Bir depoyu sprinkler ile korumaya alacaksan, sistemin içeride sakladığın mal cinsine göre boyutlanması gerekir. NFPA 13 bu iş için emtia sınıflandırması (commodity classification) kurgusunu kullanıyor: depolama korumasının ilk adımı emtia sınıfını 20.3 ve 20.4'e göre belirlemektir (NFPA 13-2025 20.2(1)). Sınıfı yanlış seçersen yoğunluk yetersiz kalır ve gerçek bir yangında sistem malı tutamaz. Bu yazıda Class I-IV ile Group A/B/C plastik sınıflarını, eşik değerleri ve Ek A'daki örneklerle tek tek ele alınıyor.

Neden Sınıflandırma Yapılır?

Sınıflandırma birimi tek tek depolama birimidir; ürün, birincil ambalajı ve palet birlikte değerlendirilir (20.3.1, 20.3.1.1). Aynı ürün tek kat kartonda Class I, ahşap sandıkta Class II olabilir; plastik palete konduğunda bir veya iki sınıf yükselebilir. Aynı depolama düzeni için NFPA 13 sekiz basamaklı bir şiddet sıralaması verir (20.3.1.3):

  1. Class I
  2. Class II
  3. Class III
  4. Class IV
  5. Kartonlu genleşmemiş plastik
  6. Kartonlu genleşmiş plastik
  7. Açıkta (exposed) genleşmemiş plastik
  8. Açıkta genleşmiş plastik

Bir basamak için verilen koruma ölçütü, listede altında kalan emtiayı da koruyabilir (20.3.1.4). Ulusal tanınmış bir test kuruluşunun sınıflandırma verisi varsa bu veri kullanılabilir (20.3.1.2).

Class I: Yanmaz Ürün, Hafif Ambalaj

Class I, yanmaz bir ürünün şu üç biçimden birinde depolanmasıdır (20.4.1): doğrudan ahşap palet üstünde; tek kat oluklu kartonda (tek kalınlık karton ayraçlı veya ayraçsız, paletli veya paletsiz); ya da streç veya kâğıtla sarılmış birim yük olarak. Tablo A.20.4.1'den örnekler:

  • Kartonlu cam şişede sıvılar; metal kutuda (konserve) gıda
  • Torbalı tuz, çimento ve kil gibi yanmaz tozlar
  • Alçı levha; elektrik motorları, kuru veya boş transformatörler
  • Kartonlu, plastik trimli metal büro mobilyası (dosya dolabı, masa)

Class II: Yanmaz Ürün, Yanıcı Ambalaj

Çıtalı ahşap kasa, masif ahşap sandık, çok katlı oluklu karton veya eşdeğer yanıcı ambalaj içindeki yanmaz ürün (NFPA 13-2025 20.4.2). Tipik örnek: ahşap kasa içinde cam şişe, çok katlı oluklu kartonda metal parça. Tek katlı oluklu kartondaki yanmaz ürün ise Class I'dir (20.4.1). Tablo A.20.4.2'de belirgin plastik trimi olmayan kartonlu büyük ev aletleri, torbalı şeker ve un, demetlenmiş masif kereste ve kontrplak da Class II örnekleridir.

Class III: Yanıcı Mallar

Ahşap, kâğıt, doğal lif ya da Grup C plastikten yapılmış ürünler (NFPA 13-2025 20.4.3.1). İçerikte ağırlıkça %5 veya daha az genleşmemiş ya da hacimce %5 veya daha az genleşmiş Grup A veya Grup B plastik bulunabilir (20.4.3.2). Tablo A.20.4.3'ten örnekler:

  • Kitap, dergi ve mumsuz kâğıt ürünler
  • Rafta veya yan yatırılmış orta ve ağır gramajlı rulo kâğıt (hafif gramajlı rulo kâğıt rafta Class IV'tür, Tablo A.20.4.4)
  • Plastik kaplama veya köpük içermeyen ahşap mobilya
  • Doğal lifli kumaş ve giysi, kartonlu pamuk

