Köpüklü sistem üç hattan oluşur: su, konsantre ve ikisinin karıştığı köpük çözeltisi. Doğru kurulum, konsantrenin suya doğru oranda ve doğru debide katılmasına; bu hatların her birinin kendine uygun malzemeden yapılmasına ve kapatma sırasının yanlış yapılamayacak biçimde işaretlenmesine bağlıdır.

Bu yazı sistemin ekipmanlarını, P&ID şemasını, sabit tavanlı tank için hesabı ve sahadaki kurulum sırasını tek yerde toplar. Tasarım adımları için köpük sistemi tasarım rehberine, stok kuralları için konsantre ve oranlama yazısına bakın.

Hangi metne dayanıyor? Kurallar ve madde numaraları NFPA 11-2024 baskısındandır. Bu baskı köpüklü sprinkler ve sprey sistemlerini de Bölüm 6'da kapsar. Ekipman uygulaması ve ölçüler Viking ve Tyco'nun kendi teknik belgelerinden alınmıştır, form numaraları yazının içinde ve sonundadır. Bu belgeler kendi ürünleri içindir; projede seçtiğiniz ürünün güncel belgesi ve listelemesi geçerlidir.

Sistem nasıl çalışır: animasyonlu P&ID

Dört yöntemin üst hattı aynıdır: su kaynağı, ana vana, süzgeç, deluge vana, oranlayıcı, çözelti hattı ve boşaltma ağzı. Farkı konsantrenin oranlayıcıya nasıl geldiği belirler. Bladder tank, içinde esnek torba bulunan basınçlı konsantre tankıdır: giren su torbayı sıkar, konsantre oranlayıcıya basınçlı gider.

Köpüklü sistem P&ID şeması: su hattı, deluge vana, oranlayıcı, bladder tank ve köpük çözeltisi hattı (NFPA 11-2024)
Yöntemi seçin, adımları oynatın, ekipmanın görevi ve maddesi için etikete dokunun. NFPA 11-2024 Şekil A.4.5.2.2 ilkeleriyle bu yazı için çizilmiş örnek şemadır; etiket numaraları örnektir, proje şeması değildir.

Hangi oranlama yöntemi?

NFPA 11 sabit sistemlerde dengeli basınçlı ya da pozitif basınçlı enjeksiyonu tercih edilen yöntem sayar (4.5.2.1). Seçimi konsantre tipi, debi aralığı ve pompa için enerji olup olmaması belirler.

YöntemEnerjiKüçük debide davranışDikkatMadde
Bladder tankBasınçlı suOran belirgin düşer; tasarım aralığının altında kullanılmazTank su hattı ana vanadan sonra, deluge vanadan önce alınır4.5.2.2(2), A.4.5.2.2, 10.5.7.2
Pompalı dengeli basınçKonsantre pompasıOran beklenenden yükselirDiyaframlı dengeleme vanası ve algılama hatları4.5.2.2(1), A.4.5.2.2
Hat içi dengeli basınçPompa ya da bladder tankBesleme basıncı her debide sabit tutulurKonsantre basıncı su basıncının üstünde kalmalı; Viking'de en az 1 bar4.5.2.2(3), Viking F_031516
Hat içi eduktörSu akışıListelenen sınırlara bağlıYalnız açık başlıklı veya deluge sistem için önerilir4.5.2.3(3), A.4.5.2.3(3)

Hangi yöntem olursa olsun oranlayıcı, listelenen en küçük debinin altında bırakılmaz (4.5.1). Bazı alkole dayanıklı köpük oranlayıcıları bu sınır için çok daha yüksek debi ister (A.4.5.1). Konsantre de oranlayıcı ve boşaltma cihazıyla birlikte listeli olmalıdır (4.1.2).

