Bu kılavuz, TS EN 12845 (2015+A2:2026) ve TS EN 12845-2:2025'e göre üç söndürme konseptinin — CMDA, ESFR ve CMSA — tüm tehlike sınıflarındaki hidrolik tasarım ve yerleşim parametrelerini tek yerde topluyor. Değerler metrik; tabloları sahada doğrudan referans olarak kullanabilirsin.
1. Tehlike Sınıfları: LH, OH ve HH
EN 12845 Madde 6 tesisleri üç ana sınıfa böler: hafif tehlike (Light Hazard, LH), orta tehlike (Ordinary Hazard, OH) ve yüksek tehlike (High Hazard, HH). OH dört alt gruba (OH1–OH4), HH ise HHP (proses) ve HHS (depolama) kollarına ve her kol kendi içinde dört alt kategoriye ayrılır; tehlike sınıfları LH, OH ve HH yazısında bu 13 kombinasyonun seçim mantığı ele alınıyor.
LH (Madde 6.2.2) düşük yangın yükü ve düşük yanıcılığı olan, hiçbir kompartımanı 126 m²'yi geçmeyen ve kompartımanları en az 30 dakika yangın dayanımlı kullanımlar için tanımlıdır; bu koşullar sağlanmazsa kullanım LH sayılmaz ve LH tasarımının 2,25 mm/dk ve 84 m² sınırı uygulanmaz. OH tarafında dört grubun yoğunluğu aynı kalır, değişen operasyon alanıdır; ayrıntısı OH-1'den OH-4'e tasarım yazısında. Proses tarafı için HHP-1…HHP-4 tasarım kriterleri, tesis tipinden sınıfa gitmek içinse Annex A tipik tesis sınıflandırması başlangıç noktasıdır. Türkiye'deki bina tipleriyle eşleştirme Tehlike Sınıfları ve Bina Tipleri yazısında.
2. Tasarım Yoğunluğu ve Operasyon (Etkin) Alanı
Tasarım yoğunluğu, birim alana dakikada düşmesi gereken minimum su miktarıdır; mm/dk birimi L/dk/m² ile bire bir eşittir, çünkü 1 m²'ye yayılan 1 mm su 1 litre eder. Operasyon alanı ise "aynı anda kaç sprinkler açılır" varsayımının alan karşılığıdır; binanın fiziksel büyüklüğü değil, hesaba katılan en elverişsiz bölgedir. İkisinin birlikte nasıl okunduğu tasarım yoğunluğu ve operasyon alanı yazısında anlatılıyor.
Alanın şekli de serbest değildir (Madde 13.4.3): hidrolik olarak en elverişsiz konumda alan olabildiğince dikdörtgen ve sprinkler yerleşimine simetrik, en elverişli konumda ise olabildiğince kare alınır. Izgara (gridded) şebekelerde branşman borularına paralel kenar L, alanın karekökünün en az 1,2 katı olmalıdır; branşmanlar 6°'den dik çatı mahyasına paralel ya da 1,0 m'den derin kirişlerin oluşturduğu gözler boyunca uzanıyorsa bu oran 2 katına çıkar. Bu geometri kuralının pompa basıncını nasıl döndürdüğü operasyon alanı şekli ve konumu yazısında sayısal örneklerle veriliyor. Çapların tablodan mı yoksa tam hidrolik hesaptan mı geleceği ayrı bir karardır; Madde 13.1'e göre ara seviye (raf içi) HHS sprinkleri bulunan düzenlerde ve ızgara ya da halka (looped) şebekelerde tam hidrolik hesap zorunludur — karşılaştırma önceden hesaplanmış ve tam hesaplı yöntem yazısında.
3. CMDA, CMSA ve ESFR: Üç Söndürme Konsepti
- CMDA (Yoğunluk/Alan): Yangını kontrol altında tutar; tasarım yoğunluğu (mm/dk) × operasyon alanı (m²). LH/OH/HHP'de.
- ESFR (Erken Baskılamalı): Tavandan erken baskılama; k-faktör + sprinkler sayısı + min. işletme basıncı. Yalnız ıslak.
- CMSA (Özel Uygulama): Kontrol modu (EN 12845-2 Giriş); aktif başlık sayısı + min. uç basıncı. Islak veya kuru.
