Gemide yangın, karadaki bir tank sahasından farklı davranır: tanklar arasında neredeyse hiç mesafe yoktur, dışarıdan yardım gecikebilir ve sistemin hava, titreşim ve tuzlu suyla yaşaması gerekir. NFPA 11-2024 bu durumu Bölüm 11'de ayrı ele alır. Bölüm, yetkili makam istediğinde gemilerdeki düşük genleşmeli köpük sistemleri için tasarım bilgisi verir (11.1.1). İlk kural da en çok gözden kaçanıdır: standardın Bölüm 4, 5, 7 ve 9'u, açıkça atıf yapılmadıkça gemi sistemlerine uygulanmaz (11.1.2).
Kara tanklarının oran tabloları ve proje dosyası bölümü gemiye kendiliğinden taşınmaz; Bölüm 11 kendi sayılarını verir. Sayılar NFPA 11-2024 sayfa görüntülerinden okunmuştur. Bayrak devleti, klas ya da denizcilik kurallarının içeriği bu yazının konusu değildir; NFPA 11'in onlara bıraktığı yerler yalnız adıyla anılır.
Genel şartlar (11.1)
- Bileşenler: Her bileşen kullanım amacı için listelenmiş ya da onaylı olur ve ayrıca denizcilik ortamında kullanım için onay taşır (11.1.3.1). Her üretici, temel sistem düzenlerini ve sistemdeki kendi ürünlerini gösteren bir sistem tasarım el kitabı tutar (11.1.3.2).
- Konsantre: Onaylı olur (11.1.4). Yanıcı sıvıyı koruyan sistemdeki konsantre, Ek F'teki 9,3 m² (100 ft²) hidrokarbon yöntemine eşdeğer bir testle hidrokarbonlar için onaylanır (11.1.4.1). Arka arkaya dört yangın testi yapılır, ikisi deniz suyuyla, ikisi tatlı suyla (11.1.4.2). Polar çözücü sistemine giden konsantre hem hidrokarbon onayını hem de UL 162'ye benzer bir yöntemle polar çözücü onayını taşır (11.1.4.3).
- Köpük ve su beslemesi: Köpük stoku 4.3.2.2'ye, su beslemesi 4.2.1.1–4.2.1.3'e uyar (11.1.5, 11.1.6).
- Devreye alma süresi: Yangın haber alındıktan sonra 3 dakika içinde sistem çalıştırılabilmeli ve köpük çözeltisi köpük ana hattına girmiş olmalıdır (11.1.7).
Makine daireleri (11.2)
Makine dairesine sabit düşük genleşmeli sistem konursa, petrolün yayılması beklenen en büyük alanın üstünde en az 150 mm (6 in.) köpük derinliği oluşturacak miktarı boşaltabilmelidir (11.2.1). Uygulama oranı ürün listesine ya da yetkili makamın onayına göre belirlenir (11.2.2), ama en az 6,5 L/dk·m² (0,16 gpm/ft²) ve en az 5 dakika sürer (11.2.2.1).
- Sistem hidrokarbon yangınını söndürecek köpüğü üretir (11.2.3); köpük kalıcı boru ve kontrol vanalarıyla sabit çıkışlara dağıtılır (11.2.4).
- Köpük genleşme oranı 12:1'i aşmaz (11.2.5).
- Gemide güverte köpük sistemi de varsa köpük stoku ve oranlama sistemi ortak olabilir (11.2.6). Konsantre miktarı en büyük tek sistemin talebini karşılar (11.2.7).
- Kumandalar basittir, korunan alanda yangın varken erişilebilecek bir yerde bir arada durur (11.2.8.1). Kalıcı yazılı talimat ekipmanın üstünde ya da yanındadır (11.2.8.2). Uzaktan kumandalı her cihazın yerinde mekanik müdahale imkânı vardır (11.2.8.3).
Tanker güvertesi: amaç ve kontrol istasyonu (11.3.1–11.3.3)
11.3.1 sistemden güverte döküntü yangınını söndürmesini ve sıcak metal soğurken köpük örtüsünü korumasını, kargo manifoldu yangınlarını (üç boyutlu basınçlı sıvı yangınları hariç) ve kargo alanının bir bölümündeki tank yangınlarını kontrol etmesini, terk hazırlığında mürettebatı korumasını ve tutuşmamış döküntünün buharını bastırmasını bekler. Yangını en büyük tankın alanının ötesine taşıyan patlama ve çarpışmalar kapsam dışıdır.
Ana kontrol istasyonu kargo alanının kıçındadır ve korunan alanda yangın varken çalıştırılabilir (11.3.2.1). Hangi vanaların açılacağını ve bütün adımları gösteren kalıcı şema ve talimat asılır, her vana işlevini anlatan etiket taşır, istasyonda acil aydınlatma bulunur (11.3.2.2–11.3.2.3). Güverte sistemi çalışırken yangın ana hattı gerekli su akışlarını da verebilmelidir (11.3.3).
Uygulama oranı ve süre (11.3.4, 11.3.5)
Güverte yangını için çözelti debisi, hidrokarbon ve polar çözücü hesaplarının en büyüğünden az olamaz (11.3.4). Hidrokarbonda değerler ürün listesine ya da yetkili makam onayına bağlıdır ama aşağıdaki alt sınırların altına inemez (11.3.4.1).
| Hesap | Hidrokarbon, en az (11.3.4.1) | Polar çözücü (11.3.4.2(3)) | Uygulandığı alan |
|---|---|---|---|
| Güverte döküntüsü | 6,5 L/dk·m² (0,16 gpm/ft²) | Taşınmasına izin verilen polar çözücülerin en yüksek oranı | Kargo bloku güverte alanının %10'u |
| En büyük tank | 9,78 L/dk·m² (0,24 gpm/ft²) | En yüksek oranın %150'si | Tek en büyük tankın yatay kesit alanı |
| En büyük monitör | 3,0 L/dk·m² (0,074 gpm/ft²), en az 1250 L/dk (330 gpm) | En yüksek oranın %45'i, en az 1250 L/dk (330 gpm) | Monitörün koruduğu, tamamen önünde kalan alan |
Kargo bloku güverte alanı, geminin en büyük genişliği ile kargo tanklarının toplam boyunun çarpımıdır (11.3.4.1(1)). Polar çözücüler yangın testleriyle temsilî gruplara ayrılır; grupların en düşük tasarım oranları üreticinin sistem tasarım el kitabında verilir ve onaylanır (11.3.4.2(1)–(3)). NFPA 11 polar çözücü için sayı vermez. Belirli bir çözücüye ayrılmış ve o çözücünün başka tankta taşınmadığı tanklarda tasarım bu sınırı dikkate alabilir (11.3.4.2(3)(c)).
Konsantre stoku sistemi 30 dakika besler (11.3.5.1). Yalnız hidrokarbon taşıyan ve kargo buhar boşluklarını inert gazla dolduran gemide süre 20 dakika olabilir (11.3.5.2). Çözelti ve konsantre borularının dolumu için pay bırakılır, gerekli süre buna rağmen sağlanır (11.3.5.3). En kısa süre, kurulu ekipmanın gerçek kapasitesine göre hesaplanır (11.3.5.4).
Örnek hesap
Varsayım: en büyük genişlik 32 m, kargo tanklarının toplam boyu 180 m, en büyük tankın yatay kesit alanı 600 m², en büyük monitörün koruduğu alan 1500 m², yalnız hidrokarbon yükü.
- Döküntü: 0,10 × 32 × 180 = 576 m²; 576 × 6,5 = 3744 L/dk.
- En büyük tank: 600 × 9,78 = 5868 L/dk.
- En büyük monitör: 1500 × 3,0 = 4500 L/dk; 1250 L/dk alt sınırının üstünde.
- Gerekli debi: üçünün en büyüğü, 5868 L/dk (yaklaşık 1550 gpm) (11.3.4).
- Monitör kapasitesi: 5868'in %50'si 2934 L/dk, alt sınır 1250 L/dk, alan şartı 1500 × 3,02 = 4530 L/dk. En büyüğü olan 4530 L/dk belirleyicidir (11.5.1, 11.5.2).
- Çözelti: 30 dakikada 5868 × 30 = 176.040 L, artı boru dolum payı (11.3.5.1, 11.3.5.3). Konsantre miktarı bu çözeltinin, konsantrenin listelenen karışım oranıyla çarpımıdır.
11.3.4.1(3) monitör hesabında 3,0 mm/dk, 11.5.1 monitör kapasitesinde 3,02 mm/dk yazar; ikisi de 0,074 gpm/ft²'nin karşılığıdır. Örnekte her madde kendi değeriyle kullanılmıştır.
Monitörler ve el hortumları (11.4–11.6)
| Şart | Değer | Madde |
|---|---|---|
| Uygulamanın tamamı | %100, korunan alanın hemen kıçındaki bir ya da iki monitörle | 11.4.1 |
| 4000 t DWT altı tanker | Monitör yerine yalnız el hortumu olabilir; her hortum toplam çözelti debisinin en az %25'i | 11.4.2 |
| Monitör, alan şartı | Önündeki güverte alanı × en az 3,02 L/dk·m² (0,074 gpm/ft²) | 11.5.1 |
| Monitör, debi şartı | Gerekli debinin en az %50'si ve en az 1250 L/dk (330 gpm) | 11.5.2 |
| Erişim | En uzak uca mesafe, durgun havadaki atışın en çok %75'i | 11.5.3 |
| Konum | Yaşam mahallinin önünde, kargo güvertesine bakan iskele ve sancak | 11.5.4 |
| Yükseklik | Ana güverteden en az 2,5 m (8,2 ft) | 11.5.5 |
| Platform | 2 m'den (6,5 ft) yüksekse korkuluk ya da zincir | 11.5.6.7 |
| Büyük monitör | 3800 L/dk (1000 gpm) üstünde iki tutamak ya da her mafsal için bir volan | 11.5.7.1 |
| El hortumu | En az 380 L/dk (100 gpm), durgun havada atış en az 15 m (50 ft) | 11.6.2 |
| Hortum örtüşmesi | Kargo bloku güvertesinin her noktasına aynı anda en az iki hortum | 11.6.3 |
Köpük bütün kargo bloku güvertesine ulaşır; baştan ya da kıçtan yükleme düzeni ve blok dışındaki kargo hattı da monitörle korunur (11.5.6–11.5.6.2). Monitör, çevresinde 360° dolaşılabilen, merdiven ya da yürüme yoluyla çıkılan bir platformdadır; izolasyon vanasına platformdan erişilir, denizde sabitlenebilir, tam debide kilitlenir (11.5.6.3–11.5.7.3). El hortumları monitörün göremediği yerleri kapatır, monitör platformunda ya da güverte seviyesinde durur (11.6.1, 11.6.4).
Hidrolik hesap (11.7)
NFPA 11 hidrolik hesap yöntemini NFPA 15'e bırakır ve köpük çözeltisinin hidrolik olarak su gibi davrandığını kabul eder (11.7.1). Konsantre hattının hesabı konsantre üreticisinin sistem tasarım el kitabına göre yapılır (11.7.2). Monitörlere ve sabit çıkışlara giden debiyi dengelemek için orifis kullanılabilir (11.7.3).
Vanalar, borular ve donma (11.8, 11.9, 11.13)
- Su, konsantre ve çözelti ana hatlarında her monitör konumunun hemen önünde izolasyon vanası bulunur; her monitör ve hortum istasyonunun da kendi vanası vardır. Vanalar erişilebilir yerden çalışır, kapağı yatayın üstündedir, konumu gözle anlaşılır (11.8.1–11.8.5).
- Askı ve destekler denizcilik uygulamasına göre tasarlanır (11.9.2). Güverte çözelti borusu yangın ana hattından bağımsızdır; ortak monitörde çek vana konur (11.9.3, 11.9.4). Havaya açık kısımlar kendiliğinden boşalır, ıslak kısımlar donmaya karşı korunur (11.9.5).
- Boru Bölüm 4.7'ye uyar; korumasız karbon çelik çözelti borusunda kullanılmaz, korumasız çelikten toplanan çözelti borusu imalattan sonra sıcak daldırma galvanizlenir (11.13.1, 11.13.1.1, 11.13.6). Yangına maruz boru çelik ya da uygun alaşımdır (11.13.2). Konsantre borusu konsantreyle uyumludur ve galvanizli olamaz (11.13.3, 11.13.4).
Konsantre depolama ve besleme (11.11, 11.12)
Ana konsantre tankı fribord güvertesinde ya da üstünde, kontrol istasyonuyla aynı mahaldedir; stok, yangında yolu kesilmeyecek ve kargo alanına açılmayan bir yerdedir (11.11.1.1, 11.11.1.2). Tankta genleşme kubbesi, çalkantı perdesi, korozyona dayanıklı basınç-vakum tahliyesi ve tortu çukuru bulunur; emiş çukur tabanının üstünden alınır (11.11.2.1–11.11.2.6). Mahal donmaya karşı ısıtılır (11.11.7.1); etikette üretici, tip ve miktar yazar ve gemide tek tip konsantre taşınır (11.11.8, 11.11.9).
Oranlama ayrı konsantre pompalı dengeli basınç yöntemidir; makamın kabul ettiği başka tipler de olabilir (11.12.1, 11.12.2). Pompalar ana güç kesilse de çalışır (11.12.5). Motor ve kontrol paneli için NFPA 11 IEEE 45'e, elektrik beslemesi için SOLAS II-2'nin yangın pompası hükümlerine atıf yapar (11.12.4, 11.12.6). Güverte köpük borusu kargo pompa dairesinin içinden, yanından ya da üstünden geçmez (11.12.8).
