Örnek: 80 bin m²'lik bir e-ticaret deposu; yığın yüksekliği 11 m, karma emtia (ahşap mobilya, kolili plastik elektronik ürünler, tekstil). NFPA 13, EN 12845-2 ve FM DS 8-9 aynı depo için birbirinden farklı üç tasarım verir. Sigortacı FM uyumunu şart koştuğunda tasarım çoğunlukla yüksek K faktörlü ESFR'ye kayar. Bu rehber üç standardı lojistik depo için pratik kararlarda bir araya getirir; aşağıdaki her sayının kaynağı madde veya tablo numarasıyla verilmiştir.
İlk Adım — Emtia Sınıflandırması (FM DS 8-1 + NFPA 13)
| Sınıf | FM DS 8-1 (Ekim 2025 ara revizyonu) | NFPA 13-2025 |
|---|---|---|
| 1 / I | Yanmaz malzeme; ahşap palet üzerinde veya tek kat oluklu mukavva kolide (2.2.2) | Yanmaz ürün; ahşap palet üzerinde, tek kat oluklu kolide ya da streç veya kâğıtla sarılı (20.4.1) |
| 2 / II | Sınıf 1 malzeme; çok katlı oluklu mukavva, ahşap sandık veya eşdeğer yanıcı ambalajda (2.2.3) | Yanmaz ürün; ahşap kafes, masif ahşap sandık veya çok katlı oluklu kolide (20.4.2) |
| 3 / III | Ahşap, kâğıt, doğal tekstil gibi selülozik malzeme; ağırlık veya hacimce en çok %5 plastik (2.2.4) | Ahşap, kâğıt, doğal lif veya Grup C plastik; ağırlıkça en çok %5 genleşmemiş ya da hacimce en çok %5 genleşmiş Grup A plastik (20.4.3) |
| 4 / IV | Ayrı bir Sınıf 4 yoktur: "Sınıf 4 / genleşmemiş plastik (UP)" tek kategoridir; genleşmemiş plastik %5'in üzerinde veya genleşmiş plastik hacimce %5–40 (2.2.5) | Kolide: ağırlıkça %5'in üzerinde ve en çok %15 genleşmemiş ya da hacimce %5'in üzerinde ve en çok %25 genleşmiş Grup A plastik; Grup B plastikten yapılmış ürün (20.4.4) |
| Plastik | Genleşmiş plastik (EP): hacimce %40'ın üzerinde köpük plastik (2.2.6) | Grup A plastik: kolide ağırlıkça %15'in üzerinde genleşmemiş (20.4.5.4) veya hacimce %40'ın üzerinde genleşmiş (20.4.5.3) |
Plastik oranı %5'e kadar olan ürün her iki standartta da Sınıf 3 / III'tür; "Sınıf 4 = Sınıf 3 + en çok %5 plastik" tanımı yanlıştır. Modern e-ticaret stoğunun önemli bölümü plastik içerdiğinden sınıf, palet yükü başına plastik oranı hesaplanarak belirlenmelidir. Ayrıntı için FM DS 8-1 emtia sınıflandırması yazısına bakın.
Yığın ve Tavan Yüksekliği — Tasarımı Belirleyen Parametre
| Durum | Kural ve kaynak |
|---|---|
| Yığın ≤ 3,7 m | NFPA 13: diğer ve düşük yığınlı depolama (4.3.1.4.1); yalnız tavan koruması Tablo 4.3.1.7.1'den seçilir, bu tablo bazı durumlarda raf içi sprinkler ister (4.3.1.7.2) |
| Yığın > 3,7 m | NFPA 13 Bölüm 20–25 depolama kriterleri |
| ESFR, yalnız tavan | NFPA 13 Tablo 23.3.1: en çok 13,7 m tavan / 12,2 m yığın (Sınıf I–IV ve kolili genleşmemiş Grup A plastikte K22.4 ve K25.2, 2,8 bar). EN 12845-2 Tablo 7: HHS1–3 için aynı sınır K320/K360 ile; K400/K480 ile 16,8 m tavan / 14,9 m yığına kadar |
| CMSA, yalnız tavan | NFPA 13: en çok 12,2 m tavan (Tablo 22.2–22.5). EN 12845-2 Tablo 15: HHS1/HHS2 için en çok 10,7 m yığın / 12,2 m tavan |
| Tavan > 13,7 m (NFPA) | ESFR ve CMSA için yalnız tavan seçeneği yoktur: raf içi sprinkler (Bölüm 25) veya Bölüm 24 Tablo 24.3.3 (kuru borulu, standart tepkili K25.2/K33.6 dik sprinkler, Sınıf I–III) |
ESFR mi CMSA mı?
