 36 saatte doldurabilmelidir. Besleme borusunun çıkışı, emiş borusu girişinden yatayda en az 2,0 m uzakta olmalıdır.

Kaynakça

  • TS EN 12845+A2:2026 Madde 8.1.1 Süre (EN s.42 / TSE s.45)
  • TS EN 12845+A2:2026 Madde 8.1.2 Süreklilik (EN s.42 / TSE s.45)
  • TS EN 12845+A2:2026 Madde 8.1.3 Don koruması (EN s.42 / TSE s.45)
  • TS EN 12845+A2:2026 Madde 8.4 Su kaynağı ekipmanının barındırılması (EN s.44 / TSE s.47)
  • TS EN 12845+A2:2026 Madde 7.3.2.1, Tablo 7 (EN s.40 / TSE s.43)
  • TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.3.2.1 Genel - etkin kapasite ve buz havalandırması (EN s.47 / TSE s.50)
  • TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.3.2.2, Tablo 9 ve Tablo 10 (EN s.47-48 / TSE s.50-51)
  • TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.3.2.3 Hesaplanmış sistemler (EN s.48 / TSE s.51)
  • TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.3.3 Tam kapasiteli tanklarda dolum debisi (EN s.48 / TSE s.51)
  • TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.3.4, Tablo 11 Azaltılmış kapasiteli tanklar (EN s.48-49 / TSE s.51-52)
  • TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.5.2 Basınçlı tankın barındırılması (EN s.54 / TSE s.57)
  • TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.7 Su kaynağının izolasyonu (EN s.57 / TSE s.60)
  • TS EN 12845+A2:2026 Madde 10.3.3 Pompa kompartımanı sıcaklığı (EN s.58 / TSE s.61)
  • TS EN 12845+A2:2026 Madde 11.1.1, 11.1.2.1, 11.1.2.2, 11.1.2.3 (EN s.66-67 / TSE s.69-70)
  • TS EN 12845+A2:2026 Madde 11.2.1 Kuru boru tesisatları (EN s.67 / TSE s.70)
  • TS EN 12845+A2:2026 Madde 11.5.1, 11.5.2 Tali kuru boru veya alternatif uzantı (EN s.69 / TSE s.72)
  • TS EN 12845+A2:2026 Madde 20.2.2.2, 20.2.2.6, 20.3.4.4, 20.3.5.2, 20.3.6 (EN s.119-122 / TSE s.122-125)

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar & Uyarı

Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.