Ekipman listesi

EkipmanTemel kuralMadde
Konsantre (atmosferik) tankıUyumlu malzeme, ısıl genleşme payı, emiş ağzı tabandan en az 25 mm yukarıda, tortu cebi hacmi ayrıca eklenir4.3.2.3.1.4, 4.3.2.3.2
Bladder tankDoldurma, seviye ölçme, boşaltma ve torba kontrol imkânı; ASME Bölüm VIII damgası4.3.2.3.3
Konsantre pompasıBu hizmet için listeli, kendiliğinden kalkan, yıkama imkânlı, boşaltma vanalı; basma basıncı en yüksek su basıncının üstünde4.6.2.2, 4.6.4–4.6.6
Basınç tahliye vanasıPompa basmasından emişine tahliye; basınç, konsantre boru hattının çalışma basıncını aşmaz4.6.3, 10.1
Oranlayıcı ve orifisOrifis plakasında çap ve gerekiyorsa akış yönü kalıcı yazılı4.5.1, 4.5.2.4
SüzgeçSepet açık alanı giriş borusunun en az 10 katı, net açık alan emiş borusunun en az 4 katı. Konsantre hattında yalnız oranlama sistemi üreticisi kabul ediyorsa konur4.7.5, Şekil A.4.5.2.2 notu
VanalarSu ve çözelti hattında gösterge tipi (OS&Y gibi); otomatik sistemde açık konumda denetimli; set veya tehlike içinde yangına dayanır malzeme4.7.6
Algılama ve kumandaDenetimli otomatik algılama; yerel alarm ve sürekli insan bulunan noktada alarm; her sistemde elle devreye alma4.9.1, 4.9.2
Boşaltma ağzıTank gövdesinin üstüne bağlı, buhar contalı, conta kontrolü için erişimli5.2.5.1

Orifis debisi Qf = K·C·d²·√ΔP ile hesaplanır. K konsantreye özgüdür ve üreticiden alınır; C orifisin biçimi, konsantrenin viskozitesi, hız ve çap oranından etkilenir (A.4.5.2.2). Bu yüzden orifis çapı, üreticinin verisi olmadan seçilmez.

Hesap: sabit tavanlı tank

Hesap, en büyük çözelti debisini isteyen tank ve tamamlayıcı hortumlar üzerinden kurulur (5.2.2). Tank çapını değiştirin, tablo sınırlarında ağız ve hortum sayısının nasıl değiştiğini görün.

NFPA 11-2024 sabit tavanlı tank köpük hesabı: tank çapına göre çözelti debisi, ağız sayısı, hortum, konsantre ve su miktarı
Yalnız sabit tavanlı tank, Tip II ağız ve hidrokarbon için. Değerler NFPA 11-2024 Tablo 5.2.5.2.1, 5.2.5.2.2, 5.9.2.2 ve 5.9.2.4'ten gelir.

Çözülmüş örnek

20 m çaplı sabit tavanlı tank, parlama noktası 38 °C'nin altında, Tip II ağız, %3 konsantre:

AdımİşlemSonuçMadde
Yüzey alanıπ × 20² / 4314 m²
Tank çözelti debisi314 × 4,1 L/dk·m²1.288 L/dkT.5.2.5.2.2
Boşaltma ağzı24 m'ye kadar1 adetT.5.2.5.2.1
Tamamlayıcı hortum20 m'ye kadar 1 hortum, 190 L/dk; 11–29 m için 20 dk190 L/dkT.5.9.2.2, 5.9.2.3, T.5.9.2.4
Toplam çözelti debisi1.288 + 1901.478 L/dk5.2.2
Toplam çözelti1.288 × 55 + 190 × 2074.643 L
Konsantre74.643 × %32.239 L4.3.2.5.1
Su74.643 − 2.23972.404 L
RezervEn kötü senaryo kadar; ayrı tank, varil veya en geç 24 saatte onaylı dış kaynak2.239 L4.3.2.5.2
Pompa için en yüksek debi1.478 × %3,957,6 L/dk4.6.8, 12.6.5

Son satır sık atlanır. Kabul toleransı oranın %3,9'a çıkmasına izin verir (+%30, yani +0,9 puan, +1 puandan küçüktür), konsantre pompası da bu en yüksek oranlama debisini karşılamak zorundadır. %6 konsantrede ise sınır +1 puanla %7'dir.

Üç uyarı. Debisi büyük olan tank her zaman en çok konsantreyi isteyen tank değildir (A.4.3.2.2), bütün tankları hesaplayın. Daha yüksek debili ekipmanla süre orantılı azaltılabilir ama tablodaki sürenin %70'inin altına inemez (5.2.5.2.3). Alkole dayanıklı köpük gereken sıvılarda oran üreticinin listesinden gelir, bu hesap geçerli değildir (5.2.5.3.4). Yüzer tavan, set, rampa ve döküntü için köpük konsantresi miktarı hesabını kullanın.

Viking ve Tyco belgeleri ne ekliyor?

NFPA 11 sistemin ne yapacağını söyler, ölçüyü ve bağlantı düzenini üretici belgesi tamamlar. Aşağıdaki değerler o üreticinin kendi ürünü içindir, başka ürüne taşınmaz.

