NFPA 11 köpük konsantresini tek bir ürün gibi değil, bir "tip" olarak tanımlar: kimyasal yapı, kullanım yüzdesi, en düşük kullanım sıcaklığı ve etkili olduğu yakıtlar birlikte bir tipi oluşturur (3.3.12). Tipi doğru seçmek; hangi oranlayıcının, hangi boşaltma cihazının, hangi uygulama debisinin geçerli olacağını belirler. Bu yazı NFPA 11-2024'ün tanımladığı konsantre tiplerini, aralarındaki farkları ve seçim kurallarını yalnız standardın kendi metnine dayanarak anlatır.

Stok miktarı, 24 saatlik rezerv ve depolama tankı kuralları konsantre stoku ve oranlama yazısındadır; burada tekrar edilmez. Ek A maddeleri açıklayıcıdır, zorunlu değildir; yazıda "Ek" diye anılır.

Konsantre, çözelti, köpük: üç ayrı kavram

Standart üç kavramı birbirinden ayırır. Konsantre, üreticiden geldiği hâliyle koyu, sıvı köpürtücüdür (3.3.11). Çözelti, bu konsantrenin suyla doğru oranda karışmış homojen hâlidir (3.3.15). Köpük ise çözeltiye hava katılarak elde edilen, yağdan ve sudan hafif, kararlı kabarcık kümesidir (3.3.9). Konsantrenin çözeltideki yüzdesine konsantrasyon denir (3.3.1); "%3'lük konsantre" dendiğinde kastedilen budur.

Köpük, genleşme oranına göre üç gruba ayrılır (Ek A.3.3.9): düşük genleşme 20'ye kadar, orta genleşme 20 ile 200 arası, yüksek genleşme 200'den yaklaşık 1000'e kadar. Konsantre tiplerinin çoğu düşük genleşme içindir; orta ve yüksek genleşme için ayrı bir tanım vardır.

Düşük genleşmeli konsantre tipleri (3.3.11)

Tablo, Bölüm 3'teki tanımları ve Ek A'daki tipik kullanım oranlarını yan yana koyar. Oran sütunu çoğunlukla açıklayıcı metinden gelir; projede bağlayıcı olan, ürünün listelemesi ve üreticinin şartnamesidir (4.3.1.3).

TipNFPA 11'e göre ne olduğuTipik kullanım oranıSulu filmKuru kimyevi tozla
ProteinAna bileşeni protein hidrolizatı; donma, korozyon, bakteri bozulması ve viskoziteye karşı katkılar içerir (3.3.11.7)%3–%6 (Ek A.3.3.11.7)Tanımda yokBazılarıyla uyumlu (Ek A.3.3.11.7)
Florprotein (FP)Proteine çok benzer, sentetik florlu yüzey aktif katkılı (3.3.11.5); yakıt kapmaya dirençli (Ek A.3.3.11.5)%3 veya %6 (Ek A.3.3.11.5)Tanımda yokUyumlu (Ek A.3.3.11.5)
FFFPFlorlu yüzey aktifle sulu film oluşturan protein konsantresi (3.3.11.3)%3–%6 (Ek A.3.3.11.3)Var (3.3.6)Bazılarıyla uyumlu (Ek A.3.3.11.3)
AFFFFlorlu yüzey aktif ve köpük dengeleyici; hidrokarbon buharını bastıran sulu film (3.3.11.2)Genellikle %1, %3 veya %6 (3.3.11.2)Var (3.3.6)Uyumlu, birlikte kullanılabilir (Ek A.3.3.11.2)
Alkole dayanıklı (AR)Suda çözünen ve normal köpüğü bozan yakıtlarla hidrokarbonlar için (3.3.11.1)Genellikle %3–%10 (Ek A.3.3.11.1)Bazı türleri hidrokarbonda yapabilir (Ek A.3.3.11.1)Belirtilmez
SFFFHidrokarbon yüzey aktiflerinin karışımı; PFAS içerecek biçimde formüle edilmez (3.3.11.8)NFPA 11 vermez; listeye bakılırTanımda yokBelirtilmez
Diğer sentetikHidrokarbon yüzey aktifli; ıslatıcı, köpürtücü ya da ikisi olarak listeli (3.3.11.9.1)Listeye bakılırTanımda yokBelirtilmez

Sulu film ölçülebilir bir özelliktir: film oluşturan köpüklerin çözeltisi, siklohekzan üzerinde ölçüldüğünde sıfırdan büyük bir yayılma katsayısı gösterir (3.3.6, 3.3.29). Standart ayrıca "film oluşturan köpük" adıyla genel bir tanım verir: anma oranında karıştırıldığında hidrokarbon üzerinde sulu film yapan her konsantre (3.3.11.4). "Sentetik konsantre" üst başlığı ise proteinden başka köpürtücülere dayanan her şeyi toplar; AFFF, orta ve yüksek genleşmeli konsantreler ve diğer sentetikler bu gruptadır (3.3.11.9). Diğer sentetiklerin kullanımı genellikle listeleri kapsamındaki dökülme yangınlarında taşınabilir nozulla sınırlıdır (Ek A.3.3.11.9.1).

Ek A.3.3.11.1 alkole dayanıklı konsantreleri üç genel türe ayırır: kabarcık yapısında alkolde çözünmeyen bir bariyer çökelten protein ya da florprotein tabanlılar; kabarcıkları saran ve suda çözünen yakıtın yüzeyinde koruyucu bir tabaka kuran jel katkılı sentetikler; aynı jel katkısını taşıyan florprotein tabanlılar. Son iki tür hidrokarbonda film de yapabilir.

NFPA 11 köpük konsantresi tipleri: hidrokarbon ve polar yakıt üzerinde köpük örtüsü, sulu film ve alkole dayanıklı tabaka şeması
Konsantre tipini ve yakıtı seçin; şema köpük örtüsünü, sulu filmi ve polar yakıtta köpüğün bozulmasını gösterir. Tanımlar 3.3.6 ve 3.3.11; polar sıvı kuralı 4.3.1.2.1; oranlar Ek A.3.3.11; yükleme rampası debileri Tablo 5.6.5.3.1. Şematiktir, söndürme süresi göstermez.

Yakıt belirler: polar sıvı kuralı (4.3.1.2)

Konsantre, korunan yanıcı sıvının kendisi için listelenmiş olmalıdır (4.3.1.2). Suyla karışabilen ve polar yanıcı sıvılar yalnız bu amaçla listelenmiş alkole dayanıklı konsantreyle korunur (4.3.1.2.1). Gerekçe tanımın içindedir: bu yakıtlar normal köpüğü, AFFF'yi, SFFF'yi ve FFFP'yi bozar (3.3.11.1). Bazı konsantreler hem hidrokarbon hem polar sıvı için uygundur (Ek A.4.3.1.2); bunun kanıtı, iki kullanımın da listede açıkça yer almasıdır.

Yakıt karışımlarına dikkat: Ek, SFFF ile yapılan son deneylere göre en az %10 etanol içeren her benzinin köpük seçiminde polar çözücü sayılması gerektiğini belirtir (Ek A.5.2.4.3.1). Aynı madde, alkole dayanıklı köpüğün monitör ya da hortumla etkili uygulandığı dökülme yangınlarını sıvı derinliği 25 mm'yi (1 in.) aşmayanlarla sınırlar. Bazı eski tip alkole dayanıklı konsantrelerde konsantrenin suya katılmasıyla havanın katılması arasındaki çözelti geçiş süresi sınırlıdır; bu süre üreticinin belirlediği sınırda kalmalıdır (Ek A.5.2.4.3).

Tip, uygulama debisini değiştirir

NFPA 11 bazı tablolarda en az uygulama debisini doğrudan konsantre tipine bağlar. Monitör nozullu sistemle korunan yükleme rampaları iyi bir örnektir (Tablo 5.6.5.3.1):

Köpük tipiEn az uygulama debisiEn az boşaltma süresiYüklenen ürün
Protein, florprotein ve SFFF*6,5 L/dk·m² (0,16 gpm/ft²)15 dkHidrokarbon
AFFF, FFFP, alkole dayanıklı AFFF ya da FFFP4,1 L/dk·m² (0,10 gpm/ft²)15 dkHidrokarbon
Alkole dayanıklı köpükler*Tablo değer vermez15 dkAlkole dayanıklı köpük gerektiren sıvılar

* Tablo dipnotu: belirli ürünlerin listelemesi için üreticiye danışılır.

Film oluşturan tipler aynı rampa için tabloya daha düşük debiyle girer; SFFF ise protein ve florproteinle aynı satırdadır. Rampa ve set kuralları için set, döküntü ve yükleme rampası yazısına, kendi değerleriniz için NFPA 11 tasarım kriteri hesabına bakın.

Köpüğün kalitesi de tipe göre farklı ölçütle değerlendirilir. Köpüklü su sprinkler ve sprey sistemlerinin kabulüne ilişkin açıklayıcı tabloda protein ve florprotein köpüğü için genleşme 3:1–8:1 ve en az %25 drenaj süresi 15 s, AFFF için aynı genleşmede 60 s'dir (Ek Tablo A.12.9.3.1).

SFFF: standart ne söylüyor, ne söylemiyor?

  • Tanım: hidrokarbon yüzey aktiflerine dayanır, PFAS içerecek biçimde formüle edilmez (3.3.11.8). Ek, daha önce florlu konsantre kullanılmış ekipmandan ya da çevreden gelen PFAS bulaşmasının SFFF'de görülebileceğini hatırlatır (Ek A.3.3.11.8).
  • Genleşme: araştırma deneyleri 7 ile 10 arasındaki genleşme oranlarının SFFF'nin söndürme yeteneği için kritik olduğunu göstermiştir; uygun işletme değerleri için konsantre ya da ekipman üreticisine danışmak gerekebilir (Ek A.4.3.1.1).
  • Hava emişi: deneyler bazı SFFF'lerin hava emişli uygulanması gerektiğini düşündürür; hava emiş katsayısı en az 8–10 olan nozullar önerilir (Ek A.5.2.4.2.1).
  • Debi: köpüklü su sprinkler ve sprey sistemlerinde SFFF kullanılıyorsa uygulama debisi Ek H ve üreticinin önerileriyle belirlenir (6.5.2.2.1.1). Bu, zorunlu metindedir.
  • Ek H: açıklayıcıdır, tasarım değeri içermez. Yalnız deneylerin üç tür kuruluşça yapıldığını (üreticiler ve araştırma kuruluşları, kullanıcı kuruluşları, araştırma ya da standart hazırlayan kuruluşlar) ve ek bilgi kaynaklarını sayar (H.1).
  • Birlikte kullanım: ayrı ayrı üretilmiş SFFF köpüğü öteki düşük genleşmeli köpüklerle yangına sırayla ya da aynı anda uygulanabilir (4.4.1.3).

Pratik sonuç. NFPA 11-2024, SFFF için kendi başına bir kullanım oranı ya da genel bir uygulama debisi vermez. Tabloda değer bulunan yerde (ör. Tablo 5.6.5.3.1) o değer; bulunmayan yerde ürünün listesi ve üreticinin tasarım verisi kullanılır. Florlu köpükten geçişin genel çerçevesi için AFFF'ten F3 köpüğe geçiş yazısına bakın.

Orta ve yüksek genleşmeli konsantreler (3.3.11.6, 7.8)

Bu konsantreler çoğunlukla hidrokarbon yüzey aktiflerinden türetilir ve özel tasarlanmış ekipmanla 20:1'den yaklaşık 1000:1'e kadar köpük/çözelti hacim oranı verir (3.3.11.6). Ekipman hava emişli ya da fanlı olabilir (Ek A.3.3.11.6). Konsantre, kullanılacağı ekipmanla birlikte listelenmiş olmalı (7.8.1.1) ve kurulum şartlarındaki performansı deneyle belirlenmelidir (7.8.1.2); kalite deneyleri Ek G'de açıklanır (7.8.1). Sistem tasarımı için yüksek genleşmeli köpük yazısına bakın.

Karıştırma yasağı ve uyumluluk

  • Farklı tip konsantreler depoda karıştırılmaz. 2024 baskısı bu kuralı iki yerde verir (4.3.1.1.2, 4.4.1.1).
  • Aynı tipin farklı markaları ancak üretici uyumu verilerle gösterir ve yetkili makam kabul ederse karıştırılır (4.3.1.1.2, 4.4.1.2).
  • Ek, karışım kararında yalnız kimyasal uyuma değil, oranlayıcı ve boşaltma ekipmanının listesine de bakılmasını ister: listeler basınç, debi aralığı ve malzeme bakımından çok özeldir. Karışımın yangın performansı bileşenlerinden kötü olmamalı, iki köpüğün uygulama yöntemi aynı olmalıdır. Karışan konsantrelerden biri daha yüksek debiyle listeliyse tasarım debisi değişebilir; listeleri debiye duyarlı olan alkole dayanıklı köpüklerde bu daha önemlidir (Ek A.4.3.1.1.2, Ek A.4.4.1.1).
  • Köpük kuru kimyevi tozla birlikte kullanılacaksa iki ürünün üreticisi karşılıklı uyumu doğrular (4.4.2.1); her birinin tek başına sınırları geçerli kalır (4.4.2.2). Her köpük her tozla uyumlu değildir (Ek A.4.4.2).
  • Depolama kabında konsantrenin tipi ve çözeltideki oranı yazılıdır (4.3.2.4.3); ikmal konsantresi de sistem bileşenleriyle listelenmiş olmalıdır (4.3.1.1.1).

Gemilerde konsantre (Bölüm 11)

NFPA 11-2024'te Bölüm 11 denizcilik uygulamalarını kapsar ve konsantre için kendi kurallarını koyar. Konsantre onaylı olmalıdır (11.1.4). Hidrokarbon için onay, Ek F'deki 9,3 m² (100 ft²) yöntemine eşdeğer bir deneyle verilir ve ikisi deniz suyuyla, ikisi tatlı suyla dört ardışık yangın deneyi tamamlanır (11.1.4.1, 11.1.4.2). Polar çözücü sistemine gidecek konsantre ayrıca polar çözücüler için de onaylanır (11.1.4.3). Gemide yalnız bir tip konsantre bulunur (11.11.9); oranlama, özel bir konsantre pompası kullanan dengeli basınç yöntemiyle yapılır (11.12.1), yetkili makamın kabul ettiği başka sistemlere de izin verilir (11.12.2).

Seçim için kontrol listesi

  1. Korunan sıvı hidrokarbon mu, suyla karışan ya da polar mı? Polar ise bu amaçla listeli alkole dayanıklı konsantre (4.3.1.2.1).
  2. Konsantre, sistemdeki oranlayıcı ve boşaltma cihazıyla birlikte listelenmiş mi (4.1.2, 4.3.1.1)?
  3. Kullanım oranı, en düşük kullanım sıcaklığı ve etkili olduğu yakıtlar listede yazıyor mu (3.3.12, 4.3.1.3)? Depolama sıcaklığı listelenmiş sınırlar içinde mi (4.3.2.4.2)?
  4. Uygulama debisi ilgili tabloda tipe göre veriliyor mu, yoksa liste ve üretici verisi mi gerekiyor?
  5. Tesiste başka tip konsantre var mı? Varsa ayrı tank ve ayrı etiket (4.4.1.1, 4.3.2.4.3).

Sık Sorulan Sorular

NFPA 11'e göre hangi köpük konsantresi tipleri var?

Bölüm 3 alkole dayanıklı, AFFF, FFFP, film oluşturan, florprotein, orta ve yüksek genleşmeli, protein, SFFF ve sentetik konsantreyi (diğer sentetik dahil) tanımlar (3.3.11.1–3.3.11.9.1). Tip; kimyasal yapı, kullanım yüzdesi, en düşük kullanım sıcaklığı ve etkili olduğu yakıtları birlikte kapsar (3.3.12).

Polar sıvıda, örneğin alkolde, AFFF kullanılabilir mi?

Hayır. Suyla karışan ve polar sıvılar yalnız bu amaçla listelenmiş alkole dayanıklı konsantreyle korunur (4.3.1.2.1). Bu yakıtlar normal köpüğü, AFFF'yi, SFFF'yi ve FFFP'yi bozar (3.3.11.1).

NFPA 11 SFFF için uygulama debisi veriyor mu?

Genel bir debi vermez. Köpüklü su sprinkler ve sprey sistemlerinde debi Ek H ve üretici önerisiyle belirlenir (6.5.2.2.1.1); Ek H ise tasarım değeri içermez. Yükleme rampası tablosunda SFFF, protein ve florproteinle aynı satırda 6,5 L/dk·m² ile yer alır, dipnotla üreticiye yönlendirilir (Tablo 5.6.5.3.1).

Farklı marka konsantreler aynı tankta karıştırılabilir mi?

Farklı tip konsantreler hiç karıştırılmaz (4.4.1.1). Aynı tipin farklı markaları ancak üretici uyumu verilerle kanıtlar ve yetkili makam kabul ederse karıştırılır (4.3.1.1.2, 4.4.1.2).

AFFF hangi oranlarda kullanılır?

Tanıma göre AFFF genellikle %1, %3 veya %6'lık çözeltiye seyreltilir (3.3.11.2). Geçerli olan ürünün listelendiği orandır; tüketim de tasarımda kullanılan bu yüzdeye göre hesaplanır (4.3.2.5.1).

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar & İleri Okuma

NFPA 11-2024, Standard for Low-, Medium-, and High-Expansion Foam: 3.3.1, 3.3.6, 3.3.9, 3.3.11–3.3.12 (s. 11-10, 11-11); 3.3.15 (s. 11-11); 3.3.29 (s. 11-12); 4.1.2 (s. 11-13); 4.3.1, 4.3.2.4 (s. 11-14); 4.3.2.5.1, 4.4 (s. 11-15); Tablo 5.6.5.3.1 (s. 11-28); 6.5.2.2.1.1 (s. 11-33); 7.8.1 (s. 11-38); 11.1.4 (s. 11-47); 11.11.9, 11.12.1–11.12.2 (s. 11-50); Ek A.3.3.9–A.3.3.11.9.1 (s. 11-58, 11-59); Ek A.4.3.1.1–A.4.3.1.1.2 (s. 11-69); Ek A.4.3.1.2, A.4.4.1.1, A.4.4.2 (s. 11-70); Ek A.5.2.4.2.1–A.5.2.4.3.1 (s. 11-77); Ek Tablo A.12.9.3.1 (s. 11-105); Ek H.1 (s. 11-136). Ek A ve Ek H açıklayıcıdır; bağlayıcı metin standardın kendisi ve yetkili makamın kararıdır.