CMDA, EN 12845'in klasik yaklaşımıdır (EN 12845-2 giriş metni bunu ileride çıkacak EN 12845-1 adıyla anar); CMSA ve ESFR ise ayrı bir belgeye, TS EN 12845-2:2025'e taşınmıştır. Üç modun hedef, K-faktör bandı, RTI ve aktivasyon sayısı bakımından farkları ile yığın yüksekliğine göre mod seçimi CMDA, CMSA ve ESFR üç mod karşılaştırmasında karar matrisi hâlinde duruyor.
ESFR'in ayırt edici tarafı hızlı tepkisi ve baskılama (suppression) modunda çalışmasıdır: amaç yangının ısı salım hızını düşürmektir; nihai söndürmenin itfaiyece yapılması yine beklenir (EN 12845-2 Giriş); kavram ve K-faktör tarafı ESFR kavramı, K-faktör ve baskılama yazısında. Tavan eğimi sınırı (10°, Madde 5.2.1) ESFR ve CMSA için aynıdır; tablo değerleri yalnız sprinkler ilgili tavan ve depolama yüksekliği için başarıyla test edilmişse geçerlidir (Madde 5.1.1). CMSA'nın ürüne özgü test ve onay mantığı CMSA (Control Mode Specific Application) yazısında açıklanıyor. Kriter tablolarının uzun hâli için ESFR tasarım kriterleri detayı ve CMSA tasarım kriterleri detayı.
4. CMDA Tasarım Kriterleri (LH · OH · HHP)
| Tehlike Sınıfı | Yoğunluk (mm/dk) | Operasyon Alanı — Islak (m²) | Operasyon Alanı — Kuru (m²) |
|---|---|---|---|
| LH | 2,25 | 84 | İzin yok (OH1 seçilmeli) |
| OH1 | 5,00 | 72 | 90 |
| OH2 | 5,00 | 144 | 180 |
| OH3 | 5,00 | 216 | 270 |
| OH4 | 5,00 | 360 | İzin yok (HHP1 seçilmeli) |
| HHP1 | 7,50 | 260 | 325 |
| HHP2 | 10,00 | 260 | 325 |
| HHP3 | 12,50 | 260 | 325 |
| HHP4 | Özel değerlendirme | Baskın (deluge) sistem — EN 12845 kapsamı dışında (Tablo 3 notu) | |
5. ESFR Tasarım Kriterleri (yalnız ıslak, tavan ≤16,8 m)
ESFR başlıkları hızlı tepkilidir ve nominal sıcaklıkları tipik olarak 68–74 °C'dir; HHS5 (açıkta genleşmiş plastik) için ara sıcaklık dereceli (79–107 °C) K360 (K25,2) sarkık ESFR zorunludur (EN 12845-2 Madde 5.4). EN 12845 tarafındaki normatif karşılığı Ek P (Annex P)'dir; A2 ile bu ek doğrudan EN 12845-2'ye yönlendirir. EN 12845-2 Tablo 7 (tavan koruması, en az 12 sprinkler) ve Tablo 8'e (kauçuk lastik) göre tavan yüksekliğine bağlı minimum işletme basınçları:
| Ürün Sınıfı | Maks. Tavan/Çatı (m) | Maks. Depolama (m) | K-Faktörü | Tip | Sprinkler Sayısı | Min. Basınç (bar) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| HHS 1–3 | 9,1 | 7,6 | K240 | Sarkık | 12 | 2,4 |
| HHS 1–3 | 12,2 | 10,7 | K360 | Sarkık | 12 | 1,7 |
| HHS 1–3 | 13,7 | 12,2 | K320 / K360 | Sarkık | 12 | 2,8 |
| HHS 1–3 | 15,2 | 13,3 | K400 / K480 | Sarkık | 12 | 2,8 / 3,8 |
| HHS 1–3 | 16,8 | 14,9 | K400 / K480 | Sarkık | 12 | 5,5 / 3,8 |
| HHS 4 | 9,1 | 7,6 | K240 | Sarkık | 12 | 2,4 |
| HHS 4 | 12,2 | 10,7 | K360 | Sarkık | 12 | 4,1 |
| HHS 5 | 9,1 | 7,6 | K360 | Sarkık | 12 | 2,0 |
| HHS 5 | 12,2 | 10,7 | K360 | Sarkık | 12 | 4,1 |
| Kauçuk lastik | 9,1 | 7,6 | K320 / K360 | Sarkık | 12 | 1,7 / 1,0 |
15,2 ve 16,8 m satırlarında çok sıralı raf kullanılamaz ve en az koridor genişliği 1,8 m'dir (16,8 m'de K400 (K28,0) için 2,4 m). Tablo 8'in 9,1 m tavanlı kauçuk lastik satırında K240 (K16,8) yalnız dik (upright) başlıkla (2,4 bar) verilir. Tablo 10 ve 11'deki ek özel şartlı tasarımlarda (Madde 6.6.1.2) sprinkler sayısı azalabilir; örneğin 16,8 m tavan ve 15,2 m depolamada K480 (K33,6) ile 9 sprinkler @ 3,8 bar, 15,2 m tavan ve 13,7 m depolamada K400 (K28,0) ile 10 sprinkler @ 2,8 bar.
