FM Global DS 2-0: Sprinkler Boru ve Askı Sistemleri Detayı

Sprinkler tesisatında boru ve askı düzeni FM DS 2-0 Bölüm 2.4'te (Sprinkler System Piping, s.32–42) ele alınır: 2.4.1 boru, 2.4.2 bağlantılar, 2.4.3 askı ve destekler. Deprem bölgelerindeki ek kurallar DS 2-8'dedir. Bu yazıdaki madde ve sayfa numaraları DS 2-0'ın October 2021, Interim Revision April 2025 baskısına göredir.

Boru Malzemesi ve Et Kalınlığı

• Asgari çap: sprinkler borusu için 1 in (25 mm); seçilen her çap, kullanım alanına özgü veri sayfasındaki tasarımı karşıladığı hidrolik hesapla kanıtlanır (2.4.1.1.1.1–2.4.1.1.1.2).
• Islak ve baskın (deluge) sistem: siyah çelik veya iç oksidasyona dayanıklı çelik boru (2.4.1.1.2.2).
• Kuru, ön tepkili ve diğer sistemler: iç oksidasyona dayanıklı çelik boru ya da, sistemdeki basınçlandırma gazı 2.2.1.10'a uygunsa (azot gibi inert gaz veya rejeneratif kurutuculu hava), siyah çelik (2.4.1.1.2.3).
• İçten galvanizli boru: ıslak sistemde kullanılmaz; ortam sıcaklığının 54 °C'yi aşabileceği alanlarda da, bu koşul için özel olarak FM Approved değilse kullanılmaz (2.4.1.1.2.4). Korozyon ayrıntıları için DS 2-1.
• Suya duyarlı mahaller (veri merkezi, müze, yarı iletken üretimi): Tablo 2.4.1.1.2.1(b) asgari et kalınlıkları DN25–40 için 3,2 mm, DN50–65 için 3,6 mm, DN80 için 4,0 mm, DN100 için 4,5 mm, DN125–150 için 5,0 mm.
• Metalik olmayan boru (CPVC vb.): yalnız depolama dışı kullanımlarda ve en az 15 dakika dayanımlı, sökülemeyen sabit bir bariyerin arkasında (2.4.1.3.2–2.4.1.3.3). Açıkta kullanım için şu koşulların hepsi gerekir: açıkta kullanım için özel FM Approved boru, DS 3-26'ya göre HC-1 tehlike, tavan en fazla 9,1 m, ıslak sistem, hızlı tepkili tavan sprinklerleri ve metalik düşey bölümler (2.4.1.3.4). Termoplastik borulu sistemler pnömatik test edilmez, su ile test edilir (2.7.3.2.9).

Bağlantılar (2.4.2)

• İki farklı çap, tek parça FM Approved redüksiyonlu fitingle birleştirilir; mekanik te gibi bağlantılar akış yoluna taşmamalıdır (2.4.2.1).
• Asgari et kalınlığı, Tablo 2.4.2.2.1(2): kaynaklı veya haddeyle kanal açılmış (roll-grooved) boruda DN25–65 için 2,6 mm, DN80 için 2,9 mm, DN100 için 3,2 mm, DN150 için 4,0 mm; dişli veya talaşlı kanal açılmış (cut-grooved) boruda DN25–40 için 3,2 mm, DN50–65 için 3,6 mm, DN80 için 4,0 mm, DN100 için 4,5 mm, DN150 için 5,0 mm. Onay Kılavuzu'nda (Approval Guide) bu kalınlık için listelenmiş kuplörle haddeli kanallı boru 1,7 mm'ye kadar inebilir.
• Dişli: sızdırmazlık malzemesi yalnız erkek dişe sürülür ve diş tam kavramayı engellememelidir (2.4.2.2.2.2).
• Kanallı: kanal ölçüleri kuplör üreticisinin şartına uyar; kanal, boru galvanizlenmeden veya boyanmadan önce açılır (2.4.2.2.3).
• Kaynaklı: FM Approved kaynaklı bağlantılar; kaynakçı yeterliliği ANSI/AWS B2.1 veya EN ISO 9606-1; delik açılırken çıkan kuponların sistemden alındığı belgelenir (2.4.2.2.4).
• Düz uçlu (plain-end) bağlantı: et kalınlığı 3,38 mm'nin altındaki boruda yalnız bu bağlantıyla özel olarak listelenmiş FM Approved boru kullanılır (2.4.2.3.1).