Class IV: Yüksek Yanıcı

Kısmen veya tamamen Grup B plastikten yapılmış ürünler, serbest akışlı Grup A plastikler (toz, granül, pelet) ya da belirli oranda Grup A plastik içeren ürünler (NFPA 13-2025 20.4.4.1). Oran eşikleri, emtianın kartonlu mu açıkta mı olduğuna göre değişir:

Grup A payıKartonlu / ahşap kaptaAçıkta
Ağırlıkça genleşmemiş ≤ %5Class III (20.4.3.2)Class III
Ağırlıkça genleşmemiş > %5 – %15Class IV (20.4.4.1(3))Class IV (20.4.4.1(6))
Ağırlıkça genleşmemiş > %15Genleşmemiş Grup A (20.4.5.4(1))Genleşmemiş Grup A (20.4.5.4(4))
Hacimce genleşmiş ≤ %5Class III (20.4.3.2)Class III
Hacimce genleşmiş > %5 – %25Class IV (20.4.4.1(4))Genleşmemiş Grup A (20.4.5.4(5))
Hacimce genleşmiş > %25 – %40Genleşmemiş Grup A (20.4.5.4(2))Genleşmiş Grup A (20.4.5.3(2))
Hacimce genleşmiş > %40Genleşmiş Grup A (20.4.5.3(1))Genleşmiş Grup A (20.4.5.3(2))

Katı ve köpük Grup A plastik birlikteyse sınıf Şekil 20.4.3.3(a) (kartonlu) veya 20.4.3.3(b) (açıkta) grafiğinden okunur (20.4.3.3). Kartonlu grafikte Class IV sınırı %15 katı plastikten %25 köpüğe inen doğrudur; açıkta grafikte Class IV bölgesi yalnız %5'e kadar köpükte vardır. Kâğıt sarılı veya plastik örtüyle kapsüllenmiş (encapsulated) yük açıkta sayılır (3.3.74). Tablo A.20.4.4'ten Class IV örnekleri: boş PET şişe ve kavanozlar, kartonlu metal kutuda yağ bazlı boya, plastik kaplamalı ahşap mobilya, plastik makarada kablo, kartonlu plastik şişede ilaç tableti.

Plastik Grupları (A, B, C)

NFPA 13-2025 (20.4.5–20.4.7) plastik, elastomer ve kauçukları üç gruba ayırıyor:

  • Group A: En yüksek yangın yükü. PE, PP, PS, ABS, PET, polikarbonat, akrilik, asetal, poliüretan, naylon (naylon 6, 6/6), doğal kauçuk, bütil, nitril, SBR ve EPDM kauçuk, polibütadien, polyester elastomer, FRP, SAN, selülozikler, PVF, plastikleştirici oranı %20'yi aşan PVC (20.4.5.1). Genleşmiş (köpük) ve genleşmemiş olarak ikiye ayrılır (20.4.5.2).
  • Group B: Kloropren kauçuk, silikon kauçuk, floroplastikler (ECTFE, ETFE, FEP) (20.4.6). Class IV gibi korunur (20.4.8.1).
  • Group C: Plastikleştirici oranı %20'ye kadar olan esnek PVC, PVDC, PVDF, PTFE, PCTFE, melamin, fenolik, üre-formaldehit (20.4.7). Class III gibi korunur (20.4.8.2).

PVC iki grupta birden geçer: ayırt edici ölçü plastikleştirici oranıdır. %20'ye kadar plastikleştiricili PVC Group C, %20'yi aşan PVC Group A'dır; ürün tanımında plastikleştirici oranını mutlaka sorun. Gruplar katkısız plastiğe göre verilmiştir; alev geciktirici katkı tek başına sınıfı düşürmez, düşürmek için tam ölçekli veya sınıflandırma testi gerekir (A.20.4.5). 20.4.5'te adı geçmeyen plastik, test aksini göstermedikçe Group A sayılır ve yanma ısısına bakarak gruplanmaz (A.20.4).