6. CMSA Tasarım Kriterleri (ıslak/kuru — blok STC1 ve raf STC4)
CMSA'nın EN 12845 tarafındaki normatif karşılığı Ek N (Annex N)'dir; A2 ile bu ek de EN 12845-2'ye yönlendirir. Kuru borulu tesisatta nominal sıcaklık genelde 141 °C'dir; 4 sprinkler açıkken su teslim süresi 40 sn'yi aşmamalıdır, tasarım tablosunda ayrıca belirtilen durumlarda tablodaki süre (20, 25, 30 veya 60 sn) geçerlidir (Madde 6.7.1). Kuruda aktif başlık sayısı artar (EN 12845-2 Tablo 15–20):
| Sınıf | Düzen | Maks. Tavan/Çatı (m) | K-Faktörü | Tesisat | Başlık | Min. Basınç (bar) | Koridor (m) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| HHS 1/2 | STC1 (Blok) | 9,1 | K360 Sarkık | Islak | 15 | 0,7 | - |
| HHS 1/2 | STC1 (Blok) | 10,7 | K240 Dik | Kuru | 25 | 1,0 | - |
| HHS 1/2 | STC1 (Blok) | 12,2 | K360 Sarkık | Islak | 15 | 1,6 | - |
| HHS 3 | STC1 (Blok) | 9,1 | K280 Sarkık | Islak | 15 | 1,1 | - |
| HHS 1/2 | STC4 (Raf) | 12,2 | K280 Sarkık | Islak | 15 | 2,1 | 1,2 |
| HHS 1/2 | STC4 (Raf) | 12,2 | K360 Dik | Kuru (25 sn) | 24 | 1,0 | 1,2 |
| HHS 1/2 | STC4 (Raf) | 15,2 | K480 Dik | Kuru (20 sn) | 15 | 3,4 | 2,4 |
| HHS 3 | STC4 (Raf) | 7,6 | K160 Dik | Islak | 15 | 3,4 | 1,2 |
| HHS 4 | STC4 (Raf) | 9,1 | K240 Dik | Islak | 15 | 1,5 | 2,4 |
7. Kurulum, Yerleşim ve Fiziksel Sınırlamalar
7.1 Sprinkler arası mesafe ve koruma alanları
- ESFR: Arası en az 2,4 m; en çok 3,7 m (tavan ≤9,1 m) / 3,1 m (>9,1 m). Başlık başına en çok 9,3 m², en az 6 m². Duvar mesafesi, en büyük başlık aralığının %50'sini aşamaz (EN 12845-2 Madde 5.1.3.2).
- CMSA: Arası en az 2,4 m; en çok 3,7 m (yanıcı engelli tavanda 3,1 m). Duvar mesafesi, en büyük başlık aralığının %50'sini aşamaz. Başlık başına en çok 12 m² (yalnız STC1 blok istifte, yanıcı engelli tavan dışındaki tavanlarda), diğer durumlarda 9,3 m²; en az 7,5 m².
- CMDA: Başlık başına en çok LH 21 m², OH 12 m², HHP/HHS 9 m² (EN 12845 Tablo 19). En az aralık 2 m (Madde 12.3).
7.2 Tavan/çatı eğimi
ESFR/CMSA'da en büyük eğim 10° (%17,6)'dir (EN 12845-2 Madde 5.2.1). Aşılırsa: (1) etkilenen alan ve her yönde iki sprinkler sırası ötesi üzerine düz, sürekli ve yatay bir asma tavan yapılır (Madde 5.2.2 dayanım şartı); tavanın üstü de altı da sprinklerle korunur, (2) yalnız raf depolanan alanlarda Madde 6.6.2.1'e göre raf içi sprinkler artı depolamanın tepesinde ön yüz sprinklerleriyle birlikte ek bir raf içi seviye kurulur, ya da (3) tasarım EN 12845'e (CMDA) göre yapılır.
