BYKHY Sıvılarda Tehlike Bölgeleri: Madde 116 ve 117

BYKHY, yanıcı sıvı buharının patlayıcı karışım oluşturabileceği yerleri üç tehlike bölgesine ayırır (Madde 116) ve her bölgede hangi cihazın kullanılabileceğini sınırlar (Madde 117). Bölgelerin ölçüleri ise tek yerde değil, depo binası, açık tank, yeraltı tankı, dolum yeri ve akaryakıt istasyonu maddelerine dağılmıştır. Bu yazı tanımları, sınırlamaları ve bütün ölçüleri tek tabloda toplar.

Üç bölge: tanımlar (Madde 116)

Madde 116 bölgeleri "ilgili yönetmelik ve standartlara uygun olmak şartıyla" tanımlar. Yani BYKHY'nin aşağıdaki ölçüleri yangın yönetmeliğinin asgari çerçevesidir; patlayıcı ortamlarla ilgili diğer mevzuatın tesis için istediği ayrıntılı bölge sınıflandırmasının yerine geçmez.

Her bölgede ne kullanılabilir? (Madde 117)

2. bölgedeki "tutuşma sıcaklığının 4/5'i" sınırı bir yüzey sıcaklığı sınırıdır: aydınlatma armatürü, motor gövdesi ya da ısıtıcı yüzeyi, ortamdaki buharın kendiliğinden tutuşma sıcaklığına yaklaşmamalıdır. Metin sıcaklık ölçeğini belirtmez; hesabı santigrat üzerinden yapmak daha düşük, yani daha güvenli bir sınır verir.

Aralık 2024 Kılavuzu iki not ekler (s. 191–192): yeraltı ve yerüstü depolama tankları, taşıma tankerlerinin depoları ve bunların bağlantı elemanları ilgili standartlara uygun ve sertifikalı olmalıdır; akaryakıt istasyonunda dolum noktasında ve yeraltı deposu dolumu sırasında patlama ve kıvılcım güvenlikli sistemler kullanılmalı, buhar tutucu ve topraklama gibi tedbirler alınmalıdır.

Bölge ölçüleri: yönetmeliğin dağınık hükümleri tek tabloda

Tablodaki sıfır bölge satırları Madde 116'nın "boru ve kap içleri" tanımından ve 120/2-c ile 120/3-a'daki açık hükümden gelir. Kılavuz bu ölçüleri Şekil 116, 118.4 ve 119.4'te çizimle gösterir (s. 191, 193, 198).

Ölçülerin ortak mantığı

• 0,8 m yükseklik neredeyse her yerde tekrar eder. Yanıcı sıvı buharları genellikle havadan ağırdır ve zemine yakın yayılır; bölgenin yatayda geniş, düşeyde sığ olması bundandır.
• 5 m yarıçap depo açıklıkları, tank cidarı ve boşaltma ağızları için temel değerdir.
• Dolum yeri en geniş bölgeyi alır: 15 m yarıçap 1. bölge. Dolum sırasında buhar sürekli dışarı itildiği için bu yer normal çalışmada karışım oluşan yer sayılır.
• Havuzlu tanklarda 1. bölge havuzun içini doldurur: set içinde buhar birikebileceği için havuz hacmi, setin üst kenarının 0,8 m üstüne kadar 1. bölgedir.

Tasarıma etkisi

• Elektrik tesisatı: 1. bölgeye giren her armatür, priz, motor ve buat patlama ve kıvılcım güvenlikli olmalıdır. Depo hacminin tamamı 1. bölge olduğu için depo aydınlatması bu kurala girer; Madde 118/9 da mekanik havalandırmanın patlama ve kıvılcım güvenlikli olmasını ister.
• Yerleşim: 15 m'lik dolum bölgesine giren bir bina cephesi, park yeri ya da trafo, proje aşamasında yer değiştirmeyi gerektirebilir.
• Araç trafiği: 1. bölgeye taşıma aracı ancak patlayıcı karışımı önleyen tedbir alınmışsa girer (117/1-b). Tanker boşaltma alanı planlanırken bu sınırlama dikkate alınır.
• Gaz tüpleri: 2. bölgede basınçlı ve sıvılaştırılmış gaz tüpleri yalnız 120 dakika dayanıklı kapalı hacimde durabilir (117/1-c).

Sık yapılan hatalar

• Bölgeyi yalnız tankın çevresinde düşünmek. Depo binasının kapı ve pencerelerinin önü de 5 m'ye kadar 2. bölgedir.
• Havalandırma borusu ucunu unutmak. Boşaltma sırasında açılan hava tahliye ağzının çevresi 2. bölgedir; yeraltı tankının havalandırma borusu zeminden en az 4 m yüksekte açık havaya çıkar (120/2-ğ).
• Söndürme cihazlarını gaz tüpü yasağına sokmak. 117/1-c söndürme cihazlarını açıkça ayrı tutar.

İlgili ayrıntılar: depo binası, yerüstü tank, yeraltı tankı ve dolum yeri, akaryakıt istasyonu.

Sık Sorulan Sorular

BYKHY'de 1. tehlike bölgesinde hangi cihazlar kullanılabilir?

Madde 117/1-b'ye göre 1. bölgede yalnız patlama ve kıvılcım güvenlikli cihaz ve sistemler kullanılır. Taşıma araçları bu bölgeye ancak patlayıcı karışım oluşmasını önleyen tedbirler alınmışsa girebilir.

Yanıcı sıvı deposunun kapısının önü tehlike bölgesi midir?

Evet. Madde 118/4'e göre depo hacmi 1. bölgedir; depodan dışarı açılan kapı, pencere ve diğer açıklıklardan itibaren 5 m yarıçapındaki alan, döşemeden 0,8 m yüksekliğe kadar 2. bölgedir.

Tanker dolum yerinde tehlike bölgesi ne kadar geniştir?

Madde 120/4-c'ye göre dolum yapılan yerin 15 m yarıçapı zeminden 0,8 m yüksekliğe kadar ve dolum ağzından 5 m yarıçap ile ağızdan 3 m yüksekliğe kadar olan çevre 1. bölgedir.

2. bölgede cihaz yüzey sıcaklığı için bir sınır var mı?

Madde 117/1-c, 2. bölgede yalnız kıvılcım oluşturmayan ve buhar-hava karışımının tutuşma sıcaklığının 4/5'ine erişmeyen cihaz ve sistemlerin kullanılmasına izin verir.

Akaryakıt pompası çevresindeki tehlike bölgesi nedir?

Madde 121/3'e göre ikmal kolonunun içi 1. bölge, kolonun orta noktasından 1 m yarıçaplı çevresi kolon yüksekliğine kadar 2. bölgedir.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir