BYKHY'de açıkta kurulan yerüstü tankları için üç ayrı kural seti vardır ve hepsi Madde 119'dadır: çevreye ve birbirine olan asgari mesafeler (Ek-12/C), dökülen sıvıyı tutacak havuzlama (set) hacmi ve yapısı, tankın çevresinde boş bırakılacak koruma bölgesi. Bu yazı Ek-12/C tablosunu sayfa görüntüsünden okunmuş hâliyle verir ve havuzlama hesabını örnekle gösterir.
Hangi metne dayanıyor? Bu yazı, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in 09.07.2015 tarihli değişikliğe (Resmî Gazete sayı 29411) kadar işlenmiş konsolide metnine ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın Aralık 2024 tarihli BYKHY Kılavuzu'na dayanır. Yönetmelik 2015'ten sonra da değişti ve Kılavuz kendisi için de mevzuatla çelişirse yürürlükteki metnin geçerli olduğunu söyler. Projede Resmî Gazete'deki yürürlükteki son metinle ve yetkili idare ya da itfaiyeyle teyit edin.
Ek-12/C: asgari emniyet mesafeleri
Madde 119/1, açıkta kurulan yerüstü tanklarının meskûn yerlerden, kara ve demir yollarından uzaklığını Ek-12/C'ye bağlar; 119/3-a aynı tabloyu koruma bölgesi için de kullanır. Mesafeler tankın dış cidarından ölçülen en kısa mesafedir (konsolide metin s. 71; Kılavuz s. 264).
| Tank hacmi (litre) | Komşu arsa sınırı, ana trafik yolu veya demiryolu (m) | Tesise ait idari bina (m) | Tanklar arası (m) |
|---|---|---|---|
| 1.000 veya daha az | 1,5 | 1,5 | Değer yok |
| 1.001 – 3.000 | 3,0 | 1,5 | 1 |
| 3.001 – 45.000 | 5,0 | 1,5 | 1 |
| 45.001 – 115.000 | 7,0 | 1,5 | 1,5 |
| 115.001 – 190.000 | 10,0 | 3,0 | Birbirine komşu tankların çaplarının toplamının ¼'ü |
| 190.001 – 375.000 | 15,0 | 5,0 | |
| 375.001 – 1.900.000 | 25,0 | 7,5 | |
| 1.900.001 – 3.750.000 | 30,0 | 10,0 | |
| 3.750.001 – 7.550.000 | 40,0 | 15,0 | |
| 7.550.001 – 11.375.000 | 50,0 | 17,5 | |
| 11.375.001 veya daha fazla | 55,0 | 20,0 |
Tablonun altındaki iki not da hükümdür: tank sahasında dökülen sıvının kolayca toplanacağı bir havuzlama sistemi yapılır ve tankların tamamı yağmur, drenaj ve kanalizasyon sisteminden ayrı bir kanal sistemiyle, uygun eğimle bu havuz sistemine bağlanır.
Örnek: çapları 12 m ve 8 m olan, her biri 190.000 litreden büyük iki komşu tank arasındaki mesafe (12 + 8) / 4 = 5 m'dir. 50.000 litrelik iki tank ise 45.001–115.000 satırına girer: arsa sınırına 7 m, idari binaya 1,5 m, birbirine 1,5 m.
Kılavuz'daki çizimde dizgi farkı. Kılavuz'un Şekil 119.1'indeki tablo (s. 195) iki satır sınırını "45.000 – 115.000", "115.000 – 190.000", "3.750.001 – 7.750.000" ve "7.750.000 – 11.375.000" diye yazar. Kılavuz'un ek tablosu (s. 264) ve 2015 konsolide metni (s. 71) ise 45.001, 115.001, 7.550.000 ve 7.550.001 der. Yukarıdaki tablo ek tablosunu izler; sınıra yakın bir tank hacminde yürürlükteki metni kontrol edin.
