Tavan sprinklerleri bir noktadan sonra raf içindeki yangına yetişemez: istif çok yüksektir, raf katları suyu keser ya da emtia çok hızlı yanar. Raf içi (in-rack) sprinklerler bu durumda suyu yangının olduğu yere, raf yapısının içine taşır. NFPA 13'ün raf içi sprinkler kuralları, bu sprinklerlerin ne zaman gerektiğini, nereye konacağını ve tavan sistemiyle nasıl birlikte çalışacağını belirler.
Bu bölüm neyi düzenler?
- Raf içi sprinklerin gerektiği durumlar ve seçenekler
- Sprinkler tipi, K-faktörü, sıcaklık derecesi ve tepki özelliği
- Düşey seviyeler ve yatay konumlar (flue boşlukları, raf yüzü)
- Su kalkanları ve mekanik korumaya ilişkin kurallar
- Raf içi ve tavan taleplerinin hidrolik olarak birleştirilmesi
- Kontrol vanaları, drenaj ve bakım erişimi
Raf içi sprinkler ne zaman gerekir?
Raf içi sprinkler bir "ekstra güvenlik" değil, çoğu zaman tavan korumasının yetersiz kaldığı durumlar için bir zorunluluktur. Tipik tetikleyiciler:
| Durum | Neden tavan koruması yetmez? |
|---|---|
| İstif yüksekliği tavan-yalnız tabloların üzerinde | Tavan suyu raf alt seviyelerine yeterli yoğunlukta ulaşmaz |
| Dolu raf katları (solid shelving) belirli alanın üzerinde | Raf katı şemsiye gibi suyu keser |
| Üstü açık kaplar | Kaplar su toplar, yanan yüzeye ulaşmaz |
| Tavan-yalnız seçeneği olmayan emtia/raf kombinasyonları | Test verisi yoktur |
| Bina tavanı ESFR/CMSA sınırlarının üzerinde | Tavan sprinkleri geç açılır |
Bu durumlarla karşılaşıldığında ilk soru, depolamanın değiştirilip değiştirilemeyeceğidir: raf katlarının ızgara yapılması veya istif yüksekliğinin düşürülmesi bazen raf içi sprinkleri tamamen ortadan kaldırır. Depolama girdilerinin nasıl tanımlandığı için depolamanın genel gereksinimleri yazısına bakın.
Sprinkler seçimi
Raf içi sprinklerler genellikle küçük veya orta K-faktörlü (ör. K80 / K5,6 veya K115 / K8,0), hızlı tepkili ve normal sıcaklık dereceli sprinklerlerdir. Raf içinde ısı birikimi hızlıdır; hızlı tepkili eleman yangını erken yakalar. Minimum çalışma basıncı birçok durumda 1 bar (15 psi) mertebesindedir; kesin değer ve istenen debi, seçilen koruma seçeneğine göre yürürlükteki baskıdan teyit edilmelidir. Sıcaklık seçimi için sprinkler sıcaklık derecesi seçici kullanılabilir.
Yerleşim: seviyeler ve flue boşlukları
Raf içi sprinklerin etkinliği konumlarına bağlıdır. Temel ilkeler şunlardır:
- Flue boşluklarında: Sprinklerler boyuna veya enine flue boşluklarına, tercihen kesişim noktalarına yerleştirilir; su ve ısı akışının doğal yolu burasıdır.
- Düşey açıklık: Deflektör ile altındaki yükün üstü arasında genel olarak en az 152 mm (6 in) boşluk bırakılır.
- Seviyeler: Seviye sayısı ve düşey aralık, istif yüksekliği ve emtiaya göre belirlenir; yüksek raflarda birden fazla seviye gerekir.
- Raf yüzü sprinklerleri: Bazı emtia ve raf düzenlerinde, flue'ya ek olarak raf yüzüne de sprinkler konur.
- Yatay aralık: Raf boyunca sprinkler aralığı tablo ve koruma seçeneğine göre sınırlanır; raf gözü (bay) ölçüleriyle koordine edilmelidir.
Su kalkanları
Üstünde başka sprinkler bulunan raf içi sprinklerin, yukarıdan gelen suyla soğuyup açılmasının gecikmemesi için su kalkanıyla korunması gerekir. Bu amaçla kalkanı gövdesinde bulunan ara seviye sprinklerleri (intermediate level) kullanılabilir.
Mekanik koruma
Raf içi sprinklerin en büyük düşmanı forklifttir. Sprinklerler ve borular raf profillerinin koruması içinde kalmalı, koridora taşmamalıdır. Gerektiğinde listelenmiş koruma kafesleri kullanılır.
Yatay bariyerler
Bazı yüksek riskli emtia ve yüksek raf kombinasyonlarında raf içi sprinklerler, raf seviyelerine yerleştirilen yatay bariyerlerle birlikte kullanılır. Bariyer, ısının raf içinde sınırlı bir düşey bölgede kalmasını ve altındaki raf içi sprinklerin hızla açılmasını sağlar; aynı zamanda yangının bariyerin üstüne sıçramasını geciktirir. Bariyerli tasarımlarda bariyer malzemesi, boşluklar ve sprinkler konumu birbirine bağlıdır; işletmede bariyerlerin sökülmesi veya delinmesi tasarımı geçersiz kılar.
Hidrolik: tavan ve raf içi birlikte
Raf içi sprinkler talebi, tavan sprinkler talebinden bağımsız değildir. Yangında her iki sistem birlikte açılır; bu yüzden hesap, iki talebin bağlantı noktasında hidrolik olarak dengelenmesi ile yapılır. Tipik adımlar:
- Tavan tasarım alanı ve yoğunluğu (raf içi sprinkler varlığına göre değişen tablolardan) belirlenir.
- Raf içi tasarım sprinkler sayısı ve yerleşimi belirlenir (en elverişsiz seviye ve bölge).
- Her iki talep, besleme noktasında basınç dengesine getirilir; daha yüksek basınç isteyen tarafa göre diğerinin debisi düzeltilir.
- Toplam talebe hortum payı eklenir ve su süresi uygulanır.
Hidrolik hesabın genel mantığı için hidrolik hesap rehberi yazısına bakın.
Vanalar ve bakım
Raf içi sprinklerler sık hasar gördüğü için, tavan sistemini kapatmadan onarılabilmeleri önemlidir. Pek çok tasarımda raf içi sprinklerler için ayrı gösterge tipli kontrol vanası ve drenaj düzenlenir; gereklilik koşullarını yürürlükteki baskıdan kontrol edin. Vana konumu, forklift trafiği dışında ve kolay erişilebilir olmalıdır. Periyodik muayenede raf içi sprinklerin hasar, boya, toz ve yük temasına karşı kontrol edilmesi gerekir; bkz. sprinklerlerin görsel muayenesi.
Sahada sık yapılan hatalar
- Raf düzeni değiştiğinde (göz genişliği, seviye yüksekliği) raf içi sprinklerlerin taşınmaması.
- Yükün sprinklere değmesi; 152 mm açıklığın kaybolması.
- Su kalkanı gereken yerde standart sprinkler kullanılması.
- Forklift çarpmasıyla eğilmiş borular ve kırık sprinklerlerin uzun süre değiştirilmemesi.
- Raf içi vanasının kapalı bırakılması; izleme olmaması.
- Tavan tasarımının, raf içi sprinkler varlığına göre azaltılmış tablo kullanılarak yapılması ama raf içi sistemin sonradan iptal edilmesi.
Tasarım önerisi: Raf içi sprinkler projesini raf tedarikçisinin kesin raf çizimleri üzerinden yapın. Tahmini göz ölçüleriyle çizilen raf içi tesisat, montajda neredeyse her zaman yeniden tasarlanır. Yüksek raflı depolarda raf içi ve ESFR alternatiflerinin karşılaştırması için raf depo raf içi sprinkler tasarımı yazısına bakın.
Sık Sorulan Sorular
Raf içi sprinkler ne zaman zorunludur?
İstif yüksekliği, emtia veya raf düzeni tavan-yalnız koruma tablolarının dışında kaldığında; dolu raf katları, üstü açık kaplar ya da bina tavanının ESFR/CMSA sınırlarını aşması gibi durumlarda raf içi sprinkler gerekir.
Raf içi sprinklerde su kalkanı neden gerekir?
Üstteki sprinklerlerden inen su, alttaki sprinklerin ısı elemanını soğutup açılmasını geciktirebilir. Su kalkanı veya kalkanlı ara seviye sprinkler bunu önler.
Raf içi ve tavan sprinkler talebi nasıl birleştirilir?
Her iki sistemin talebi ayrı hesaplanır ve besleme noktasında basınç dengesine getirilir. Toplam debiye hortum payı eklenir ve su süresi uygulanır.
Raf içi sprinkler ile ESFR birlikte kullanılabilir mi?
Standart ESFR tasarımlarının amacı raf içi sprinklere gerek bırakmamaktır; ancak bazı özel düzenlerde birlikte kullanım tanımlıdır. Proje için yürürlükteki baskı ve ürün listelemesi teyit edilmelidir.
SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.
SprinkCalc'i App Store'dan indirNFPA 13 (yürürlükteki baskı) – raf depolama ve raf içi sprinkler gereksinimleri; NFPA 25 – raf içi sprinklerin muayenesi. Sayısal değerler genel kriterlerdir; proje için yürürlükteki baskı ve yetkili makamla teyit edin. Bu yazıdaki bulgular tipik kusur kalıplarıdır; belirli bir tesise ait olay anlatımı değildir.