7.3 Deflektörün tavana dikey mesafesi
- Tümü: deflektör tavanın en az 100 mm altında olmalıdır (EN 12845-2 Madde 5.1.3.5.2); ısıl elemanın tavana en büyük düşey mesafesi Tablo 2'den alınır.
- ESFR (engelli veya engelsiz tavan): K200, K240 ve K400 (K28,0) için en çok 325 mm; K320, K360 ve K480 (K33,6) için en çok 425 mm.
- CMSA: engelsiz tavanda K160/K240 için en çok 225 mm, K280/K360 için en çok 325 mm; engelli tavanda en çok 325 mm. Kanal (göz) muafiyeti uygulanan engelli tavanda deflektör, yanmaz yapısal elemanın 25–150 mm altına (yanıcı elemanda 25–100 mm) konur.
7.4 Tavan hava hızı
Tavan düzeyindeki sprinklerlerde hava akış hızı 1,5 m/s'yi aşamaz (EN 12845-2 Madde 5.2.6). Yatay akışta bu sağlanamıyorsa tavana alev dedektörü (etkilenen tüm sprinklerlerin 3,0 m yarıçapını izleyecek şekilde) ya da raf tepesindeki enine baca boşluklarına lineer ısı dedektörü konur ve her iki durumda algılamada hava akışı otomatik durdurulur. Dikey akışta seçenekler arasında sprinkler akış alarmında havalandırmanın durdurulması, alev dedektörü, ıslak sistemde tasarım alanının %30 artırılması, düz sürekli asma tavan veya baca boşluğu kesişimlerine raf içi sprinkler de vardır.
7.5 Engellerin dağılım desenine etkisi
Genişliği 0,6 m'den fazla düz ve dolu engellerin (kablo tavası, kanal, kiriş) altına tavan sprinkleriyle aynı özellikte ek başlık konur ve tavandaki branşman hattıyla aynı çapta boruyla beslenir (EN 12845-2 Madde 5.3.3.2.4). Şemsiye dağılımını korumak için deflektörün 150 mm altına inen tavan engeli sprinklerden yatayda en az 700 mm, 300 mm altına inen engel en az 1000 mm uzakta olmalıdır (Tablo 3).
8. Depolama ve Raf Koruması
Depolama tarafında tavan kriterlerini tek başına yoğunluk değil, depolama biçimi belirler. Madde 6.3.2 altı konfigürasyon tanımlar: ST1 serbest (blok) istif, ST2 tek sıra ayaklı palet (post pallet), ST3 çok sıra ayaklı palet, ST4 paletli (kirişli) raf, ST5 genişliği 1 m'ye kadar dolu veya ızgara raf ve ST6 genişliği 1–6 m arası dolu veya ızgara raf. Tablo 2 her konfigürasyon için en büyük blok alanını ve koridor genişliğini bağlar — OH'de blok alanı 50 m² ile sınırlıdır; HH'de ST1, ST3, ST5 ve ST6 için 150 m²'dir (ST2 ve ST4'te ve ara seviyeli ST5'in bir durumunda sınırsız) ve sınırlı bloklar çevresinde 2,4 m açıklık bırakılır. Ayrıntılı ayrım ST1–ST6 depolama konfigürasyonu yazısında.
Ara seviyesiz HH raf düzenlerinde (ST4, ST5) tavan sprinkleri malın tepesinden 4 m'den fazla yukarıdaysa ara seviye raf içi sprinkler zorunlu hâle gelir (Tablo 2, dipnot c); genel olarak 4 m'yi aşan boşlukta Madde 7.2.2.3 yoğunluk artırma ile ara seviye sprinkler arasında seçim sunar. Rafta boyuna baca boşluğu (longitudinal flue) en az 0,15 m, enine baca boşluğu (transverse flue) en az 0,10 m açık kalmalıdır. Bu ölçüler ve seviye seçimi raf içi sprinkler yerleşimi yazısında, ara seviye mantığı ise HH işgalde ara seviye sprinkler yazısında duruyor. Yükseklik bandına göre HHS yoğunluk seçimi için HHS tasarımı, ürün kategorisi (I–IV) için Annex B malzeme sınıflandırması okunur.
