BYKHY Yeraltı Tankları ve Doldurma Yerleri (Madde 120)

BYKHY Madde 120, yanıcı sıvı tanklarının üç durumunu tek maddede toplar: yeraltı tankları (120/2), yerüstü tanklarının donanımı (120/3) ve taşınabilir kapların ya da tankerlerin doldurulup boşaltıldığı yerler (120/4). Yeraltı tankının ne sayılacağını, üstündeki örtünün kalınlığını, çevreye olan mesafesini (Ek-12/Ç) ve havalandırma borusunun yüksekliğini bu madde belirler. Akaryakıt istasyonları da tanklarını bu maddeye göre kurar (Madde 121/4-a).

Yeraltı tankı nedir? (120/2-a)

Yönetmeliğe göre yeraltı tankı, tamamen gömülü, üstünde en az 60 cm toprak bulunan ve ayrıca en az 10 cm beton tabakasıyla örtülen tanktır. Üstünde araç trafiği olacaksa ya da olma ihtimali varsa örtü değişir:

Toprak doldurulmadan önce tank, en az 200 mm kalınlığında, yanmaz ve yalıtımına zarar vermeyen bir tabakayla örtülür (120/2-f).

Yeraltı tankının diğer şartları (120/2-b…ğ)

• Mesafe: meskûn yerlere ve tanklar arasına Ek-12/Ç değerleri uygulanır (120/2-b).
• Tehlike bölgesi: tankın içi 0. bölge, bakım kanalı ya da kapak bölmesi 1. bölgedir (120/2-c).
• Sızdırmazlık: beklenen mekanik etkilerde ve yangında sızdırmaz kalır (120/2-ç).
• Korozyon: korozyona dayanıksız malzemeden yapılan tank, dışından zedesiz bir yalıtım tabakasıyla korunur (120/2-d).
• Şebekeler: kamuya ait boru ve diğer şebekelerden en az 1 m uzakta olur (120/2-e).
• Yerleştirme: yerinde imal edilmeyen tankta yalıtımın sağlamlığı yerleştirme sırasında yetkili bir kişi tarafından tespit edilir; tank çukura zedelenmeden indirilir (120/2-g).
• Havalandırma borusu: kapatılamaz, dolum sırasında gaz sıkışmasına izin vermeyecek çapta; bölmeli tankta her bölmeye ayrı. Kapalı hacme açılmaz, zeminden en az 4 m yüksekte açık havaya çıkar; ucu yağmur ve yabancı maddeye karşı korunur (120/2-ğ).

Ek-12/Ç: yeraltı tankı mesafeleri

Mesafeler tankın dış cidarından ölçülen en kısa mesafedir (konsolide metin s. 72; Kılavuz s. 265).

Tablo, yerüstü tanklarının Ek-12/C tablosundan iki yönden farklıdır: idari bina sütunu yoktur ve arsa sınırı mesafesi 120.000 litreden sonra 15 m'de sabit kalır. İlk iki satır 500 litrede çakışır (iki metinde de böyle basılmıştır); tam 500 litrelik tank için güvenli taraf 3 m'dir.

Ek-12/Ç'yi dökme LPG tablosuyla (Ek-10) karıştırmayın: o tablo litre değil m³ su hacmi kullanır ve mesafeyi tank emniyet valfi ile dolum ağzından ölçer. Sıvı yakıt tankı için ölçüm tank cidarındandır.

Yerüstü tanklarının donanımı (120/3)

• Tankın içi 0. bölgedir; tank mekanik etkide ve yangında sızdırmaz kalır (a, b).
• Dıştan ve içten korozyona karşı uygun koruma (c, ç).
• Her tank ve bölmeli tankın her bölmesi havalandırma borusuyla donatılır; farklı tehlike grubundan sıvı içermeyen ve karışınca tehlikeli tepkime beklenmeyen tanklar ortak hattan havalandırılabilir (d, e).
• Her tankta sıvı seviye göstergesi bulunur; cam ya da benzeri gösterge borusu kullanılırsa çabuk kapanan bir vana konur ve vana yalnız ölçüm için açılır (f).
• Tankın sıvı hacmine bağlanan her boru, tanka yakın, kolay ulaşılır ve görülür bir vanayla kapatılır (g).
• Sınıf I, II ve III sıvıların doldurulduğu tanklar elektrostatik yüklenmeye karşı emniyete alınır (ğ).

