NFPA 11 köpük sistemlerinin hidroliğini baştan yazmaz. Su ve çözelti borusunun hesabını NFPA 13'e, su besleme sistemini NFPA 24'e bırakır. Ama köpüğe özgü birkaç noktayı kendisi koyar: dağılımda izin verilen sapma, konsantre borusunda hangi formülün ve hangi sıvı özelliğinin kullanılacağı, hangi C değerinin seçileceği, pompanın ve oranlayıcının hangi basınç ve debi sınırlarını karşılayacağı. Bu yazı bu kuralları tek yerde toplar ve yalnız NFPA 11'deki değerlerle bir örnek verir.

Kısaca: Köpüklü su deluge sisteminde boru çapları, her sprinkler ya da nozulda belirtilen debinin en çok %20 üstüne çıkılacak biçimde ayarlanır (6.5.10.1.1.1). Çözelti borusu düz su taşıyormuş gibi boyutlanır, hesap NFPA 13'e göre yapılır (6.5.10.1.3, 6.5.10.1.3.1). Konsantre borusunda sürtünme kaybı Darcy-Weisbach ile bulunur; sürtünme katsayısı Şekil 6.5.10.1.4.1(a)–(d)'den, Reynolds sayısı konsantrenin gerçek yoğunluğu ve en düşük depolama sıcaklığındaki viskozitesiyle hesaplanır (6.5.10.1.4–6.5.10.1.4.3). Alkole dayanıklı konsantrede sürtünme özellikleri üreticiden alınır (6.5.10.1.4.4). C değerleri Tablo 6.5.10.1.5'tedir.

Tank ve set sistemlerinde hidrolik nerede?

NFPA 11-2024'ün Bölüm 5'i (tank, dolum ve döküntü alanı sistemleri) 5.9 tamamlayıcı korumayla biter; ayrı bir hidrolik hesap bölümü yoktur. Bu sistemlerin hidrolik kuralları Bölüm 4'ün bileşen maddelerinde ve tank bölümlerinin içindeki birkaç sınırda durur:

  • Tasarım esası: en büyük köpük çözeltisi debisini isteyen tank, tamamlayıcı hortum akışlarıyla birlikte (5.2.2).
  • Su miktarı: aynı anda kullanılabilecek tüm cihazları belirtilen süre boyunca besler. Buna köpük ekipmanının yanında diğer yangınla mücadele işlerinde kullanılabilecek su da dahildir (4.2.1.2, 4.2.1.2.1).
  • Giriş basıncı: köpük sisteminin girişinde (köpük jeneratörü, hava emişli köpük yapıcı gibi) istenen debideki basınç, sistemin tasarlandığı en düşük basınçtan az olamaz (4.2.1.3). Su besleme sistemi NFPA 24'e göre tasarlanır (4.2.1.5).
  • İtfaiye bağlantısı: köpük sisteminin hidrolik tasarımını karşılayan en düşük basıncı gösteren bir levha taşır (4.2.3.6).
  • Konsantre borusu: Newtonyen konsantrede Darcy-Weisbach, alkole dayanıklı (Newtonyen olmayan) konsantrede üreticinin sürtünme kaybı verileri kullanılır (4.7.1.7).
  • Çözelti borusu: Hazen-Williams C değeri galvaniz çelik boruda 120'dir; korozyona dayanıklı diğer malzemelerde NFPA 13'teki değerler alınır (4.7.2.9).
  • Yüzey altı karşı basıncı: köpük üretecinden sonraki boru çapı ve boyu ile korunan yakıtın beklenen en yüksek derinliği, karşı basıncı cihazın test edilip listelendiği aralıkta tutmalıdır (5.2.6.4).

Oranlayıcı ve konsantre pompası

  • Oranlama sistemi, sistemin en küçük ve en büyük boşaltma debisine göre listelenen en düşük debiyi karşılar (4.5.1).
  • Konsantre pompasının anma kapasitesi en büyük sistem talebine eşit ya da büyüktür (4.6.2.1).
  • Konsantrenin suya pozitif enjeksiyonu için pompanın tasarım debisindeki basma basıncı, enjeksiyon noktasında her koşulda bulunabilecek en yüksek su basıncını aşar (4.6.2.2).
  • Hat içi dengeli basınçlı oranlamada pompa dönüş hattındaki basınç ayar düzeni, konsantre besleme hattında her tasarım debisinde sabit ve her işletme koşulunda en yüksek su basıncından yüksek bir basınç tutar (4.5.2.2(3)).
  • Sistemi aşırı basınçlandırabilecek pompalarda basmadan emişe tahliye bulunur; aşırı basınç konsantre borusunun çalışma basıncını geçmez (4.6.3.1, 4.6.3.2).

Köpüklü su deluge sistemleri (6.5.10.1)

Bölüm 6'nın köpüklü su sprinkler ve sprey sistemlerinde hidroliğin iki hedefi vardır: köpük ve suyun düzgün dağılması ve besleme borusundaki yük kaybının karşılanması (6.5.10.1.1).

%20 kuralı

Boru çapları, her sprinkler ya da nozulun belirtilen boşaltma debisinin en çok %20 üstüne çıkılmasına izin verecek biçimde ayarlanır (6.5.10.1.1.1). Kural yalnız yukarı yönlü sapmayı sınırlar. Çaplar ayrıntılı sürtünme kaybı hesabına göre düzeltilir ve hesap su kaynağı ile su talebi arasındaki ilişkiyi göstermelidir (6.5.10.1.2, 6.5.10.1.2.1).

NFPA 11-2024 köpüklü su deluge sisteminde nozul debisi için %20 sapma bandı ve Hazen-Williams C değeri seçimi
Belirtilen nozul debisini ve kaynağa en yakın nozulun debisini değiştirin; bant dışına çıkan nozul kırmızıya döner. Ara nozullar şematik olarak doğrusal varsayılmıştır, gerçek dağılım NFPA 13'e göre yapılan hidrolik hesaptan gelir. Kurallar NFPA 11-2024 6.5.10.1.1.1, 6.5.10.1.2, 6.5.10.1.4 ve Tablo 6.5.10.1.5'ten.

Çözelti borusu: su gibi, NFPA 13'e göre

Su ya da köpük çözeltisi taşıyan borunun hidrolik hesabı NFPA 13'e göre yapılır (6.5.10.1.3) ve çözelti borusu düz su taşıyormuş gibi boyutlanır (6.5.10.1.3.1). NFPA 11 bu hesabın yöntemini ve formülünü tekrar yazmaz; bunlar NFPA 13'tedir. Sürtünme kaybı hesabında Hazen-Williams C değerleri Tablo 6.5.10.1.5'ten alınır (6.5.10.1.5).

Konsantre borusu: Darcy-Weisbach

Konsantre taşıyan boruda NFPA 11 Hazen-Williams'a değil Darcy-Weisbach formülüne gider (6.5.10.1.4). Formülün girdileri için üç kural koyar:

  • Sürtünme katsayısı Şekil 6.5.10.1.4.1(a)–(d)'deki grafiklerden seçilir (6.5.10.1.4.1).
  • Reynolds sayısında sistemde kullanılacak konsantrenin gerçek yoğunluğu (ya da özgül ağırlığı) kullanılır (6.5.10.1.4.2).
  • Viskozite, konsantrenin beklenen en düşük depolama sıcaklığındaki gerçek viskozitesidir (6.5.10.1.4.3).

Alkole dayanıklı konsantre kullanan boruda tasarımcı sürtünme özelliklerini konsantre üreticisinden alır (6.5.10.1.4.4). NFPA 11 burada sayı vermez.

ŞekilBoruReynolds aralığıEğriler
6.5.10.1.4.1(a)Dökme demirR ≤ 1053, 4, 6, 8 in.; laminer, kritik, geçiş ve tam türbülans bölgeleri
6.5.10.1.4.1(b)Dökme demirR ≥ 1053, 4, 6, 8 in.
6.5.10.1.4.1(c)ÇelikR ≤ 105⅛ – 10 in.; laminer, kritik, geçiş ve tam türbülans bölgeleri
6.5.10.1.4.1(d)ÇelikR ≥ 105⅛ – 10 in.

(a) ve (c) diyagramlarında laminer bölge için f = 64/R doğrusu çizilidir.