Viking: bladder tanklı deluge köpük sistemi

Viking'in teknik bülteni (F_102921 Rev 01, Mart 2024) sistemi deluge vana, oranlayıcı, konsantre kontrol vanası (CCV) ve bladder tank olarak tanımlar.

  • Tank su hattı: Su darbesini önlemek için deluge vananın altından alınması önerilir. Bu, NFPA 11'in "kontrol vanasının üstünden" kuralıyla (10.5.7.2) uyumludur: hat, ana vana ile deluge vana arasındadır.
  • CCV: Deluge vanayla aynı hattan beslenir ve bekleme sırasında kapalıdır. Manometresi sistem basıncını gösteriyorsa kapalıdır. Viking CCV'yi bütün köpük sistemlerine önerir, FM projelerinde DS 4-12 gereğidir (ön borulu paket belgesi, Rev 24.1).
  • Boru boyu: Tank su hattı ile konsantre hattının toplam eşdeğer boyu 50,3 m'yi geçmemelidir: su 30,5 m, konsantre 19,8 m. CCV ve çekvalf oranlayıcının hemen yanına kısa nipelle bağlanır.
  • Düz boru: Oranlayıcının önünde ve arkasında en az 5 boru çapı. Köpük test vanası bundan yakınsa yüksek debide türbülans oluşabilir.
  • Süzgeç: Bladder tankın konsantre hattında süzgeç gerekmez.
  • Devreye alma: Tank su vanası ve konsantre kesme vanası yavaş açılır, tankın havası alınır, sızıntı kontrol edilir.
  • Testten sonra: CCV sonrasındaki konsantre hattı, devreye alma vanasından su verilip test kolektöründen geçirilerek yıkanır.
  • Oranlayıcı sınırları (F_102421 Rev 02, 2023): Tasarım basıncı 17,2 bar, giriş basıncı 2,1–12,1 bar. Debi aralığı FM ve UL'de farklı olabilir, seçilen listelemenin tablosu kullanılır; basınç kaybı eğriden kontrol edilir.
  • Debi aşımı (F_101798 Rev 03, 2025): Deluge sistem hesaptan fazla boşaltırsa konsantre gereken süreden önce bitebilir. Stok hesabını boşaltma cihazlarının gerçek debisiyle yapın.

Tyco: bladder tank ve hat içi oranlayıcı

  • Bladder tank (F-83179-12, 2013; CG-2015130, 2016): Çelik basınçlı kap içinde esnek torba. Basınçlı su dışında enerji gerekmez. Dikey 189–5.678 L, yatay 379–11.356 L. En yüksek çalışma basıncı 12,1 bar; bu değer sistemin en yüksek basıncıyla karşılaştırılmalıdır. Su girişi ve konsantre çıkışı 3.785 L'ye kadar 2½ in, üstünde 3 in. Tank üstünde konsantre tipi ve miktarı etiketi bulunur.
  • Hat içi oranlayıcı (CG-2015145-01, 2016): Atmosferik tank ve pozitif deplasmanlı pompayla çalışır. Dönüş hattındaki basınç kontrol vanası besleme basıncını su basıncının üstünde tutar, makaralı vana iki basıncı dengeler, çift göstergeli manometre ikisini birlikte gösterir.
  • Anma debi aralığı: 2 in 114–1.136 L/dk, 3 in 265–3.028 L/dk, 4 in 757–6.057 L/dk, 6 in 1.136–12.870 L/dk, 8 in 1.892–20.819 L/dk. Bu aralıklar alkole dayanıklı konsantre için geçerli değildir. Aralığın alt ucunda oran biraz yükselir.

Tankı seçerken kural aynıdır: hesaplanan konsantre, üreticinin listelediği kullanılabilir hacmin içinde kalmalıdır. Dolum ve bakım, tankla gelen kılavuza göre yapılır.

Boru, fitting ve vana malzemesi

En pahalı saha hatası bu tablodadır: su hattında kullanılan boru, konsantre hattına konulamaz.