9. Su Kaynakları
Hidrolik talep çıktıktan sonra sıra kaynağın süresine gelir. Madde 8.1.1 minimum süreleri tehlike sınıfına bağlar: LH 30 dk, OH gruplarının tümü 60 dk, HHP ve HHS 90 dk. Buradaki anahtar, kaynağın bu süreyi manuel müdahale olmadan, talebi karşılayan basınç-debi seviyesinde tutabilmesidir; süre, süreklilik ve don koruması su kaynakları: süre, süreklilik ve don koruma yazısında birlikte ele alınıyor.
Kaynağın türü kadar topolojisi de bağlayıcıdır. Madde 9.6 dört yapı tanımlar: tekli (single), üstün tekli (superior single), ikiz (duplicate) ve kombine kaynak; hangi tehlike sınıfında hangisinin kabul edildiği su kaynağı seçimi yazısında karar tablosu hâlinde. Standart, şehir şebekesini kaynak olarak ancak basınç, debi ve süre şartlarının üçünü birden (elle müdahale debileri dâhil) karşılıyorsa tanımlar ve her çek valfin akış yukarısına (şebeke tarafına) test vanalı bir basınç şalteri ister (Madde 9.2); saha karşılığı şehir şebekesi yazısında. Basınç tankı ise yalnız LH ve OH-1'de tekli kaynak sayılır; ayrıntısı basınç tankları yazısında.
10. Pompa Odası
Madde 10.3 pompa odasını dört alt başlıkta tarif eder: en az 60 dakika yangın direnci ve başka amaçla kullanılamama, odanın sprinkler ile korunması, elektrikli set için en az 4 °C / dizel set için en az 10 °C sıcaklık ve dizel motor için üretici talimatına uygun havalandırma. Yerleşimde tercih sırası ayrı bina, sonra dışarıdan doğrudan erişilebilen bitişik bina, en son dışarıdan doğrudan erişilebilen kompartmandır; kapı, drenaj ve egzoz detaylarıyla birlikte pompa odası gereksinimleri yazısında açılıyor.
Elektrikli sette besleme her zaman kullanılabilir olmalı, pompa çalıştıktan sonra 15 saniye içinde nominal kapasiteye ulaşmalı, pompa seti beslemesi yalnız sprinkler sistemine ayrılmış ve diğer bütün bağlantılardan ayrı olmalı ve besleme kablosu pompa setinin en büyük tam yük akımının %150'sine göre boyutlandırılmalıdır — Madde 10.8 okuması elektrikli pompa setleri yazısında. Dizel set ve yardımcı donanımı ise A2 ile EN 17451'e bağlanmıştır (Madde 10.9.1); pompa çalışıyor, başlatma hatası, ortak arıza ve otomatik mod kapalı durumları yerelde ve sorumlu personelin bulunduğu bir noktada uyarı lambasıyla bildirilmelidir (Madde 10.9.2); soğutma topolojileri ve yakıt tarafı dizel motorlu pompa setleri yazısında. Seçilen pompanın eğrisiyle tasarım noktasının örtüşmesi için P-Q eğrisi yazısı ve çoklu düzenler için sprinkler pompaları ve çoklu düzen.
11. Su Deposu ve Emiş
Madde 9.3'ün merkezinde etkin hacim kavramı var: tank etiketindeki geometrik hacim değil, normal su seviyesi ile düşük su seviyesi arasında pompanın hava kapmadan çekebildiği hacim. Don riski olan tanklarda normal seviye en az 1,0 m yükseltilir ve açık rezervuarlar dışındaki tüm tanklarda dışarıdan okunabilir seviye göstergesi bulunur; tank türleri, doldurma ve anti-vortex detayları depolama tankı hacmi ve doldurma yazısında.
Tam kapasiteli tanka yer yoksa Madde 9.3.4 indirgenmiş kapasiteli tanka izin verir; ancak besleme (infill) yalnız şehir şebekesinden ve otomatik olmalı, en az iki mekanik şamandıra valfi bulunmalı ve Tablo 11'deki minimum etkin hacimlerin (LH ıslak için 5 m³, HHP/HHS için 70 m³ ama tam hacmin %10'undan az olmamak üzere) altına inilmemelidir — koşullar indirgenmiş kapasiteli tanklar yazısında. Emiş tarafında pozitif emişte en az DN65 ve en çok 1,8 m/s, emişli (suction lift) çalışmada en az DN80 ve en çok 1,5 m/s geçerlidir; pozitif emişte pompa ekseni düşük su seviyesinden en fazla 2 m, emişli çalışmada en fazla 3,2 m yukarıda olabilir ve eksantrik redüksiyonun düz yüzü yukarı bakar (Madde 10.6). Ayrıntısı emme koşulları ve emme borusu yazısında.
12. Boru ve Askı
EN 12845 askı aralığını NFPA gibi çapa göre satır satır vermez; Madde 17.2.2 tek cümlede çelik boru için en fazla 4 m, bakır boru için en fazla 2 m der. 50 mm üstü borularda bu aralık %50 artırılabilir (çelikte 6 m, bakırda 3 m), ancak ya iki bağımsız destek ya da Tablo 40 kapasitesinin %50 fazlasını taşıyan tek destek gerekir. Kelepçe boruyu tamamen sarmalı, boruya veya fittinge kaynatılmamalıdır; kural seti boru destekleri ve aralık tasarımı yazısında.
Çap tarafında iki rejim karışmamalıdır: tam hesaplı sistemde Madde 13.4.5 Tablo 36 yalnız bir alt sınır koyar (LH'de DN20; OH/HH'de tek bir K80 (K5,6) sprinkleri besleyen yatay ve dik boruda DN20, diğerlerinde DN25), önceden hesaplanmış sistemlerde ise çaplar kısmen Madde 13.3 tablolarından alınır — ayrımı minimum boru çapları yazısı yapıyor. Bağlantı yöntemi ile et kalınlığı da birbirine kilitlidir: dişli veya talaşlı kanal açılmış (cut-grooved) borularda ISO 65, haddeyle kanal açılmış (roll-grooved) veya kaynak ağzı açılmış borularda ISO 4200 D serisi et kalınlığı gerekir ve 50 mm altı boru ile fittingler, otomatik kaynak makinesi kullanılmadıkça sahada kaynaklanmaz; ayrıntı çelik, kaynak, esnek boru ve bakır yazısında. Sürtünme kaybının hesap tabanı için Hazen-Williams yazısı.
13. Devreye Alma ve Test
Madde 19 devreye almayı boru, ekipman ve su kaynağı testleri üzerine kurar. Kuru borular önce en az 2,5 bar basınçla en az 24 saat pnömatik teste tabi tutulur; 24 saatte 0,15 bar'ı aşan kayıp giderilir. Ardından tüm tesisat boruları, kontrol vanalarında ölçülen en az 15 bar veya sistemin göreceği en yüksek basıncın 1,5 katı (hangisi büyükse) ile en az 2 saat hidrostatik teste tabi tutulur; kalıcı şekil bozukluğu, yırtılma veya kaçak görülürse giderilip test tekrarlanır. Son adımda haftalık ve çeyreklik rutin testleri bir kez yapılır, su kaynakları Madde 8.6'ya göre ve dizel pompalar 20.2.2.5'e göre test edilir; devreye alma sertifikasının asgari içeriği devreye alma, test ve sertifika yazısında madde madde listelenmiş durumda.
Test yapılabilmesi için tesisatta kalıcı ölçüm düzeneği bulunmalıdır. Madde 8.5 debimetre hatasını en büyük debinin ±%5'i ile sınırlar, hesaplı sistemde ölçüm kapasitesini en büyük talebin en az %140'ı olarak ister ve P-Q eğrisi okumalarının ±%1,6 hassasiyetli test manometresiyle yapılmasını şart koşar; P-Q eğrisinin doğru çıkarılması ve kısmi vana açma hatası test düzenekleri ve su kaynağı testi yazısında. Bölge bazında test ve drenaj düzeni için bölge test bağlantısı ve drenaj tesisleri, kontrol vana seti tarafı için kontrol vana seti ve kesme vanası düzeni okunabilir.
14. Bakım, Muayene ve Test Rutinleri
Madde 20 bakımı kademeli aralıklara böler. Haftalık kullanıcı rutininde manometreler, su seviyeleri ve ana kesme vanalarının konumları kayda geçer; kuru, alternatif ve ön tepkili tesisatta boru basıncı haftada 1,0 bar'dan hızlı düşmemeli ve su motor alarmı en az 30 saniye çalışmalıdır — liste haftalık kullanıcı rutini yazısında. Aylık ziyaretin tek normatif kalemi kurşun-asit hücrelerin elektrolit seviyesi ve yoğunluğudur; yoğunluk düşükse önce şarj cihazı şüphelenilir, ayrıntısı aylık rutin yazısında.
