BYKHY Madde 118, yanıcı ve parlayıcı sıvıların bina içinde iki farklı yerde depolanmasını düzenler: ayrı bir depo binasında (Ek-12/A) ve sıvının işlendiği fabrika ya da atölye binası içinde tecrit edilmiş bir alanda (Ek-12/B). İlkinde sınır yığın başına litre, ikincisinde döşeme alanının metrekaresi başına litredir. İkisinde de yapı, havalandırma ve döşeme şartları aynı maddededir.
Hangi metne dayanıyor? Bu yazı, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in 09.07.2015 tarihli değişikliğe (Resmî Gazete sayı 29411) kadar işlenmiş konsolide metnine ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın Aralık 2024 tarihli BYKHY Kılavuzu'na dayanır. Yönetmelik 2015'ten sonra da değişti ve Kılavuz kendisi için de mevzuatla çelişirse yürürlükteki metnin geçerli olduğunu söyler. Projede Resmî Gazete'deki yürürlükteki son metinle ve yetkili idare ya da itfaiyeyle teyit edin.
Depo binasının yapısı (Madde 118/1 ve 118/5–9)
| Konu | Şart | Fıkra |
|---|---|---|
| Yangın dayanımı | Depo binası en az 120 dakika yangına dayanıklı; kapılar da en az 120 dakika | 118/1, 118/8 |
| Bodrum | Sınıf I depolanan binada bodrum kat olmaz; Sınıf II bodrumda depolanmaz; IIIA ve IIIB bodrumda en çok 40.000 litre | 118/1 |
| Komşuluk | Depo binası konutlara ve insanların bulunduğu hacimlere bitişik olamaz | 118/7 |
| Geçişler | Komşu hacimlere boru geçişleri ve tavan delikleri yanmaz malzemeyle, buhar-hava karışımı geçirmeyecek biçimde kapatılır | 118/6 |
| Döşeme | Sıvı geçirmez ve yanmaz; dökülen sıvının atık su çukuru, kanal, boru ve tesisat kanallarına sızması önlenir | 118/8 |
| Havalandırma | Yeterli havalandırma; doğal çekiş yetmezse döşeme düzeyinde etkili, saatte en az 6 hava değişimi yapan, patlama ve kıvılcım güvenlikli mekanik düzen | 118/9 |
| Aydınlatma | Elektrik ve teknik kurallara uygun | 118/9 |
| Giriş | İşi olmayanın girmesi yasak, levhayla belirtilir | 118/5 |
Havalandırmanın "döşeme düzeyinde etkili" olması istenir, çünkü buhar zemine yakın birikir. Emiş ağzını tavana koyan bir fan, saatte 6 hava değişimini sağlasa bile maddenin amacını karşılamaz.
Yığın kuralı ve Ek-12/A (Madde 118/2)
Bir kapalı hacimde parlayıcı sıvı en çok 5 ayrı yığın hâlinde, yığınlar arasında 3 m mesafeyle depolanabilir; her yığın Ek-12/A'daki değeri aşamaz.
| Sınıf | Orijinal depolama kaplarında toplam kap hacmi (litre) | Taşınabilir depolama tanklarında toplam tank hacmi (litre) |
|---|---|---|
| IA | 2.500 | - |
| IB | 5.000 | 7.500 |
| IC | 10.000 | 5.000 |
| II | 30.000 | 40.000 |
| IIIA | 100.000 | 150.000 |
| IIIB | 200.000 | 300.000 |
Değerler konsolide metin s. 71 ve Kılavuz s. 263'te aynıdır. IA için taşınabilir tankta depolama değeri yoktur. IC satırında taşınabilir tank değeri (5.000 litre) IB'ninkinden (7.500 litre) küçüktür; iki metin de böyle basar. Bu satırı kullanırken yürürlükteki metinle karşılaştırın.
Karışık depolama: IA eşdeğeri
Aynı hacimde farklı sınıflar varsa toplam miktar en yüksek tehlike sınıfına göre alınır. Metin oranları şu biçimde verir: IA + IB/2, IA + IC/4, IA + II/12, IA + IIIA/40, IA + IIIB/80. IA cinsinden toplam 12.500 litreyi geçemez. Birden fazla sınıf varsa her birini kendi oranıyla IA'ya çevirip toplamak, maddenin "Sınıf IA cinsinden toplam" ifadesiyle uyumlu okumadır.
| Sıvı | Miktar (litre) | Oran | IA eşdeğeri (litre) |
|---|---|---|---|
| Sınıf IA | 1.500 | 1 | 1.500 |
| Sınıf IB | 6.000 | 1/2 | 3.000 |
| Sınıf II | 24.000 | 1/12 | 2.000 |
| Sınıf IIIB | 80.000 | 1/80 | 1.000 |
| Toplam | 7.500 ≤ 12.500 | ||
Bu örnekte IA eşdeğeri sınırın altında kalır; ayrıca her yığın kendi sınıfının Ek-12/A değerini aşmamalıdır (örneğin 6.000 litre IB, orijinal kapta 5.000 litrelik sınırı geçtiği için iki yığına bölünür). 12.500 litre, 5 yığının her biri IA için 2.500 litre olduğunda ulaşılan toplamla aynıdır; iki kural birbirini tamamlar. Hesabı proje raporunda açıkça gösterip itfaiyeye onaylatın.
