Soğuk lehimlenme (cold soldering), ilk açılan sprinklerin suyunun komşu sprinkleri ıslatıp soğutarak onların açılmasını engellemesidir. Sonuç sezgiye aykırıdır: sprinkler ne kadar sık dizilirse koruma o kadar iyi olmaz — tam tersi olur.
Ne oluyor?
Bir sprinkler açıldığında yalnız aşağı doğru su püskürtmez; damlacıkların bir kısmı yana savrulur ve komşu sprinklerin termal elemanını ıslatır. Islanan cam ampul veya lehim, çevresindeki sıcak gazdan ısı alsa bile buharlaşma soğutması nedeniyle açılma sıcaklığına ulaşamaz. Yangın büyürken o sprinkler sessiz kalır.
Tasarım hidrolik olarak belirli sayıda sprinklerin çalışmasını varsayar. Bir kısmı hiç açılmazsa yangın tasarım alanının dışına kaçar ve sistem yetişemez.
EN 12845 kuralı
EN 12845 Madde 12.3'e göre iki sprinkler arasındaki asgari mesafe 2,0 metredir. Bu değerin altına yalnız üç durumda inilebilir:
- Komşu sprinklerin birbirini ıslatması önlenirse: örneğin aralarına yaklaşık 200 mm × 150 mm perde (baffle) konarak ya da araya giren bir yapı elemanıyla,
- Raf içi ara seviye sprinklerlerinde,
- Yürüyen merdivenlerde ve merdiven boşluklarında (Madde 12.4.11).
NFPA 13 aynı fiziği 6 ft (1,8 m) asgari mesafeyle ifade eder (NFPA 13-2025 10.2.6.4.1); en az 200 mm uzunluk ve 150 mm yükseklikte perde (10.2.6.4.2), perde sayılan yapı elemanları (10.2.6.4.3) ve raf içi sprinkler (10.2.6.4.4) durumlarında altına inilmesine izin verir. Sayılar farklı, mantık aynıdır.
Perde (baffle) nedir? İki sprinkler arasına yerleştirilen küçük, rijit bir perdedir. Yandan savrulan damlacığın komşu ampule ulaşmasını fiziksel olarak keser. Sonradan eklenen bir sprinkler yüzünden mesafe 2 m'nin altına düştüyse perde en pratik çözümdür.
Sahada nerede karşılaşılır?
- Tadilat sonrası eklenen sprinklerler. Bir bölme duvarı kaldırıldığında veya kanal geçtiğinde eklenen kafa, mevcut kafaya 1,5 m yaklaşabilir.
- Engel altına konan ek sprinkler. Geniş bir HVAC kanalının altına atılan kafa, kanalın diğer tarafındaki kafaya çok yakın kalabilir.
- Dar koridor. Koridorun iki ucundaki kafalar arası mesafe kısa kalabilir.
- Asansör ve merdiven boşlukları. Kot farkı yüzünden mesafe planda uzun görünse de gerçekte kısa olabilir.
Düşey yöndeki karşılığı: su kalkanı
Aynı problem düşey yönde de görülür. Rafta veya delikli platform altında çalışan bir sprinkler, üstündeki sprinklerin suyuyla ıslanır. Bunun için EN 12845 Madde 14.7 en az 0,075 m çapında metal su kalkanı (water shield) zorunlu kılar. Raf içi sprinklerlerde su kalkanının unutulması, denetimde sık rastlanan bir bulgudur.
Kontrol listesi
- Çizimde 2 m'nin altına düşen sprinkler çifti var mı?
- Varsa perde konuldu mu, ölçüsü doğru mu?
- Raf içi ve platform altı sprinklerlerde su kalkanı var mı?
- Tadilatta eklenen kafalar mesafe kuralına göre kontrol edildi mi?
- Dik (upright) sprinkler ile boru askısı arası en az 0,15 m mi (Madde 17.2.2)?
Sık Sorulan Sorular
Sprinklerler arası asgari mesafe kaç metredir?
EN 12845'te 2,0 metre. Altına yalnız komşu sprinklerin birbirini ıslatması önlendiğinde (ör. yaklaşık 200 mm × 150 mm perde veya araya giren yapı elemanı), raf içi ara seviye sprinklerlerinde ve yürüyen merdiven ile merdiven boşluklarında inilebilir (Madde 12.3).
Soğuk lehimlenme neden tehlikelidir?
Tasarım belirli sayıda sprinklerin çalışmasını varsayar. Komşu sprinkler ıslanıp açılmazsa yangın tasarım alanının dışına kaçar ve sistem yetişemez.
Perde (baffle) ölçüsü nedir?
EN 12845 Madde 12.3, komşu sprinklerin birbirini ıslatmasını önleme yollarından biri olarak yaklaşık 200 mm × 150 mm perde verir; NFPA 13-2025 10.2.6.4.2 en az 200 mm uzunluk ve 150 mm yükseklik ister. Sonradan eklenen kafa yüzünden mesafe kısaldıysa en pratik çözümdür.
Su kalkanı ne zaman gerekir?
Rafta veya delikli platform/zemin altında çalışan sprinklerde. Üstteki sprinklerin suyu alttakinin termal elemanını ıslatmamalı; en az 0,075 m çapında metal kalkan zorunludur (EN 12845 Madde 14.7).
SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.
SprinkCalc'i App Store'dan indir
MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü
MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.
MEP Calc'i App Store'dan indirTS EN 12845+A2:2026 · EN 12259-1 · EN 12259-13 · NFPA 13 (2025) · FM Global DS 8-9. Tanımlar bilgilendirme amaçlıdır.