Test ve muayene (11.10)
11.10.1 muayene ve testi standardın Bölüm 11 ve 12'sine bağlar. Yıllık test, 12.6'daki boşaltma testlerini içerir (11.10.2). Sistem tedarikçisi ya da mal sahibi mürettebata kullanım, muayene ve test anlatan bir video kaydı verir (11.10.3). Kabul testlerinin ayrıntısı için NFPA 11 Kabul Testleri yazısına bakabilirsiniz.
Tasarım gözden geçirmede sorulacaklar. Üç güverte hesabı da yapıldı ve en büyüğü seçildi mi (11.3.4)? Her monitör hem %50 hem 1250 L/dk hem de alan şartını sağlıyor mu (11.5.1, 11.5.2)? Monitör atışının %75'i en uzak uca yetiyor mu (11.5.3)? 30 dakikalık stoka boru dolumu eklendi mi (11.3.5.3)? Çözelti hattı yangın ana hattından ayrı mı, ortak monitörde çek vana var mı (11.9.3, 11.9.4)?
Kara tesisindeki tanklar için NFPA 11 Tamamlayıcı Köpük Hortumu ve Monitörler ile NFPA 11 Konsantre Stoku ve Oranlama yazıları, sayısal kontrol için NFPA 11 Tasarım Kriteri Hesabı kullanılabilir.
Sık Sorulan Sorular
Tanker güvertesinde köpük uygulama oranı nasıl belirlenir?
Üç hesap yapılır ve en büyüğü alınır: kargo bloku güverte alanının %10'una 6,5 L/dk·m², en büyük tankın yatay kesit alanına 9,78 L/dk·m² ve en büyük monitörün koruduğu alana 3,0 L/dk·m² (en az 1250 L/dk). Polar çözücü taşınıyorsa üretici el kitabındaki onaylı oranlarla aynı üç hesap tekrarlanır (11.3.4, 11.3.4.1, 11.3.4.2).
Gemi güverte köpük sisteminde konsantre kaç dakikalık olmalı?
30 dakika (11.3.5.1). Yalnız hidrokarbon taşıyan ve kargo buhar boşluklarını inert gazla dolduran gemide 20 dakika yeterlidir (11.3.5.2). Çözelti ve konsantre borularının dolumu için ayrıca pay bırakılır (11.3.5.3).
Tanker köpük monitörünün kapasitesi ne olmalı?
Her monitör gerekli debinin en az %50'sini ve en az 1250 L/dk (330 gpm) verir; ayrıca önündeki güverte alanı başına en az 3,02 L/dk·m² sağlar. En uzak uca mesafe, durgun havadaki atışın %75'ini aşmaz (11.5.1–11.5.3).
Makine dairesi köpük sistemi için NFPA 11 ne ister?
Petrolün yayılabileceği en büyük alanda en az 150 mm köpük derinliği, en az 6,5 L/dk·m² çözelti oranı ve en az 5 dakika süre; genleşme oranı en çok 12:1. Kumandalar yangında erişilebilir yerde toplanır, uzaktan kumandalı cihazlarda yerinde mekanik müdahale bulunur (11.2.1–11.2.8.3).
NFPA 11'in kara tank kuralları gemilere de uygulanır mı?
Hayır. Bölüm 4, 5, 7 ve 9 açıkça atıf yapılmadıkça gemi sistemlerine uygulanmaz (11.1.2). Bölüm 11 kendi oranlarını verir ve gerektiğinde 4.3.2.2, 4.6 ya da 4.7 gibi belirli maddelere geri döner.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.
SprinkCalc'i App Store'dan indir
MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü
MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.
MEP Calc'i App Store'dan indirNFPA 11, Standard for Low-, Medium-, and High-Expansion Foam, 2024 baskısı: 11.1–11.3.1 (s. 11-47); 11.3.1(1)–11.4.2 (s. 11-48); 11.5–11.10.1 (s. 11-49); 11.10.2–11.13.7 (s. 11-50). NFPA 11 dışında kaynak kullanılmamıştır; NFPA 15, UL 162, IEEE 45 ve SOLAS II-2 yalnız NFPA 11'in atıf yaptığı belgeler olarak anılmıştır, içerikleri bu yazıda yoktur. Plan ve örnek hesap bu yazı için hazırlanmış temsilî değerlerdir. Bağlayıcı metin standardın kendisi ve yetkili makamın kararıdır.