| Kriter | ESFR | CMSA |
|---|---|---|
| Hedef | Söndürme (erken bastırma) | Kontrol |
| K faktörü | NFPA Tablo 23.3.1: K14–K25.2 (K200–K360); EN 12845-2 Tablo 7: K200–K480 | NFPA Bölüm 22: K11.2–K25.2 (K160–K360); EN 12845-2 Tablo 15–21: K160–K480 |
| En düşük çalışma basıncı | NFPA Tablo 23.3.1: 1,0–5,2 bar; EN 12845-2 Tablo 7: 1,0–5,5 bar | Tablodan okunur; örnek: 12,2 m tavan, K25.2 (K360) sarkık, ıslak borulu: 15 sprinkler, 1,6 bar (NFPA Tablo 22.4; EN 12845-2 Tablo 15) |
| Tasarım sprinkler sayısı | 12; üç branşman hattında dörder (NFPA 23.2.2; EN 12845-2 Tablo 7) | NFPA Bölüm 22: ıslak borulu sistemde çoğunlukla 15, kuru borulu sistemde 25–36; EN 12845-2 Tablo 6: 9–30 |
| Su süresi | 12 sprinklerde 60 dk (NFPA Tablo 20.15.2.6; EN 12845-2 Tablo 6) | Sprinkler sayısı arttıkça 60 → 150 dk (NFPA Tablo 20.15.2.6); EN 12845-2 Tablo 6: 60–120 dk |
| Tavan eğimi | NFPA 14.2.3: en çok 4/12 (%33,3); EN 12845-2 5.2.1: en çok 10° (%17,6) | NFPA 13.2.1.2: en çok 4/12; EN 12845-2 5.2.1: en çok 10° |
| Sistem tipi | Islak borulu; kuru ya da ön tepkili yalnız bu kullanım için özel listelenmişse (NFPA 14.2.2). EN 12845-2'de kuru seçenek yoktur (6.5) | Islak veya kuru borulu (NFPA Tablo 22.4; EN 12845-2 Tablo 15) |
| Raf içi sprinkler | Tablo sınırları içinde gerekmez; katı raflı raflarda zorunlu (NFPA 23.1.3.1), açık üstlü kaplarda ESFR kullanılamaz (23.1.3.2) | Tablo sınırları içinde gerekmez; bazı K faktörü ve sistem tipi kombinasyonlarında tablo raf içi ister (NFPA Tablo 22.4) |
| Bakım | Daha basit (raf içi boru yok) | Raf içi varsa daha zor |
Yeni lojistik depoların çoğunda ESFR tercih edilir: tavan tasarımı daha sade, bakımı daha kolaydır ve sigorta açısından çoğunlukla avantaj sağlar. Buna karşılık ESFR tavan eğimine, engellere ve tablo yükseklik sınırlarına duyarlıdır. Ayrıntılı karşılaştırma: ESFR ve CMSA karşılaştırması.
Su Kaynağı ve Depo Hacmi — Örnek Hesap
Varsayım: 13,7 m tavan, 12,2 m'ye kadar yığın, Sınıf I–IV veya kolili genleşmemiş Grup A plastik, K25.2 (K360) sarkık ESFR.
- En düşük çalışma basıncı: 2,8 bar (NFPA Tablo 23.3.1; EN 12845-2 Tablo 7'de de aynı)
- Sprinkler başına debi: Q = K·√P = 360 × √2,8 ≈ 602 L/dk
- 12 sprinkler: 12 × 602 ≈ 7 229 L/dk (hidrolik dengesizlik nedeniyle gerçek talep biraz daha yüksek çıkar)
- NFPA 13: 7 229 L/dk × 60 dk ≈ 434 m³ + hortum payı 950 L/dk × 60 dk = 57 m³ → en az ≈ 491 m³ (Tablo 20.15.2.6)
- EN 12845-2: 7 229 L/dk × 60 dk ≈ 434 m³ (Tablo 6); sprinkler talebine hortum payı eklenmez
- Su kaynağı: tesis içinde depo ile asıl ve yedek yangın pompası yaygın uygulamadır
- FM DS 3-2 (2.2.6): depo ve borularının donmaya karşı korunma ihtiyacı bölgesel en düşük sıcaklık verisine göre belirlenir; iç bölgelerde ısıtma çoğunlukla gerekir
Baca Boşluğu (Flue Space) — Sahada En Sık İhlal
| Standart | Enine baca boşluğu | Boyuna baca boşluğu |
|---|---|---|
| NFPA 13 (20.6.2) | Nominal 150 mm (20.6.2.2) | Çift sıralı rafta 7,6 m yığına kadar gerekmez; 7,6 m üzerinde nominal 150 mm (20.6.2.1.1–20.6.2.1.2) |
| FM DS 8-9 (2.2.3.2.3.2, çift sıralı raf) | Net en az 75 mm, en çok 1,4 m arayla; ya da net en az 150 mm, en çok 2,7 m arayla | Net en az 75 mm |
| EN 12845 (12.5.1, ara seviye sprinklerli raflar) | En az 0,1 m | En az 0,15 m |
- Tipik ihlal: koliler raf kenarından taşar, baca boşluğu kapanır; sprinkler suyu yığının içine inemez
- Sigorta denetimi: baca boşluğunun tıkanması yıllık denetimlerde en sık yazılan önerilerden biridir
- Pratik çözüm: personel eğitimi, rafa boyalı sınır işareti ve düzenli yerinde kontrol; yükleme düzensizleşiyorsa baca boşluğunu fiziksel olarak koruyan önlemler (FM DS 8-9 2.2.3.2.1.7)
Türkiye'de Lojistik Depo Uygulaması
- Büyük e-ticaret ve gıda dağıtım merkezlerinde yüksek K faktörlü ESFR yaygındır
- Otomatik depolama ve geri alma (ASRS) sistemlerinde NFPA 13'ün yanında FM DS 8-34 devreye girer
- Uluslararası lojistik işletmecileri FM uyumunu çoğunlukla kendi grup standartlarıyla şart koşar
- FM istenmeyen projelerde temel çerçeveyi EN 12845-2 ve BYKHY belirler
Hızlı Kontrol Listesi
- Emtia sınıfı plastik oranıyla birlikte doğru belirlendi (FM DS 8-1 2.2; NFPA 13 20.4)
- Yığın yüksekliği bugünkü kullanıma ve gerçekçi bir gelecek senaryosuna göre alındı (FM DS 8-9 2.3.1.1)
- ESFR/CMSA seçimi tavan yüksekliği, tavan eğimi, sigortacı ve bütçeyle birlikte yapıldı
- Depo hacmi = (sprinkler talebi + NFPA'da hortum payı) × süre
- Baca boşlukları raf tipine ve uygulanan standarda göre korunuyor
- Depolama üstü boşluk: NFPA en az 900 mm (14.2.11, 13.2.8), FM DS 8-9 en az 0,9 m (2.2.6.1), EN 12845-2 en az 1 m (5.1.3.7)
- FM DS 8-1 / DS 8-9, EN 12845-2 ve NFPA 13 paralel incelendi
- Sigortacının talepleri tasarımın başında netleştirildi, teslimde değil
Bu konu için danışmanlık
Lojistik depo sprinkler tasarımı, sigortacı uyumu ve ESFR/CMSA seçimi için danışmanlık.
İletişim formuna git →Sık Sorulan Sorular
ESFR ile CMSA arasındaki fark nedir?