NFPA 13-2025 Şekil 20.4.8 plastik karar ağacı: Grup A kartonlu, açıkta genleşmemiş ve genleşmiş, serbest akışlı; Grup B Class IV gibi, Grup C Class III gibi; altında 20.3.1.3 sekiz basamaklı emtia şiddet sıralaması
Plastik karar ağacı ve şiddet sıralaması. Bir yaprağa dokunun: koruma kuralı, eşikler ve Ek A örnekleri açılır; sıralamada ilgili basamak yanar. Class I–IV basamaklarına dokunarak örnekleri görebilirsiniz. Kaynak: NFPA 13-2025 Şekil 20.4.8, 20.4.5–20.4.8, 20.3.1.3, Tablo A.20.4.1–A.20.4.5.1.

Kendi ürününüzü adım adım sınıflandırmak için NFPA 13 emtia sınıfı bulucu aracını kullanabilirsiniz: ana malzeme, Grup A payı ve palet tipini seçin, sonucu madde iziyle görün.

Plastik Palet Sınıfı Yükseltir

Sınıflandırmada ahşap veya metal palet ya da ahşaba eşdeğer olarak listelenmiş palet varsayılır (20.3.2.1). Plastik palet Class I–IV emtianın sınıfını yükseltir:

PaletClass I–IV için etkisiMadde
Ahşap, metal, ahşaba eşdeğer listelenmişArtış yok20.3.2.1, 20.3.2.3
Takviyesiz PP veya HDPE (kalıcı işaretli)Bir sınıf artar20.3.2.2.1.1, 20.3.2.2.1.2
Takviyeli PP veya HDPE; işareti veya sertifikası olmayanİki sınıf artar; Class IV kartonlu genleşmemiş Grup A olur20.3.2.2.2.1, 20.3.2.2.2.2
PP/HDPE dışı plastik paletClass I–III: test veya iki sınıf; Class IV: kartonlu genleşmemiş Grup A20.3.2.4.1, 20.3.2.4.2

Grup A plastik emtiada plastik palet sınıfı artırmaz (20.3.2.2.3). Yalnız tavan seviyesi korumada ve en az K16.8 (K240) sprey sprinkler kullanılıyorsa PP/HDPE paletin artışları uygulanmaz (20.3.2.2.4).

Yoğunluğu Düşük Bıraktıran Hatalar

  1. Karma depoyu ortalamayla geçmek: Koruma, yangın alanındaki ortalama karışıma göre seçilmez (20.4.15.1); depoda birden fazla sınıf varsa en yüksek sınıflı emtia ve depolama düzenine göre tasarım yapman gerekir (NFPA 13-2025 20.4.15.2). Sınırlı istisna: 3720 m²'yi (40.000 ft²) aşmayan alanda dağınık ve birbirine bitişik olmayan en fazla 10 palet yükü (20.4.15.3).
  2. Plastik ambalajı hesaba katmamak: Class III bir emtiada ambalaj dahil Grup A plastik oranı ağırlıkça %5'i aşarsa kartonlu emtia Class IV'e çıkar; açıkta emtiada hacimce %5'i aşan köpük dolgu emtiayı doğrudan Grup A'ya taşır (20.4.5.4(5)).
  3. Plastik paleti unutmak: Takviyesiz olduğu kalıcı işaretle veya üretici sertifikasıyla belgelenmeyen plastik palet takviyeli sayılır ve sınıfı iki basamak yükseltir (20.3.2.2.2.2).
  4. İstif yüksekliğini yanlış almak: Class I–IV'te 3,7 metreyi (12 ft), Grup A plastikte 1,5 metreyi (5 ft) aşan istif yüksek istiftir (3.3.104). Bu yüksekliğe kadar olanlar belirli koşullarla düşük istif veya ek depolama (miscellaneous storage) sayılabilir (3.3.129, 4.3.1.4.1); bu eşiği kaçırmak tüm sistemi baştan aşağı etkiliyor.

