Sprinklerin sıcaklık derecelendirmesi etiketten önce renkten okunur. Ama cam ampulde kırmızı 68 °C demekken eriyebilir bağlantılı (fusible link) sprinklerde kırmızı 163–191 °C demektir. Bu sayfa iki sistemi ayrı ayrı, renkli hücreli tablolarda tutar.
Seçim kuralı: ortam + 30 °C
EN 12845 14.4 tek cümlede özetler: derecelendirme, beklenen en yüksek ortam sıcaklığının en az 30 °C üstünde ve bu değere yakın olmalı, yani gereğinden fazla yukarı çıkılmamalı. Havalandırılmayan gizli boşluklarda, çatı ışıklıkları ve cam çatılar altında 93 veya 100 °C gerekebilir; ılıman iklimde normal koşullarda 68 veya 74 °C uygundur (14.4 Not 1). Fazla yükseğe çıkmak tepki süresini uzatır, küçük yangını büyütür. Sıcaklık sınıfının yanındaki ikinci termal parametre olan RTI (tepki süresi endeksi), hızlı tepkili ve standart tepkili başlıkların farkını ve cam ampul ile eriyen bağlantı mekanizmalarının nasıl çalıştığını ayrıntılı anlatan sprinkler termal özellikleri yazısında ele alınıyor.
Cam ampul renk kodu
Cam ampuldeki sıvının rengi doğrudan sprinklerin çalışma sıcaklığını gösterir. Tablo EN 12845 Tablo 37b'dir (renkler EN 12259-1'e göre); NFPA 13-2025 Tablo 7.2.4.1(a) aynı renkleri kullanır, farklar aşağıdaki NFPA bölümünde.
| Nominal sıcaklık | Ampul sıvı rengi | Tipik mahal |
|---|---|---|
| 57 °C | Turuncu | Soğutulan, ortam 27 °C altı |
| 68 °C | Kırmızı | Ofis, otel odası, klimalı mağaza (en yaygın) |
| 79 °C | Sarı | Klimasız koridor, sıcak iklim |
| 93 °C | Yeşil | Çelik çatı altı, cam çatı, kazan dairesi |
| 100 °C | Yeşil | Havalandırılmayan tavan boşluğu |
| 121 °C | Mavi | Sıcak proses çevresi |
| 141 °C | Mavi | Baca yakını, kazan dairesi sıcak bölge |
| 163 °C | Mor (mauve) | Kurutma fırını çevresi |
| 182 °C | Mor (mauve) | Boya/kurutma fırını |
| 204 / 227 / 260 / 286 / 343 °C | Siyah | Endüstriyel fırın çevresi |
Eriyebilir bağlantı renk kodu (gövde kolları)
Eriyebilir bağlantılı sprinklerde renk ampulde değil, gövde kollarında (yoke arms)dır ve tek bir sıcaklığı değil bir aralığı gösterir. Mekanizmanın nasıl çalıştığı — iki metal parçayı tutan düşük erime noktalı lehim — sprinkler termal özellikleri yazısında anlatılıyor.
| Sıcaklık aralığı | Kol rengi |
|---|---|
| 57 – 77 °C | Boyasız |
| 80 – 107 °C | Beyaz |
| 121 – 149 °C | Mavi |
| 163 – 191 °C | Kırmızı |
| 204 – 246 °C | Yeşil |
| 260 – 302 °C | Turuncu |
| 320 – 343 °C | Siyah |
Denetimde en tehlikeli karışıklık: kırmızı. Cam ampulde 68 °C, eriyebilir bağlantıda 163–191 °C. Aynı tesiste iki tip karışıksa etiketleme prosedürü olmadan doğru okuma imkânsızdır.
Mahal bazlı seçim tablosu
| Mahal | Beklenen max ortam | Seçilecek derece | Renk |
|---|---|---|---|
| Ofis, otel odası, klimalı mağaza | 30–35 °C | 68 °C | Kırmızı |
| Klimasız okul/AVM koridoru | 40 °C | 79 °C (68 °C yalnız ortam 38 °C'yi aşmıyorsa) | Sarı |
| Çelik çatılı depo, yaz tavan altı | 55–65 °C | 93 °C (ortam 63 °C'yi aşarsa 100 °C) | Yeşil |
| Cam çatı, atriyum | 60–70 °C | 93 °C; ortam 63 °C'yi aşarsa 100 °C | Yeşil |
| Kazan dairesi, rutin | 50–60 °C | 93 °C | Yeşil |
| Kazan dairesi, baca yakını | 90–110 °C | 141 °C | Mavi |
| Boya/kurutma fırını yakını | 140–150 °C | 182 °C | Mor |
| Endüstriyel fırın çevresi | 180–200 °C | 227 °C (ortam 197 °C'yi aşarsa 260 °C) | Siyah |
Tablodaki her satır EN 12845 14.4'teki kurala göre kontrol edilmiştir: seçilen derece, beklenen en yüksek ortam sıcaklığı + 30 °C'den düşük olamaz.
Gizli sprinklerde iki kademe
Gizli (concealed) sprinkler iki aşamada çalışır: önce kapak tipik 57 °C lehimle düşer, sonra ana cam ampul (genelde 68 veya 74 °C) patlar. Kapak nominali her zaman ana ampulden düşük olmalıdır. Kapağı sahada boyatmak lehimi yalıtır ve sprinkler hiç açılmaz — en sık görülen saha hatasıdır. NFPA 13-2025 7.2.5.2 ve 7.2.5.3.1'e göre sprinkler ve gizli sprinkler kapakları yalnız üreticisi tarafından boyanabilir veya süslenebilir.
Kuru tesisatta bir kademe yukarı
Kuru borulu sistemde su gecikmesi EN 12845 Tablo 18'e göre OH ve HH'de 60, LH'de 90 saniyeye kadar çıkabilir. Saha refleksi bir kademe yukarı çıkmaktır: ıslakta 68 °C uygunsa kuruda 79 veya 93 °C tercih edilir. Böylece komşu yangından erken aktivasyon riski düşer ve bir kez açılan hattı kurutma yükü azalır. Ancak EN 12845 14.4 derecenin gerekli değere yakın seçilmesini ister; bu nedenle bir kademe yukarı çıkmak standart hükmü değil, ortam koşuluna göre verilecek bir tasarım kararıdır.
NFPA 13 ile karşılaştırma
Renk kodları büyük ölçüde örtüşür ama birebir aynı değildir. NFPA 13-2025 Tablo 7.2.4.1(a) ve (b) ile EN 12845 Tablo 37b arasındaki farklar:
- Eriyebilir bağlantı, en düşük aralık: NFPA 57–77 °C için “renksiz veya siyah”, EN 12845 yalnız “renksiz” der.
- İkinci aralık: NFPA 79–107 °C, EN 12845 80–107 °C (ikisinde de beyaz).
- En yüksek aralık: NFPA 343 °C'de eriyebilir bağlantı turuncudur; EN 12845'te 320–343 °C siyahtır.
- Cam ampul: NFPA 121–149 °C ve 163–191 °C'yi aralık olarak (mavi, mor) verir; EN 12845 121 ve 141 °C (mavi), 163 ve 182 °C (mor) gibi tek değerler verir.
- Seçim kuralı: EN 12845 14.4 “ortam + en az 30 °C” der. NFPA tablosu ise her derece için izin verilen en yüksek tavan sıcaklığını verir: 57 °C → 38 °C, 68 °C → 49 °C, 79 ve 93 °C → 66 °C, 121–149 °C → 107 °C, 163–191 °C → 149 °C. Yani NFPA'daki pay 57–93 °C derecelerinde 13–27 °C'dir; aynı mahalde iki standart farklı derece seçtirebilir.
Terminolojide de fark vardır: NFPA sıcaklık sınıfı adları kullanır (Ordinary 57–77 °C, Intermediate 79–107 °C, High 121–149 °C, Extra High 163–191 °C, Very Extra High 204–246 °C, Ultra High 260–302 ve 343 °C); EN 12845 sayısal değerle çalışır. Aynı projede iki dili karıştırmayın; etiket, çizim ve teslim dosyası aynı terminolojiyi taşımalı.
Sık Sorulan Sorular
Kırmızı sprinkler kaç derecedir?
Cam ampulde 68 °C. Ama eriyebilir bağlantılı sprinklerde kırmızı gövde kolu 163–191 °C aralığını gösterir. İki tip aynı tesiste karışıksa yanlış okuma kaçınılmazdır.
Sprinkler derecelendirmesi nasıl seçilir?
EN 12845 14.4'e göre beklenen en yüksek ortam sıcaklığının en az 30 °C üstü, ama bu değere yakın. Ilıman iklimde tipik 68 veya 74 °C; havalandırılmayan tavan boşluğu ve cam çatı altında 93–100 °C.
Çelik çatılı depoda neden 93 °C kullanılır?
Yaz öğleden sonra tavan altı 55–65 °C'ye çıkar. 68 °C bu ortamda 30 °C payı sağlamaz; sıcak hava dalgasında yanlış aktivasyon olur ve sistem boşalır. 93 °C ortam 63 °C'ye kadar yeterlidir; daha sıcak tavan altında 100 °C gerekir.
Concealed sprinkler kapağı boyanabilir mi?
Hayır. Ek boya tabakası 57 °C lehimi yalıtır, kapak düşmez ve sprinkler hiç açılmaz. NFPA 13-2025 7.2.5.3.1'e göre kapak yalnız üreticisi tarafından boyanabilir; fabrika boyalı kapak sipariş edilmelidir.
SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.
SprinkCalc'i App Store'dan indir
MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü
MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.
MEP Calc'i App Store'dan indirTS EN 12845+A2:2026 14.4, Tablo 37b ve Tablo 18. EN 12259-1 (sprinkler bileşen standardı). NFPA 13 (2025) Tablo 7.2.4.1(a) ve (b), 7.2.5. Üretici katalogları esastır.