Havuzlama hacmi (Madde 119/2)
| Durum | Gereken havuzlama hacmi | Bent |
|---|---|---|
| Aynı büyüklükte tanklar | Bir tankın hacmi | 119/2-a |
| Farklı büyüklükte tanklar | En büyük tankın hacmi | 119/2-a |
| Taşınabilir tanklar | Toplam hacmin %75'i veya en az en büyük taşınabilir tankın hacmi | 119/2-b |
| Karma depolama (sabit + taşınabilir) | a ve b'ye göre bulunan hacimlerin toplamı | 119/2-c |
| Ham petrol ve karbon sülfür | Toplam hacim | 119/2-ç |
Taşınabilir tank kuralı iki koşulu birlikte verir; güvenli okuma, ikisinden büyük olanı almaktır. Kılavuz bu hesabı Şekil 119.2'de iki eşit ve bir büyük tank örneğiyle çizer (s. 196).
Örnek: aynı sette 3 adet 50 m³ sabit tank ile toplamı 8 m³ olan ve en büyüğü 2 m³ olan taşınabilir tanklar var. Sabit tanklar için 50 m³; taşınabilir tanklar için 8 × 0,75 = 6 m³ (en büyük tank olan 2 m³'ten büyük). Karma depolamada gereken hacim 50 + 6 = 56 m³'tür.
Kaç havuz bölgesi?
- Ham petrol ve karbon sülfür dışındaki Sınıf I, II ve III sıvılar, toplam hacim Sınıf IA cinsinden 12.500 litreyi geçmedikçe tek havuz bölgesinde depolanabilir (119/2-d).
- Ham petrol veya karbon sülfür için bir havuz bölgesi, depolanan hacim 15.000 m³'ü ve havuz yüzeyi 700 m²'yi geçmedikçe yapılabilir (119/2-e).
- a ve b bentleri, sınıflar birlikte depolandığında da geçerlidir (119/2-f).
Havuzun yapısı
- Hafriyatla veya setlerle yapılabilir; sızdırmazlık folyosu dışında bütün malzeme yanmaz olmalı, cidarlar yangında sızdırmaz kalmalıdır. Folyo yanıcıysa yangına karşı korunur (119/2-g).
- Tanklar, yükseklikleri tankın 4/5'inden alçak set ve duvarlardan en az 3 m uzakta olur; ölçüm tank cidarından yapılır (119/2-ğ).
- Set ve duvardan geçen borular sızdırmaz yerleştirilir; havuzdan su boşaltma imkânı bulunur; akıntılar kapatılabilir ve yanıcı sıvıyı ayırabilen bir düzenle donatılır (119/2-h).
- Havuz içindeki bölmeler dış duvar yüksekliğinin 4/5'inden alçak olamaz; kanal varsa üstü açık olur, üstüne ızgara konabilir (119/2-ı).
- Havuzda tanklar dışında yalnız armatür ve boru bulunabilir (119/2-i).
Koruma bölgesi (Madde 119/3)
- Tankların çevresinde Ek-12/C'ye göre koruyucu uzaklık bırakılır (119/3-a).
- Genişlik tank cidarından ölçülür ve en az 2/3'ü havuzlama bölgesinin dışında kalır; ölçümde havuz duvarının iç kenarının üstü esas alınır (119/3-c).
- Havuzlama bölgesi dışında, en az 120 dakika yangına dayanıklı ve tankın en az 4/5'i yüksekliğinde bir duvar veya set varsa koruma bölgesi itfaiyenin görüşü alınarak daraltılabilir (119/3-ç).
- İşletme için gerekli tesis ve binalar koruma bölgesinde, havuzlama bölgesi dışında kalmak şartıyla kurulabilir (119/3-d).
Taşınabilir kaplarla depolamada koruma bölgesi genişliği Ek-12/D'den alınır ve kap topluluğunun dış sınırından ölçülür (119/3-b):
| Depolanan hacim | Koruyucu bölge genişliği |
|---|---|
| 10 – 30 m³ | 10 m |
| 30 – 100 m³ | 20 m |
| 200 m³'ten büyük | 30 m |
Ek-12/D'de 100 ile 200 m³ arası ve 10 m³'ün altı için değer yoktur; iki metinde de böyledir (konsolide metin s. 72; Kılavuz s. 265). Bu aralıklardaki bir depoda değeri itfaiyeyle belirleyin; 100–200 m³ için bir üst satırı almak güvenli taraftır.