Sonuç

Emtia sınıflandırması, depo sprinkler tasarımının temel taşıdır. Hangi yoğunluk, hangi alan, hangi sprinkler tipi; tüm bu soruların cevabı depoya ne koyduğunu doğru bildiğinde netleşiyor. Lityum-iyon piller, yanıcı sıvılar, havai fişek ve halı rulosu gibi bazı ürünler 20.4 sınıflarının dışındadır (Tablo A.20.4(a)); bunları Class I–IV ile eşleştirmeye çalışma. İşletme el değiştirdiğinde ya da depodaki mal cinsi değiştiğinde sprinkler sisteminin de yeniden gözden geçirilmesi şart.

Sık Sorulan Sorular

NFPA 13'te emtia kaç sınıfa ve plastik grubuna ayrılır?

NFPA 13 emtiayı Class I-IV olmak üzere dört sınıf ve Group A, B, C olmak üzere üç plastik grubu halinde toplar; Grup A ayrıca kartonlu/açıkta ve genleşmiş/genleşmemiş olarak ayrılır ve sıralama sekiz basamağa çıkar (NFPA 13-2025 20.3.1.3). Class IV; Grup B plastik, serbest akışlı Grup A plastik ya da kartonlu emtiada ağırlıkça %5–15 genleşmemiş veya hacimce %5–25 genleşmiş Grup A plastik içeren ürünleri kapsar (20.4.4.1).

PVC neden bazen Group C, bazen Group A sayılır?

Belirleyici olan plastikleştirici oranıdır: plastikleştirici oranı %20'ye kadar olan esnek PVC Group C'dir ve Class III gibi korunur (NFPA 13-2025 20.4.7, 20.4.8.2); plastikleştirici oranı %20'yi aşan PVC Group A'dadır (20.4.5.1). Group A; PE, PP, PS, ABS, PET, naylon ve poliüretan gibi plastikleri kapsar; Group B ise kloropren kauçuk, silikon kauçuk ve ECTFE/ETFE/FEP floroplastiklerden oluşur (20.4.6).

Karma emtia içeren depoda sprinkler yoğunluğu nasıl seçilir?

Depoda birden fazla emtia sınıfı varsa tasarım en yüksek sınıfa göre yapılmalı, ortalama bir değerle geçilmemelidir (NFPA 13-2025 20.4.15.2; 20.4.15.3'teki sınırlı istisna hariç). Ayrıca Class III bir emtianın ambalajı dahil Grup A plastik oranı ağırlıkça %5'i aşarsa kartonlu emtia Class IV olur. Class I–IV'te 3,7 metreyi (12 ft), Grup A plastikte 1,5 metreyi (5 ft) aşan istif yüksek istif sayılır (3.3.104).

Plastik palet emtia sınıfını değiştirir mi?

Evet. Takviyesiz PP veya HDPE palet Class I–IV emtiayı bir sınıf, takviyeli ya da işaretsiz palet iki sınıf yükseltir; takviyeli palette Class IV kartonlu genleşmemiş Grup A olur (NFPA 13-2025 20.3.2.2.1.1, 20.3.2.2.2.1, 20.3.2.2.2.2). Grup A plastik emtiada artış yoktur (20.3.2.2.3); yalnız tavan korumasında en az K16.8 (K240) sprey sprinklerle PP/HDPE artışı uygulanmaz (20.3.2.2.4).

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

Sprinkler, yangın pompası ve temiz gazlı söndürme dahil 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz için 110+ modül sunan MEP Calc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz. Tüm mekanik tesisat hesaplarınız tek uygulamada.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar ve İleri Okuma

Temel referans: NFPA 13-2025 Bölüm 20 (20.4 Commodity Classes). Orijinal NFPA yazısı: NFPA Today - Commodity Classifications.