Fabrika ve atölyede depolama: Ek-12/B (Madde 118/3)
Sıvının işlendiği fabrika ve atölye binalarında depolamaya iki şartla izin verilir: miktar Ek-12/B değerlerini aşmaz ve depolama, işlemin yürütüldüğü alandan tecrit edilmiş bir alanda yapılır.
| En fazla depolama alanı (m²) | İzin verilen miktar (litre / döşeme alanı m²) | Yangın dayanımı (dakika) | Yangın korunumu |
|---|---|---|---|
| 15 | 70 | 60 | Yok |
| 15 | 175 | 60 | Var |
| 50 | 140 | 120 | Yok |
| 50 | 350 | 120 | Var |
Tablonun dipnotlarına göre "yangın korunumu", yağmurlama (sprinkler) sistemi, karbondioksit, kuru kimyevi toz veya başka uygun bir sistemle sağlanır; ayrıca Sınıf IA ve IB sıvıların toplamı Ek-12/A'daki değeri aşamaz (konsolide metin s. 71; Kılavuz s. 263).
Örnek: 120 dakika dayanımlı ve sabit söndürme sistemli 50 m²'lik bir tecritli alan, 350 × 50 = 17.500 litre sıvı alabilir. Bunun IA ve IB kısmı ise Ek-12/A sınırıyla ayrıca kısıtlıdır. Aynı alan korumasız olsaydı sınır 140 × 50 = 7.000 litre olurdu. Sabit koruma, izin verilen miktarı iki buçuk katına çıkarır.
Yönetmelik bu sistemin tasarım ölçütünü vermez. Sprinkler ya da köpüklü koruma seçilirse tasarım ilgili standarda göre yapılır; yaklaşım Madde 98 ve 122 yazısında, EN 12845'in yanıcı sıvı depolama eki Ek G yazısında anlatılıyor.
Tehlike bölgesi
Depo hacmi 1. tehlike bölgesidir; dışarı açılan kapı, pencere ve açıklıklardan 5 m yarıçapındaki alan döşemeden 0,8 m yüksekliğe kadar 2. bölgedir (118/4). Bu yüzden depodaki aydınlatma, priz ve fanlar patlama ve kıvılcım güvenlikli seçilir. Ayrıntı: tehlike bölgeleri yazısı. Kılavuz, yığınlar arası 3 m mesafeyi ve 120 dakika dayanımlı duvar, kapı ve pencereyi Şekil 118.1-2'de çizer (s. 193).
Sık yapılan hatalar
- Ek-12/A değerini oda toplamı sanmak. Değer yığın başınadır; oda toplamını 5 yığın ve 12.500 litre IA eşdeğeri sınırlar.
- Atölye içi stoku tecrit etmemek. Ek-12/B ancak işlemin yürütüldüğü alandan ayrılmış bir alan için geçerlidir.
- Korumalı satırı sistemsiz kullanmak. 175 ve 350 litre/m² değerleri yalnız sabit yangın korunumu varken geçerlidir.
- Döşeme süzgecini kanalizasyona bağlamak. Madde 118/8 dökülen sıvının atık su çukurlarına ve kanallara sızmasını yasaklar.
Sık Sorulan Sorular
Yanıcı sıvı depo binası kaç dakika yangına dayanıklı olmalı?
Madde 118/1'e göre en az 120 dakika. Madde 118/8 kapıların da en az 120 dakika yangına dayanıklı olmasını ister.
Bir depo hacminde kaç yığın yapılabilir?
Madde 118/2'ye göre en fazla 5 ayrı yığın yapılır, yığınlar arasında 3 m mesafe bırakılır ve her yığın Ek-12/A'daki değeri aşamaz. Sınıf IA cinsinden toplam 12.500 litreyi geçemez.
Bodrum katta yanıcı sıvı depolanabilir mi?
Sınıf I depolanan binada bodrum kat bulunmaz, Sınıf II bodrumda depolanmaz. Sınıf IIIA ve IIIB bodrumda depolanacaksa miktar 40.000 litreyi geçemez (Madde 118/1).
Fabrika içinde ne kadar yanıcı sıvı depolanabilir?
Madde 118/3 ve Ek-12/B'ye göre işlem alanından tecrit edilmiş bir alanda: 15 m²'ye kadar 60 dakika dayanımla 70 litre/m² (sabit korumayla 175), 50 m²'ye kadar 120 dakika dayanımla 140 litre/m² (sabit korumayla 350). IA ve IB toplamı Ek-12/A değerini aşamaz.
Depo havalandırması için bir sayı var mı?
Madde 118/9'a göre doğal çekiş yetmiyorsa döşeme düzeyinde etkili, saatte en az 6 hava değişimi yapan, patlama ve kıvılcım güvenlikli mekanik havalandırma kurulur.
SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.
SprinkCalc'i App Store'dan indir
MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü
MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.
MEP Calc'i App Store'dan indirBinaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY), Resmî Gazete 19.12.2007/26735; değişiklikler 09.09.2009/27344, 05.04.2012/28255 ve 09.07.2015/29411 işlenmiş konsolide metin: Madde 118 (s. 43–44), Ek-12/A ve Ek-12/B (s. 71). BYKHY Kılavuzu, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Mesleki Hizmetler Genel Müdürlüğü, Aralık 2024: Madde 118 ve Şekil 118.1-2, 118.4 (s. 192–194), Ek-12/A ve Ek-12/B (s. 263). Sayfa numaraları konsolide metnin (72 sayfa) ve Kılavuz'un kendi sayfa numaralarıdır. Bağlayıcı metin Resmî Gazete'de yayımlanan yürürlükteki yönetmeliktir.