Tehlike bölgesi ve saha düzeni
Aksi belirtilmedikçe tank cidarından 5 m, zeminden 0,8 m yüksekliğe kadar 2. bölge; havuzlu depolamada havuz setinin üst kenarının 0,8 m üstüne kadar 1. bölgedir (119/4-a, b). Saha genel trafiğe açık olmaz ve işi olmayanın girişi levhayla yasaklanır (119/4-c, ç). Ayrıntı: tehlike bölgeleri yazısı.
Komşu tankın ısınıp tutuşmasını önleyecek soğutma suyu (Madde 122/2) ve köpüklü söndürme için yönetmeliğin yaklaşımı Madde 98 ve 122 yazısında. Büyük tank sahası örneği için liman tank çiftliği yazısına bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- LPG tablosunun azaltma notlarını sıvı tankına uygulamak. Konsolide metinde Ek-11'in hemen üstünde görülen "4 saat dayanımlı duvarla mesafeler 1/3 azalır" notları dökme LPG tankları tablosuna (Ek-10) aittir. Ek-12/C için böyle bir oran yoktur; daraltma yalnız 119/3-ç yoluyla ve itfaiye görüşüyle mümkündür.
- Mesafeyi tank merkezinden ölçmek. Ek-12/C mesafesi dış cidardan ölçülen en kısa mesafedir.
- Havuz drenajını yağmur suyu hattına bağlamak. Tablo notu ayrı bir kanal sistemi ister; 119/2-h kapatılabilir çıkış ve sıvı ayırıcı ister.
- Seti tanka yaslamak. Tank yüksekliğinin 4/5'inden alçak setlerle tank arasında en az 3 m kalır.
Sık Sorulan Sorular
BYKHY'ye göre tank havuzlama (set) hacmi ne kadar olmalı?
Madde 119/2'ye göre aynı büyüklükte tanklarda bir tankın, farklı büyüklükte tanklarda en büyük tankın hacmi kadar. Taşınabilir tanklarda toplam hacmin %75'i veya en az en büyük taşınabilir tankın hacmi; ham petrol ve karbon sülfürde toplam hacim.
İki büyük yerüstü tank arasında ne kadar mesafe bırakılır?
Ek-12/C'ye göre 115.000 litreye kadar 1–1,5 m; daha büyük tanklarda birbirine komşu tankların çaplarının toplamının dörtte biri. Mesafe tank dış cidarından ölçülür.
Tank ile set arasında asgari mesafe var mı?
Madde 119/2-ğ'ye göre tanklar, yükseklikleri tankın 4/5'inden alçak olan set ve duvarlardan en az 3 m uzakta olmalıdır; ölçüm tank cidarından yapılır.
Koruma bölgesi daraltılabilir mi?
Havuzlama bölgesi dışında, en az 120 dakika yangına dayanıklı ve tankın en az 4/5'i yüksekliğinde duvar veya set varsa koruma bölgesi itfaiyenin görüşü alınarak daha dar tutulabilir (Madde 119/3-ç).
Bidon ve varillerle açıkta depolamada mesafe nasıl belirlenir?
Madde 119/3-b'ye göre Ek-12/D kullanılır ve mesafe kap topluluğunun dış sınırından ölçülür: 10–30 m³ için 10 m, 30–100 m³ için 20 m, 200 m³'ten büyük için 30 m.
SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.
SprinkCalc'i App Store'dan indir
MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü
MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.
MEP Calc'i App Store'dan indirBinaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY), Resmî Gazete 19.12.2007/26735; değişiklikler 09.09.2009/27344, 05.04.2012/28255 ve 09.07.2015/29411 işlenmiş konsolide metin: Madde 119 (s. 44–45), Ek-12/C (s. 71), Ek-12/D (s. 72); Ek-10 notları (s. 70). BYKHY Kılavuzu, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Mesleki Hizmetler Genel Müdürlüğü, Aralık 2024: Madde 119, Şekil 119.1–119.4 (s. 194–198), Ek-12/C (s. 264), Ek-12/D (s. 265). Sayfa numaraları konsolide metnin (72 sayfa) ve Kılavuz'un kendi sayfa numaralarıdır. Bağlayıcı metin Resmî Gazete'de yayımlanan yürürlükteki yönetmeliktir.