13 haftalık çeyreklik ziyaretin ilk kalemi tehlike değerlendirmesidir (Madde 20.3.2.2): depolama yüksekliği veya kullanım amacı değiştiyse sistemin yeniden boyutlandırılması gerekebilir; kalem listesi çeyreklik ve yarı yıllık rutin yazısında. Yıllık rutinde pompa tam yük akış testi yapılır ve karakteristik eğri ad plakasıyla karşılaştırılır; 3 yılda tanklar iç incelemeye alınır, 10 yılda tanklar temizlenip içten incelenir — yıllık, 3 yıllık ve 10 yıllık rutin yazısı. Yılda en az bir kez yapılacak periyodik muayene (Madde 21) için Ek Q periyodik sistem muayenesi, uzun vadeli değerlendirme için Ek K 25 yıllık inceleme.
15. BYKHY Uyumu
Türkiye'de tasarımın hukuki çerçevesini Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik kurar; ancak hidrolik hesap ve tasarım yoğunluğu tabloları yönetmeliğin içinde yer almaz; yerleşim için yalnızca kısa bir hüküm bulunur (Madde 96/5). Yönetmelik ne gerektiğini söyler, standart nasıl yapılacağını verir. Hangi standardın esas alınacağı konusunda Madde 96/5 açıktır: "Yağmurlama sistemi tasarımının TS EN 12845'e göre yapılması gerekir." Madde 5/2'ye göre yönetmelikte yeterli hüküm bulunmayan hususlarda Türk Standartları, bunlar yoksa Avrupa Standartları esas alınır; Türk veya Avrupa standartlarında düzenlenmeyen hususlarda uluslararası geçerliliği kabul edilen standartlar da kullanılabilir. NFPA 13 veya FM Global'in ek olarak istendiği projelerdeki karar BYKHY, NFPA ve EN 12845 arasında hangi standart yazısında ele alınıyor.
Sprinkler zorunluluğunun kendisi tek bir metrekare eşiğinden çıkmaz; karar kullanım sınıfı, bina yüksekliği, kat alanı ve faaliyetin tehlike düzeyi bileşiminden doğar ve eşik değerleri güncel Resmî Gazete metninden teyit edilmelidir. Karar mantığı sprinkler zorunlu binalar yazısında, yüksek yapı sınıfına giren binalardaki ek gereksinimler ise yüksek binalarda yangın gereksinimleri yazısında ele alınıyor.
16. NFPA 13 Farkları
İki standart aynı işi yapar ama başından farklı birim sistemine oturur: EN 12845 tasarım yoğunluğunu mm/dk, NFPA 13 ise gpm/ft² olarak verir (1 gpm/ft² ≈ 40,75 mm/dk) ve operasyon alanı EN'de m², NFPA'da ft² cinsindendir. K-faktör notasyonu da ayrışır; dönüşüm katsayısı yaklaşık 14,4'tür, yani NFPA'nın K5.6'sı EN'in K80'idir. Bu sayıların birbirine karıştırılmaması gerektiği NFPA 13 ve EN 12845 detaylı karşılaştırmasında madde madde gösteriliyor.
Doküman yapısı da farklıdır: NFPA tarafında bakım NFPA 25'e, pompa NFPA 20'ye ayrılmışken EN 12845 bakımı kendi gövdesinde tutar, pompa setleri için A2 ile EN 17451'e atıf yapar (Madde 10.1), ESFR ve CMSA'yı ise EN 12845-2'ye ayırmıştır. Kapsam, sürüm yapısı ve Avrupa terminolojisinin (operasyon alanı, önceden hesaplanmış ve tam hesaplı sistem) NFPA karşılıkları EN 12845 nedir, kapsam ve NFPA farkları yazısında. Sigortacının FM Global gereksinimi de tabloya girdiğinde NFPA 13, EN 12845 ve FM Global üçlü karşılaştırması, pompa tarafındaki ayrımlar için NFPA 20 ve EN 12845 pompa karşılaştırması kullanılabilir.
Sık Sorulan Sorular
CMDA, ESFR ve CMSA arasındaki temel tasarım farkı nedir?