Konsantre hattıKöpük çözeltisi hattı
Hat sınırıTanktan oranlayıcının yan girişine (A.4.7.1)Oranlayıcı çıkışından boşaltma cihazına (A.4.7.2)
Uygun malzemePirinç, bronz, paslanmaz 304/316, bakır-nikel 90/10 (4.7.1.1)Galvaniz çelik, paslanmaz 304/316, bakır-nikel 90/10 (4.7.2.1)
Yasak ya da sınırlıKarbon çelik ve galvaniz boru kullanılmaz (4.7.1.2, 4.7.1.3)Korumasız karbon çelik yalnız hat dolu ve boşaltma cihazları atmosfere kapalıysa (4.7.2.1(5))
Et kalınlığıSchedule 40 ya da ASME B31.1 (4.7.1.6)Metal boru en az standart ağırlık (4.7.2.6)
Sürtünme hesabıNewtonian konsantrede Darcy-Weisbach; alkole dayanıklı konsantrede üretici verisi (4.7.1.7)Hazen-Williams; galvaniz çelikte C = 120 (4.7.2.9)
Eğim (kuru hat)En az 4 mm/m (4.7.1.9)En az 4 mm/m (4.7.2.10)
BağlantıPTFE bant ya da konsantre üreticisinin uygun gördüğü sızdırmaz macun (4.7.4.1.2)Farklı metallerde galvanik korozyona karşı önlem (4.7.4.3.4)

Bazı fluoroprotein konsantreler paslanmaz çelikle uyumsuzdur (A.4.7.1.1). Malzemeyi konsantrenin üreticisine doğrulatın.

Kurulum sırası

  1. Plan ve onay. Planlar deneyimli kişilerce, ölçekli ya da ölçülü hazırlanır (9.3.1, 9.3.2). Hidrolik hesap ve pompa eğrileri teslim edilir (9.3.6, 9.3.7).
  2. Konsantre odası. Tank ve ekipman korunan tehlikeye maruz kalmayacak yere konur, bina içindeyse yanmaz yapıda durur (4.3.2.1). Tank sağlam ve kalıcı biçimde monte edilir (4.3.2.3.1.1). Listelenen sıcaklık sınırları korunur (4.3.2.4.2).
  3. Su hattı ve oranlayıcı. Her oranlayıcının su girişi ayrı vanalıdır (10.5.3). Paralel oranlayıcılarda her çıkış ile kolektör arasında vana bulunur (10.5.2). Bladder tankta su beslemesi tek kolonda kontrol vanasının üstünden alınır (10.5.7.2). Tank kolona yakın ve etrafında bakım boşluğu kalacak biçimde konur (Viking F_102921).
  4. Pompa ve enerji. Enerji, tesisin enerjisi kesilince pompa besleme devresi kesilmeyecek biçimde kurulur (10.3.2). Pano, 30 hp'ye kadar elektrikli sürücüde sınırlı hizmet, üstünde tam hizmet yangın pompası kontrolörü, dizelde dizel kontrolörü olur (10.3.3).
  5. Tank sahası boruları. Set içindeki ya da setsiz tanka 15 m mesafedeki boru en az 300 mm toprak altına alınır ya da yerüstünde desteklenip mekanik darbeye karşı korunur (10.4.1). Her kolonda hidrostatik test için bir flanş veya rakor bırakılır (10.4.3).
  6. Ağız vanaları. Ağızların her biri ayrı borulanır ve set dışında ayrı vanalanır (5.2.5.1.2.1, 10.5.1). Vanalar tanktan en az bir çap, hiçbir durumda 15 m'den az olmayan mesafededir (10.5.1.3).
  7. Askı ve güzergâh. Patlama olasılığı varsa boru en iyi korunan yoldan geçer (10.6.1). Bir tehlikeyi besleyen boru, aynı yangın alanındaki başka tehlikenin üstünden geçmez (10.6.2).
  8. Test ve boşaltma noktaları. Oranlama testi için vana ve hortum bağlantıları, en uzak ağızda 15 mm manometre bağlantısı, alçak noktalarda erişilebilir boşaltma vanaları bırakılır (10.8, 10.8.1, 10.5.6).
  9. Levhalar. Tanka konsantre tipi ve oranı yazılır (4.3.2.4.3). Doğru kapatma sırası levhayla gösterilir (4.3.2.3.1.3).

Kabul testleri

TestÖlçütMadde
Görsel kontrolPlanlara uygunluk, boru sürekliliği, geçici körlerin sökülmesi, vanalara erişim, buhar contaları12.1
YıkamaSu besleme hatları sistem debisinden az olmayan debiyle; sistem boruları köpük kapalıyken kendi suyuyla12.2
Basınç testi2 saat hidrostatik: 1.379 kPa ya da en yüksek basıncın 345 kPa üstü, hangisi büyükse12.4.1
İşletme testiBütün cihazlar, elektrik kontrol ve denetim devreleri; kontrol vanaları su basıncı altında tam kapatılıp açılır12.5
Boşaltma testiStatik ve artık basınç, gerçek debi, konsantre tüketimi ve oran kaydedilir12.6.3
Oran ölçümüDijital refraktometre, dijital iletkenlik ölçer ya da listeli debimetre; sonuç −%0 ile +%30 ya da +1 puan içinde12.6.2, 12.6.5
Geri almaSistem yıkanır, çalışır duruma getirilir; yüklenici test belgesini imzalar12.7, 12.8

Oranlama sistemi, konsantre boşaltmayan listeli ya da onaylı bir yöntemle de sınanabilir (12.6.4). Periyodik bakım için kabul testi ve bakım yazısına bakın.