ESFR (erken bastırma, hızlı tepkili) yangını az sayıda yüksek debili sprinklerin hızla açılmasıyla bastırmayı hedefler; tasarım 12 sprinklere göre yapılır ve tablo sınırları içinde yalnız tavan korumasıdır. CMSA (kontrol modu, özel uygulama) yangını söndürmek yerine kontrol altında tutmayı hedefler; tasarım sprinkler sayısı genellikle 15 veya daha fazladır ve NFPA 13'te yalnız tavan seçenekleri en çok 12,2 m tavan yüksekliğine kadar uzanır. Tavan eğimi her ikisinde de NFPA 13'e göre en çok 4/12 (14.2.3 ve 13.2.1.2), EN 12845-2'ye göre en çok 10°'dir (5.2.1).
Raf depolamada baca boşluğu neden bu kadar önemli?
Baca boşlukları, sprinkler suyunun yığının içine inmesini ve sıcak gazların yükselip tavan sprinklerlerini açmasını sağlayan düşey kanallardır. Koliler raf kenarından taşıp bu boşlukları kapatırsa su yükün üstünden akar ve yangının kaynağına ulaşmaz; kurallara uygun kurulmuş bir sistem bile pratikte başarısız olabilir. NFPA 13 enine baca boşluğu için nominal 150 mm ister (20.6.2.2).
ESFR raf içi sprinkler ihtiyacını her zaman ortadan kaldırır mı?
Hayır. ESFR; yığın yüksekliği, tavan yüksekliği, emtia sınıfı ve raf düzeni sınırları içinde yalnız tavan çözümüdür. NFPA 13 Tablo 23.3.1'de en yüksek satır 13,7 m tavan / 12,2 m yığındır; açıkta duran genleşmemiş Grup A plastikte bu yükseklikte yalnız tavan seçeneği yoktur ve raf içi sprinkler gerekir. Katı raflı (solid shelf) raflarda da raf içi sprinkler zorunludur (23.1.3.1).
Yerel yönetmelik sağlandığı hâlde sigortacı neden FM Global uyumu ister?
Ulusal yönetmelik can güvenliği için asgari düzeyi belirler; FM Global veri sayfaları ise mal kaybını ve iş kesintisini önlemeye göre yazılır. Mülk riskini taşıyan sigortacı bu yüzden kendi, genellikle daha sıkı ölçütlerini uygular. Bu uyum yasal değil sözleşmeseldir, ama primi ve teminatı doğrudan etkiler.
Depo yangın suyu deposunun hacmi nasıl belirlenir?
NFPA 13'te hacim, sprinkler tasarım talebine hortum payı eklenip gerekli süreyle çarpılarak bulunur (Tablo 20.15.2.6; 12 ESFR sprinklerde 950 L/dk hortum payı ve 60 dk). EN 12845-2'de sprinkler talebine hortum payı eklenmez; süre Tablo 6'dan alınır (12 sprinklerde 60 dk). Sprinkler talebi tasarım sprinkler sayısından ve en düşük çalışma basıncından geldiği için depo hacmini bina alanından çok depolama düzeni belirler.
Sistem kurulduktan sonra yığın yüksekliği artarsa ne olur?
Tasarım geçerliliğini yitirir. Yığın yüksekliği depo sprinkler tasarımında en etkili parametredir; yığını yükseltmek, rafa kat eklemek veya daha tehlikeli bir emtiaya geçmek tesisatı tasarlandığı tablo satırının dışına çıkarabilir ve hidrolik tasarımın yeniden değerlendirilmesini gerektirir. FM DS 8-9 bu nedenle koruma seçilirken gelecekteki emtia ve depolama değişikliklerinin dikkate alınmasını önerir (Bölüm 1 ve 2.3.1.1); belirli bir yıl süresi vermez.
NFPA: 13-2025 (Bölüm 4, 20, 22, 23, 24, 25). EN: BS EN 12845-2:2024 (ESFR ve CMSA), BS EN 12845:2015+A1:2019. FM Global: DS 8-1 (Ekim 2025 ara revizyonu), DS 8-9, DS 8-34 (ASRS), DS 3-2, DS 3-7, DS 2-1. Türkiye: BYKHY, TS EN 12845.