Islak, kuru ve ön tepkili köpüklü su sistemleri (6.5.10.2)

  • Hedef yine düzgün köpük ve su dağılımı ile sistem borusundaki yük kaybının karşılanmasıdır (6.5.10.2.1).
  • İki hidrolik hesap seti verilir: biri hidrolik olarak en zorlayıcı koşul, diğeri en az zorlayıcı tasarım alanı için. İkisi de mevcut su kaynağıyla dengelenir (6.5.10.2.2).
  • Bu denge ve karşılaştırma, gerçek boşaltmanın konsantre beslemesinin 6.5.2.3.1 ve 6.5.2.3.2'de istenen köpük çözeltisini verme kapasitesini aşmadığını doğrular (6.5.10.2.3).
  • Çaplar ayrıntılı sürtünme kaybı hesabıyla düzeltilir; hesap su kaynağı ile sistem talebi ilişkisini gösterir (6.5.10.2.4, 6.5.10.2.4.1).
  • Hesap NFPA 13'e göre yapılır, çözelti borusunun sürtünme özellikleri su gibi kabul edilir, C değerleri Tablo 6.5.10.1.5'ten alınır (6.5.10.2.5, 6.5.10.2.5.1, 6.5.10.2.6).
  • Konsantre borusunda 6.5.10.1.4'ün kuralları geçerlidir; alkole dayanıklı konsantrede sürtünme özellikleri üreticiden alınır (6.5.10.3.1, 6.5.10.3.2).

Tablo 6.5.10.1.5: Hazen-Williams C değerleri

Boru ya da tüpC değeri
Astarsız dökme ya da sünek demir100
Siyah çelik (ön tepkili dahil kuru sistemler)100
Siyah çelik (deluge dahil ıslak sistemler)120
Siyah çelik (ön tepkili dahil kuru sistemler, nitrojenli)120
Galvaniz çelik (ön tepkili dahil kuru sistemler)100
Galvaniz çelik (deluge dahil ıslak sistemler)120
Galvaniz çelik (ön tepkili dahil kuru sistemler, nitrojenli)120
Plastik (listeli), tümü150
Çimento astarlı dökme ya da sünek demir140
Bakır tüp, pirinç ya da paslanmaz çelik150
Asbestli çimento140
Beton140

Tablo notlarına göre yetkili makam başka C değerlerine izin verebilir; nitrojen beslemesi NFPA 13'e göre kurulur. Tablo NFPA 13'ten alınmıştır.

Örnek: %20 bandı ve debi aralığı

Bir köpüklü su deluge sisteminde proje her nozul için 100 L/dk belirtilmiş debi veriyor; 12 nozul var, konsantre %3. 100 L/dk NFPA 11'den gelen bir değer değildir, örnek için seçtik. En uzak nozulun tam belirtilen debiyi verdiğini varsaydık.

AdımHesapSonuçMadde
Nozul başına en yüksek debi100 × 1,20120 L/dk6.5.10.1.1.1
Toplam çözelti debisi aralığı12 × 100 … 12 × 1201.200 – 1.440 L/dk6.5.10.1.1.1
Konsantre debisi (%3)1.200 × 0,03 … 1.440 × 0,0336 – 43,2 L/dk3.3.1, 4.3.2.5.1
OranlayıcıListeli en düşük debi, sistemin en küçük ve en büyük debisine göre karşılanırListeyle karşılaştır4.5.1
Konsantre pompasıKapasite en büyük talebe eşit ya da büyük; basma basıncı en yüksek su basıncının üstünde≥ 43,2 L/dk4.6.2.1, 4.6.2.2
Çözelti borusu CGalvaniz çelik, deluge (ıslak)120Tablo 6.5.10.1.5
Konsantre borusuDarcy-Weisbach; yoğunluk gerçek, viskozite en düşük depolama sıcaklığındaKonsantre verisiyle6.5.10.1.4.1–6.5.10.1.4.3

Hesap kaynağa en yakın nozulda 130 L/dk verirse sapma %30 olur ve %20 sınırı aşılır. Çaplar büyütülür ve sürtünme kaybı hesabı yeniden yapılır (6.5.10.1.2). Aynı sistem kuru borulu galvaniz çelik olsaydı C değeri 100'e düşer, nitrojenle basınçlandırılırsa 120 alınırdı. Yoğunluk ve alan kriterleriyle denemek için köpüklü su sprinkler hesabını, tank sistemleri için NFPA 11 tasarım kriteri hesabını kullanabilirsiniz. Konsantre stoku ve oranlama yöntemleri konsantre stoku ve oranlama yazısında.

Sık yapılan hatalar

  • Konsantre borusunu su gibi Hazen-Williams ile hesaplamak (6.5.10.1.4).
  • Viskoziteyi en düşük depolama sıcaklığı yerine ılık bir sıcaklıkta almak (6.5.10.1.4.3).
  • Alkole dayanıklı konsantrede üretici verisi olmadan sürtünme kabulü yapmak (6.5.10.1.4.4).
  • Kuru ya da ön tepkili sistemde ıslak sistemin C değerini kullanmak (Tablo 6.5.10.1.5).
  • Islak, kuru ve ön tepkili sistemde yalnız en zorlayıcı alanı hesaplayıp ikinci hesap setini atlamak (6.5.10.2.2).
  • Konsantre pompasının basma basıncını en yüksek değil ortalama su basıncına göre seçmek (4.6.2.2).

Sık Sorulan Sorular

NFPA 11'deki %20 kuralı ne anlama gelir?

Köpüklü su deluge sisteminde boru çapları, her sprinkler ya da nozulda belirtilen boşaltma debisinin en çok %20 üstüne çıkılacak biçimde ayarlanır (6.5.10.1.1.1). Belirtilen debi 100 L/dk ise hiçbir nozul 120 L/dk'yı aşmamalıdır.

Köpük çözeltisi borusu nasıl hesaplanır?

Çözelti borusu düz su taşıyormuş gibi boyutlanır ve hidrolik hesap NFPA 13'e göre yapılır (6.5.10.1.3, 6.5.10.1.3.1). Hazen-Williams C değerleri NFPA 11 Tablo 6.5.10.1.5'ten alınır.

Konsantre borusunda hangi formül kullanılır?

Darcy-Weisbach formülü (6.5.10.1.4). Sürtünme katsayısı Şekil 6.5.10.1.4.1(a)–(d)'den seçilir; Reynolds sayısında konsantrenin gerçek yoğunluğu ve beklenen en düşük depolama sıcaklığındaki gerçek viskozitesi kullanılır (6.5.10.1.4.1–6.5.10.1.4.3).

Kuru borulu köpüklü su sisteminde C değeri kaçtır?

Tablo 6.5.10.1.5'e göre ön tepkili dahil kuru sistemlerde siyah ve galvaniz çelik için C = 100'dür. Bu sistemler nitrojenle basınçlandırılıyorsa C = 120 alınır. Yetkili makam başka değerlere izin verebilir.

Alkole dayanıklı konsantrede sürtünme kaybı nasıl bulunur?

NFPA 11 bunun için sayı vermez. Tasarımcı sürtünme özelliklerini konsantre üreticisinden alır (6.5.10.1.4.4, 6.5.10.3.2); Bölüm 4 de bu konsantreler için üreticinin sürtünme kaybı verilerini işaret eder (4.7.1.7).

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar & İleri Okuma

NFPA 11, Standard for Low-, Medium-, and High-Expansion Foam, 2024: 3.3.1 (s. 11-10); 4.2.1.2–4.2.1.5, 4.2.3.6 (s. 11-13); 4.3.2.5.1, 4.5.1, 4.5.2.2, 4.6.2, 4.6.3 (s. 11-15); 4.7.1.7, 4.7.2.9 (s. 11-16); 5.2.2 (s. 11-18); 5.2.6.4 (s. 11-20, 11-21); Bölüm 5'in 5.9 ile bitişi (s. 11-29); 6.5.10.1 ve Şekil 6.5.10.1.4.1(a) (s. 11-34); Şekil 6.5.10.1.4.1(b), (c), 6.5.10.2, 6.5.10.3 (s. 11-35); Şekil 6.5.10.1.4.1(d) ve Tablo 6.5.10.1.5 (s. 11-36). Değerler standardın PDF sayfa görüntülerinden okunmuştur. Formül ve hesap adımları için NFPA 11'in atıf yaptığı NFPA 13'e bakılır. Bağlayıcı metin standardın kendisi ve yetkili makamın kararıdır.