CMDA yangını kontrol altında tutar; hidroliği tasarım yoğunluğu (mm/dk) × operasyon alanı (m²) ile kurulur ve LH/OH/HHP'de kullanılır. ESFR tavan düzeyinden erken baskılama yapar; k-faktör, sprinkler sayısı ve minimum işletme basıncı ile tasarlanır, yalnız ıslak tesisatta. CMSA kontrol modunda (control mode) çalışır; aktif başlık sayısı ve minimum uç basıncı ile hesaplanır, ıslak veya kuru olabilir.
EN 12845 CMDA tasarım yoğunlukları ve operasyon alanları nedir?
LH: 2,25 mm/dk × 84 m² (kuruya izin yok, OH1 kullanılır). OH1–OH4: sabit 5,0 mm/dk; ıslak alan 72/144/216/360 m², kuruda 90/180/270 m² (OH4'te kuruya izin yok, HHP1 kullanılır). HHP1: 7,5 · HHP2: 10,0 · HHP3: 12,5 mm/dk, ıslak 260 / kuru 325 m². HHP4 özel değerlendirme gerektirir; baskın (deluge) sistemler EN 12845 kapsamı dışındadır. HHS'de kuru/alternatif sistemden kaçınılmalıdır; kullanılırsa tavan operasyon alanının %25 artırılması önerilir.
ESFR ıslak/kuru kullanımı ve başlık sıcaklıkları nedir?
ESFR yalnız ıslak borulu tesisatta kullanılır; EN 12845-2'de kuru seçeneği yoktur. Başlıklar hızlı tepkili olup nominal sıcaklık tipik olarak 68–74 °C'dir. HHS5 (açıkta genleşmiş plastik) için ara sıcaklık dereceli (79–107 °C) K360 (K25,2) sarkık ESFR zorunludur. En yüksek tavan olan 16,8 m'de (en çok 14,9 m depolama) Tablo 7'ye göre K480 (K33,6) ile 12 sprinkler @ 3,8 bar gerekir; Tablo 11'deki ek özel şartlarla 15,2 m depolamada 9 sprinkler @ 3,8 bar'a inilebilir.
CMSA kuru sistemde su teslim süresi ne olmalı?
CMSA hem ıslak hem kuru kurulabilir. Kuru sistemde nominal sıcaklık genelde 141 °C'dir ve 4 sprinkler açıkken su teslim süresi 40 saniyeyi aşmamalıdır; tasarım tablosunda ayrıca belirtilen durumlarda tablodaki süre (20, 25, 30 veya 60 saniye) geçerlidir. Tablolar kuru sistem için daha fazla aktif başlık verir (örn. STC1 blok istifte K240 (K16,8) dik ıslakta 15, kuruda 25 başlık).
EN 12845'te sprinkler arası mesafe ve koruma alanları nedir?
ESFR: başlıklar arası en az 2,4 m, en çok 3,7 m (tavan ≤9,1 m) veya 3,1 m (>9,1 m); başlık başına en çok 9,3 m², en az 6 m². CMSA: en az 2,4 m, en çok 3,7 m (yanıcı engelli tavanda 3,1 m); başlık başına en çok 12 m² (yalnız STC1 blok istifte, yanıcı engelli tavan dışında), diğer durumlarda 9,3 m², en az 7,5 m². CMDA: başlık başına en çok LH 21 m², OH 12 m², HHP/HHS 9 m²; en az aralık 2 m.
ESFR/CMSA'da tavan eğimi ve tavan hava hızı sınırı nedir?
Tavan eğimi en çok 10° (%17,6). Aşılırsa: (1) etkilenen alan üzerine düz, sürekli ve yatay bir asma tavan yapılıp üstü ve altı sprinklerle korunur, (2) yalnız raf depolamada raf içi sprinkler ve depolama tepesinde ek bir raf içi seviye kurulur ya da (3) tasarım EN 12845'e (CMDA) göre yapılır. Tavan düzeyindeki sprinklerde hava hızı 1,5 m/s'yi aşamaz. Yatay akışta bu sağlanamıyorsa tavana alev dedektörü (3,0 m yarıçap) ya da raf içine lineer ısı dedektörü konur ve algılamada hava akışı otomatik durdurulur; dikey akışta ıslak sistemde tasarım alanını %30 artırmak da seçenekler arasındadır.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.
SprinkCalc'i App Store'dan indir
MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü
Tasarım yoğunluğu, K-faktörü seçimi ve hidrolik hesap dahil 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC için 110+ modül sunan MEP Calc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz.
MEP Calc'i App Store'dan indir