Tank yerleşimi, havuzlama ve koruma bölgesi kuralları için Ek-12/C ve havuzlama yazısına bakın.

Doldurma ve boşaltma yerleri (120/4)

Dolum yerindeki 15 m'lik 1. bölge, yerleşim planında en çok yer kaplayan kuraldır: bu çemberin içine giren elektrik tesisatı patlama ve kıvılcım güvenlikli olmalı, araç girişi ancak patlayıcı karışımı önleyen tedbirlerle mümkündür (Madde 117/1-b). Aralık 2024 Kılavuzu, dolum sırasında buhar tutucu ve topraklama gibi tedbirlerin alınmasını ayrıca vurgular (s. 192). Dolumda tanktan çıkan buhar-hava karışımı çalışanlara zarar vermeyecek biçimde açık havaya atılır; yapı nedeniyle mümkün değilse hortum ya da boruyla boşaltan tanka geri beslenir (Madde 122/6).

Sık yapılan hatalar

• Tankı "gömülü" sayıp örtüyü eksik bırakmak. 60 cm toprak ve 10 cm beton yoksa tank yönetmeliğe göre yeraltı tankı sayılmaz.
• Trafik altındaki plakayı tank izdüşümüyle sınırlamak. Plaka her yönde en az 50 cm taşmalıdır.
• Havalandırma ucunu çatı saçağının altında bitirmek. Uç zeminden en az 4 m yüksekte ve açık havada olmalı, kapalı hacme açılmamalıdır.
• Altyapı hattını tankın yanından geçirmek. Kamu şebekelerine en az 1 m mesafe gerekir.

İstasyonlara özgü ek kurallar Madde 121 yazısında, tüm bölge ölçüleri tehlike bölgeleri yazısında.

Sık Sorulan Sorular

BYKHY'ye göre yeraltı tankının üstünde ne kadar örtü olmalı?

Madde 120/2-a'ya göre en az 60 cm toprak ve ayrıca en az 10 cm beton. Araç trafiği varsa en az 60 cm sıkıştırılmış dolgu ve üstünde 15 cm demir takviyeli beton plaka gerekir; plaka tank alanının kenarlarından her yönde en az 50 cm taşar.

Yeraltı yakıt tankı arsa sınırına ne kadar uzak olmalı?

Ek-12/Ç'ye göre tank hacmine bağlıdır: 500 litreye kadar 0, 3.000 litreye kadar 3 m, 10.000 litreye kadar 5 m, 50.000 litreye kadar 7,5 m, 120.000 litreye kadar 10 m, daha büyüklerde 15 m. Ölçüm tank dış cidarındandır.

Yeraltı tankı havalandırma borusu ne kadar yüksek olmalı?

Madde 120/2-ğ'ye göre boru kapatılamaz, kapalı hacimlere açılmaz ve zeminden en az 4 m yüksekte açık havaya çıkar; ucu yağmur ve yabancı maddeye karşı korunur.

Tanker dolum noktasında tehlike bölgesi nedir?

Madde 120/4-c'ye göre dolum yerinin 15 m yarıçapı zeminden 0,8 m yüksekliğe kadar ve dolum ağzından 5 m yarıçap ile 3 m yüksekliğe kadar olan çevre 1. tehlike bölgesidir.

Tankı toprakla örtmeden önce ne yapılır?

Madde 120/2-f'ye göre tank, en az 200 mm kalınlığında, yanmaz ve yalıtımına zarar vermeyen bir tabakayla örtülür. Kılavuz çiziminde bu değer 2 cm diye yazılmıştır; madde metni 200 mm'dir.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir