Yüksek raflı depolarda tavandan koruma için iki depolama sprinkleri ailesi öne çıkar: ESFR (early suppression fast response — erken bastırma, hızlı tepki) ve CMSA (control mode specific application — kontrol modlu özel uygulama). İkisi de belirli tablo sınırları içinde raf içi sprinkler olmadan yalnız tavandan koruma verebilir; ama sınırları, su talepleri ve kullanım şartları farklıdır. Aşağıdaki her değer NFPA 13'ün 2025 baskısından, madde ve tablo numarasıyla alınmıştır.
Temel fark: bastırma ve kontrol
- ESFR yangını büyümeden bastırmak için tasarlanır. Başlık çok erken açılır ve iri, yüksek momentumlu damlalar yangın büyümeden istifin üstüne iner. Tasarım 12 sprinklere dayanır (Madde 23.2.2).
- CMSA yangını kontrol altında tutmak için tasarlanır: iri damlalar yangının büyümesini sınırlar. Tasarım sprinkler sayısı tabloya göre değişir; raf depolamada ıslak sistem satırlarının çoğu 15 sprinklerdir (Tablo 22.4).
Teknik karşılaştırma (NFPA 13-2025)
| Konu | ESFR | CMSA |
|---|---|---|
| İlgili bölümler | Kurulum Bölüm 14, tasarım Bölüm 23 | Kurulum Bölüm 13, tasarım Bölüm 22 |
| Tepki tipi | Hızlı tepkili | Hızlı veya standart tepkili (Madde 22.1.1 ve 22.1.2) |
| Tablolardaki K-faktörleri | Sarkık K14 (K200), K16.8 (K240), K22.4 (K320), K25.2 (K360); dik K14 ve K16.8 (Tablo 23.3.1) | K11.2 (K160), K16.8 (K240) dik; K19.6 (K280), K25.2 (K360) sarkık (Tablo 22.2–22.5) |
| Tasarım sprinkler sayısı | 12 | Tabloya göre (13, 15, 20, 25, 30…) |
| Sistem tipi | Islak; kuru veya ön tepkili sistemde yalnız bunun için özel listelenmiş ESFR (Madde 14.2.2) | Islak, kuru veya ön tepkili; listelemesine göre (Madde 13.2.1.3). Kuru sistemde yüksek sıcaklık sınıfı (Madde 13.2.2.4) |
| Yalnız tavan korumada en yüksek tavan | 13,7 m tavan / 12,2 m depolama (Tablo 23.3.1) | 12,2 m tavan (Tablo 22.2–22.5); tek istisna rulo kâğıt, 18,3 m bina yüksekliği (Tablo 22.7) |
| Çatı / tavan eğimi | ≤ 4/12 (Madde 14.2.3) | ≤ 4/12 (Madde 13.2.1.2) |
| Deflektör – depolama üstü | ≥ 900 mm (36 in, Madde 14.2.11) | ≥ 900 mm (36 in, Madde 13.2.8) |
| Katı raf tablası, üstü açık kap | Raf içi sprinkler olmadan kullanılamaz (Madde 23.1.3.1, 23.1.3.2) | Katı raflı rafta en üst katı rafın altındaki bütün katlara raf içi sprinkler (Madde 25.3.3.3) |
| Hortum payı ve süre (Sınıf I–IV, Grup A) | 12 sprinklere kadar 950 L/dk, 60 dk | 12 sprinklere kadar 950 L/dk, 60 dk; 13–15 sprinkler 1900 L/dk, 90 dk; 16–25 sprinkler 1900 L/dk, 120 dk (Tablo 20.15.2.6) |
13,7 m üstü tavan: ESFR bitince CMSA'ya geçilebilir mi?
NFPA 13-2025'te hayır. CMSA'nın yalnız tavan tabloları 12,2 m'de, ESFR'ninki 13,7 m'de biter; yani ESFR'nin sığmadığı bir yükseklikte CMSA hiç sığmaz. 13,7 m üstünde NFPA'daki tek yalnız tavan seçeneği Bölüm 24 Tablo 24.3.3'teki alternatif tasarımdır: yüksek sıcaklık sınıflı, standart tepkili K33.6 (K480) dik sprinklerle kuru sistem, Sınıf I–III açık raf, 15,2 m ve 16,7 m tavan satırları. Bunun dışında raf içi sprinkler gerekir.
TS EN 12845-2:2025'te ise durum farklıdır: ESFR Tablo 7 ile K400/K480 sarkık sprinklerle 16,8 m tavana çıkar; kuru CMSA da HHS1/HHS2 için K480 dik sprinklerle 15,2 ve 16,8 m tavana kadar tablolanmıştır (Tablo 18 ve 21). FM Global DS 8-9 "ESFR/CMSA" adlarını kullanmaz, depolama sprinklerini tepki tipi ve K-faktörüyle tanımlar; hızlı tepkili sarkık sprinklerle 16,8 m'ye (Tablo 17b), kuru sistemde K33.6 ile 16,5 m'ye kadar (Tablo 14a) tasarım verir.
Hidrolik örnek: aynı depo, iki çözüm
Sınıf IV emtia, raf depolama, 10,7 m depolama, 12,2 m tavan, ıslak sistem. Debiler nominal metrik K-faktörüyle (Q = K·√P) hesaplanmıştır:
| ESFR K25.2 (K360) sarkık | CMSA K25.2 (K360) sarkık | |
|---|---|---|
| Tablo satırı | Tablo 23.3.1: 12 sprinkler @ 1,7 bar (25 psi) | Tablo 22.4: 15 sprinkler @ 1,6 bar (23 psi) |
| Sprinkler başına debi | 360 × √1,7 ≈ 469 L/dk | 360 × √1,6 ≈ 455 L/dk |
| Sprinkler talebi | 12 × 469 ≈ 5630 L/dk | 15 × 455 ≈ 6830 L/dk |
| Hortum payı (Tablo 20.15.2.6) | 950 L/dk | 1900 L/dk |
| Toplam | ≈ 6580 L/dk | ≈ 8730 L/dk |
| Süre ve su hacmi | 60 dk → ≈ 395 m³ | 90 dk → ≈ 786 m³ |
Bu örnekte ESFR hem daha az debi hem yaklaşık yarı su hacmi ister; CMSA'nın 15 sprinklerli tasarımı hortum payını ve süreyi bir üst kademeye taşır. Değerler boru kayıpları eklenmeden önceki asgari taleptir; gerçek talep hidrolik hesapla bulunur.
Seçim için kontrol listesi
- Tavan ve depolama yüksekliği: NFPA'da 12,2 m üstü tavanda CMSA tablosu yoktur; 13,7 m'ye kadar ESFR tablolanmıştır.
- Donma riski (soğuk depo, ısıtılmayan bina): CMSA kuru sistemde kullanılabilir; ESFR ancak kuru veya ön tepkili sistem için özel listelenmişse.
- Katı raf tablaları ve üstü açık kaplar: ESFR bunlarla raf içi sprinkler olmadan kullanılamaz.
- Emtia: iki ailenin tabloları da emtia sınıfına göre ayrı satırlar verir; açık veya genleşmiş Grup A plastiklerde seçenekler daralır.
- Su kaynağı: karar pompa ve depo kapasitesine göre değil, tablo satırına göre verilir; ardından su kaynağı bu talebi karşılayacak şekilde boyutlandırılır.
- Engeller: her iki ailenin de kiriş, kanal ve kablo tavası için kendi engel kuralları vardır (Madde 13.2.7 ve 14.2.10).
Sık Sorulan Sorular
ESFR ile CMSA arasındaki temel fark nedir?
ESFR yangını büyümeden bastırmak için çok erken açılan, hızlı tepkili bir sprinklerdir ve tasarımı 12 sprinklere dayanır. CMSA yangını kontrol altında tutmak için iri damla üretir; hızlı veya standart tepkili olabilir ve tasarım sprinkler sayısı tabloya göre değişir (raf depolamada çoğunlukla 15).
Tavan 13,7 m'yi aşarsa CMSA kullanılabilir mi?
NFPA 13-2025'e göre hayır: CMSA'nın yalnız tavan tabloları 12,2 m tavanda biter (tek istisna rulo kâğıt, Tablo 22.7). 13,7 m üstünde NFPA'daki tek yalnız tavan seçeneği Bölüm 24 Tablo 24.3.3'teki kuru sistem, standart tepkili K33.6 (K480) dik tasarımdır; aksi hâlde raf içi sprinkler gerekir. EN 12845-2 ise HHS1/HHS2 için kuru CMSA'yı 16,8 m'ye kadar tablolar.
Aynı depoda ESFR ve CMSA su talepleri nasıl karşılaştırılır?
Sınıf IV, 10,7 m depolama ve 12,2 m tavanda ESFR K360 (K25,2) 12 sprinkler @ 1,7 bar ile ≈ 5630 L/dk, hortumla ≈ 6580 L/dk ve 60 dakikada ≈ 395 m³ ister. CMSA K360 (K25,2) 15 sprinkler @ 1,6 bar ile ≈ 6830 L/dk, 1900 L/dk hortumla ≈ 8730 L/dk ve 90 dakikada ≈ 786 m³ ister.
Soğuk depoda hangisi kullanılır?
Donma riski olan yerde ıslak sistem kurulamıyorsa CMSA kuru sistemde yüksek sıcaklık sınıflı sprinklerle kullanılabilir (Madde 13.2.1.3 ve 13.2.2.4). ESFR ise ancak kuru veya ön tepkili sistem için özel olarak listelenmişse kullanılabilir (Madde 14.2.2).
SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.
SprinkCalc'i App Store'dan indir
MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü
Sprinkler, yangın pompası ve FM-200 gazlı söndürme dahil 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz için 110+ modül sunan MEP Calc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz. Tüm mekanik tesisat hesaplarınız tek uygulamada.
MEP Calc'i App Store'dan indirBirincil kaynaklar: NFPA 13, 2025 baskısı — Bölüm 13, 14, 20 (Tablo 20.15.2.6), 22 (Tablo 22.2–22.7), 23 (Tablo 23.3.1), 24 (Tablo 24.3.3), 25; TS EN 12845-2:2025 Tablo 7, 18, 21; FM Global DS 8-9 (Mart 2010, ara revizyon Temmuz 2025) Tablo 14a ve 17b. Değerler bilgilendirme amaçlıdır; tasarımda yürürlükteki baskının tam metni ve ürün listelemesi esas alınır.