Askı Aralıkları (Tablo 2.4.3.3.1.1)

Anma çapı	Et kalınlığı Tablo 2.4.3.1.1(1) değerinin altında	Et kalınlığı Tablo 2.4.3.1.1(1) değerine eşit veya üstünde
DN25–32	3,7 m	3,7 m
DN40–80	3,7 m	4,6 m
DN80 üstü	Kullanılmaz; tablodaki et kalınlığı gerekir	4,6 m

Tablo 2.4.3.1.1(1)'deki eşik et kalınlıkları: DN25–50 için 2,7 mm, DN65–100 için 2,9 mm, DN125–150 için 3,3 mm, DN200–300 için 4,6 mm. Borunun Onay Kılavuzu'nda kendine özgü bir listelemesi varsa o esas alınır (2.4.3.3.1.1).

• 1,8 m'den uzun her boru parçasında en az bir askı bulunur (2.4.3.3.1.2).
• Ana hat askısı son branşmana 0,9 m, düşey boru bağlantısına 0,6 m mesafe içinde olur (2.4.3.3.1.4–2.4.3.3.1.5).
• Branşman askısı: ana hat askısı branşman bağlantısından 1,8 m'den uzaksa ana hatta 0,3 m içinde; yatay yön değişiminde 0,3 m içinde; tek yollu hatta son sprinklere 0,3–0,9 m mesafede (2.4.3.3.1.6–2.4.3.3.1.8).
• Ana hatlarda branşman askıları 2.4.3.3.1.3 koşullarını sağlıyorsa aralık 1,5 m artırılabilir; DN65 ve üzerinde kuplörün iki yanında en fazla 0,9 m arayla çift askı varsa aralık 8 m'ye çıkabilir (2.4.3.3.1.9).
• Dik (upright) sprinklere askının yatay mesafesi depolama dışı kullanımda en az 75 mm, depolamada en az 300 mm'dir (2.4.3.3.1.11).
• Düşey boru en az her 3,6 m'de desteklenir; doğrudan dik veya sarkık sprinkler bağlanan 1,2 m ve daha uzun düşey boruya ek destek konur (2.4.3.3.2.2–2.4.3.3.2.4).
• Askı çubuğu asgari çapı (Tablo 2.4.3.1.3): DN25–100 için 10 mm, DN125–200 için 12 mm, DN250–300 için 16 mm.
• Askılar doğrudan çatı kaplamasına bağlanmaz; çelik trapez saca bağlantı yalnız DN80'e kadar branşman hatlarında ve 2.4.3.2.2.2 koşullarıyla yapılır. Taşıyıcı eleman, askı yüklerine ek olarak en kritik noktada 113 kg'lık tek bir ek noktasal yükü taşıyabilmelidir (2.4.3.2.1.2).
• Sprinkler borusuna kablo tavası, kanal, hava borusu, hoparlör veya tabela asılmaz (2.4.1.1.5.4).

Deprem Bölgesinde Ek Kurallar (DS 2-8)

FM 50–500 yıllık deprem bölgelerinde (DS 1-2) DS 2-8 uygulanır (DS 2-0 Bölüm 2.1.5). Başlıca farklar:

• Her kolonun tepesinde, 0,6 m içinde dört yönlü çapraz (2.2.1.1.2.1).
• Besleme ve dağıtım ana hatları çaptan bağımsız olarak çaprazlanır: düz hatta yanal çapraz en fazla 12,2 m, boyuna çapraz en fazla 24,4 m arayla (2.2.1.1.4.4).
• Branşman hatlarında yanal çapraz DN65 ve üzerinde gerekir (2.2.1.1.5.1); daha küçük çaplı ölü uçlu branşmanlarda uçtan 1,8 m içinde kısa askı veya yanal tutucu konur (2.2.1.1.6).
• Yatay borudaki çapraz elemanı düşeyden en az 30°, tercihen en az 45° açıyla yerleştirilir (2.2.1.3.5.2).
• Askılar barutla çakılan dübelle (powder-driven) bağlanmaz (2.2.1.8.1.1); tork göstergesi olmayan iki yarım kabuklu düz uçlu kuplör kullanılmaz (2.2.1.7.2); yer üstünde metalik olmayan boru kullanılmaz (2.2.1.9.2).

Ayrıntılar için DS 2-8 deprem koruması yazısına bakın.

Hızlı Kontrol Listesi

• Boru cinsi sistem tipine uygun; ıslak sistemde içten galvanizli boru yok
• Et kalınlığı bağlantı yöntemine göre Tablo 2.4.2.2.1(2)'den kontrol edildi
• Metalik olmayan boru yalnız depolama dışı alanda ve 2.4.1.3 koşullarıyla
• Askı aralıkları Tablo 2.4.3.3.1.1 ve et kalınlığı eşiğine göre belirlendi
• Son branşman, düşey bağlantı ve son sprinkler askı mesafeleri sağlandı
• Deprem bölgesindeyse DS 2-8 çaprazları, esnek bağlantılar ve boşluklar uygulandı

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

Sprinkler, yangın pompası ve FM-200 gazlı söndürme dahil 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz için 110+ modül sunan MEP Calc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz. Tüm mekanik tesisat hesaplarınız tek uygulamada.

MEP Calc'i App Store'dan indir

Sık Sorulan Sorular

CPVC (metalik olmayan) boru nerede kullanılabilir?

FM DS 2-0 Bölüm 2.4.1.3'e göre metalik olmayan boru yalnız depolama dışı kullanımlarda ve normalde en az 15 dakika dayanımlı sabit bir bariyerin arkasında kullanılır. Açıkta kullanım için boru bu kullanım için özel olarak FM Approved olmalı, tehlike HC-1, tavan en fazla 9,1 m, sistem ıslak, tavan sprinklerleri hızlı tepkili ve düşey bölümler metalik olmalıdır. Deprem bölgelerinde DS 2-8 yer üstünde metalik olmayan boruya izin vermez.

DN50 boruda askı aralığı 4 m olabilir mi?

Olabilir. DS 2-0 Tablo 2.4.3.3.1.1'e göre DN50 çelik boruda et kalınlığı Tablo 2.4.3.1.1(1)'deki 2,7 mm'ye eşit veya üstündeyse askı aralığı en fazla 4,6 m, daha inceyse en fazla 3,7 m'dir. Ana hatlarda 2.4.3.3.1.3 koşullarıyla aralık 1,5 m artırılabilir.

FM DS 2-0 boruda hız sınırı koyar mı?

Hayır. DS 2-0 boru içi su hızı için bir sınır vermez. Madde 2.4.1.1.1.2'ye göre seçilen çap, ilgili kullanım veri sayfasındaki tasarımı karşıladığı hidrolik hesapla kanıtlanır; hesap yöntemi DS 3-0'dadır.

İçten galvanizli boru ıslak sistemde kullanılabilir mi?

Hayır. DS 2-0 Madde 2.4.1.1.2.4 içten galvanizli çelik boruyu ıslak sistemlerde ve, özel onayı yoksa, ortam sıcaklığının 54 °C'yi aşabileceği alanlarda kullanmaz. Kuru ve ön tepkili sistemlerde iç oksidasyona dayanıklı boru ya da uygun basınçlandırma gazıyla siyah çelik kullanılır.

Sprinklere inen düşey boruya ek askı gerekir mi?

Evet. DS 2-0 Madde 2.4.3.3.2.3 ve 2.4.3.3.2.4, doğrudan dik veya sarkık sprinkler bağlanan 1,2 m ve daha uzun düşey boruya ek destek ister. Sarkık sprinkler asma tavan gibi desteklenmiş bir yapıya sabitlenmişse bu mesafe 3,6 m'ye çıkabilir (2.4.3.3.2.5).