Sık yapılan hatalar

  • Galvaniz boruyla konsantre hattı: Açıkça yasaktır (4.7.1.3).
  • Küçük debide bladder tank: Oran düşer, köpük zayıf kalır. Yöntem, en küçük tehlikenin debisine göre de sınanmalıdır (4.5.1, A.4.5.2.2).
  • Kapatma sırasını sistemden bağımsız ezberlemek: Su hattı ana vananın altından alınıyorsa ya da pompalı sistemde önce su kesilirse konsantre basıncı düşen hatta kaçar (A.4.3.2.3.1.3). Viking'in ana vanadan sonra alınan düzeninde ise acil kapatma ana su vanasıyla başlar (F_102921). Levhadaki sıraya uyun.
  • Farklı konsantreleri karıştırmak: Farklı tipler depoda karıştırılmaz. Aynı tipin farklı markası ancak üretici verisi ve yetkili makam kabulüyle karışır (4.4.1). Viking hiç karıştırılmamasını söyler (F_102921).
  • Rezervi unutmak: Yangından sonra sistemi hizmete döndürecek stok da zorunludur (4.3.2.5.2.1).

Sık Sorulan Sorular

Köpüklü sistemde oranlama yöntemi nasıl seçilir?

NFPA 11 sabit sistemlerde dengeli basınçlı ya da pozitif basınçlı enjeksiyonu tercih eder (4.5.2.1). Pompa yoksa bladder tank kullanılabilir, ama küçük debide oranı düşer. Seçilen yöntem sistemin en küçük ve en büyük debisine uymalıdır (4.5.1).

Konsantre hattında galvaniz boru kullanılır mı?

Hayır. NFPA 11-2024 konsantre hattında karbon çelik ve galvaniz boruyu yasaklar (4.7.1.2, 4.7.1.3). Pirinç, bronz, paslanmaz 304/316 ya da bakır-nikel 90/10 kullanılır.

20 m çaplı sabit tavanlı tank için ne kadar konsantre gerekir?

Parlama noktası 38 °C altı, Tip II ağız ve %3 konsantrede tank için 1.288 L/dk × 55 dk, hortum için 190 L/dk × 20 dk eder. Toplam 74.643 L çözelti ve 2.239 L konsantre. Aynı miktarda rezerv de gerekir (4.3.2.5.2).

Köpüklü sistem kapatılırken hangi vana önce kapanır?

Düzene bağlıdır. Su hattı ana vananın altından alınıyorsa ya da pompalı sistemde önce konsantre vanası kapatılır, yoksa konsantre basıncı düşen hatta kaçar (A.4.3.2.3.1.3). Viking'in ana vanadan sonra alınan bladder tank düzeninde acil kapatma ana su vanasıyla başlar (F_102921). Geçerli sıra sistemin levhasındadır (4.3.2.3.1.3).

Oran toleransı ne kadardır?

Listelenen oranın −%0 ile +%30 arası ya da +1 yüzde puan; hangisi küçükse o geçerlidir (12.6.5). %3 konsantrede üst sınır %3,9, %6 konsantrede %7'dir.

Köpüklü sistem hidrostatik testi nasıl yapılır?

Boruya 2 saat hidrostatik test uygulanır: 1.379 kPa ya da en yüksek beklenen basıncın 345 kPa üstü, hangisi büyükse (12.4.1). Köpük üretilmiş hatlar, yüzey altı uygulama dışında bu testin dışındadır.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar & İleri Okuma

NFPA 11-2024 (Bölüm 4, 5, 9, 10, 12; Ek A). Viking teknik belgeleri: F_102921 Rev 01 (2024), F_101798 Rev 03 (2025), F_102421 Rev 02 (2023), F_031516 Rev 05 (2025), ön borulu paket TD1.3.1.2 Rev 24.1. Tyco Fire Products veri sayfaları: F-83179-12 (2013), CG-2015130 (2016), CG-2015145-01 (2016). Şemalar bu yazı için çizilmiştir.