Bütün yangın pompası güç kaynakları Bölüm 9.4’teki gerilim düşümü kurallarına uyar (9.1.6). NFPA 20-2025 bu kuralı iki noktada, iki durum için koyar: motor yol alırken kontrol panosunun hat uçlarında ve motor %115 yükte çalışırken kontaktörün yük uçlarında.
Kısaca: Motor yol alırken kontrol panosu hat uçlarındaki gerilim, panonun anma geriliminin %15’inden fazla düşmez (9.4.1). Acil durum mekanik çalıştırması ve değişken hızlı basınç sınırlayıcı kontrolün baypas modu, yedek jeneratörle başarılı yol alma gösterilirse bu sınırın dışındadır (9.4.2, 9.4.3); kendinden ayarlı değişken hızlı pompa ünitesinin mekanik kumandası ise içindedir (9.4.2.1). Motor tam yük akımının %115’inde çalışırken kontaktör yük uçlarındaki gerilim motor anma geriliminin %5’inden fazla düşmez (9.4.4). Pano–motor kablosu sayılan boru ve kablo tipleriyle çekilir; motor klemens kutusunda listeli bağlantı kullanılır, burgulu, izolasyon delen ve lehimli ek yasaktır (9.4.4.1–9.4.4.3).

Kural ne diyor?
| Durum | Ölçüm noktası | Sınır | Madde |
|---|---|---|---|
| Motor yol alırken | Kontrol panosu hat (giriş) uçları | Normalin (panonun anma gerilimi) en çok %15 altı | 9.4.1 |
| Acil durum mekanik çalıştırma | — | 9.4.1 uygulanmaz; yedek jeneratör sisteminde başarılı yol alma gösterilir (bkz. 10.5.3.2) | 9.4.2 |
| Kendinden ayarlı değişken hızlı pompa ünitesinin acil durum mekanik kumandası | Kontrol panosu hat uçları | 9.4.1 uygulanır | 9.4.2.1 |
| Değişken hızlı basınç sınırlayıcı kontrolün baypas modu (bkz. 10.10.3) | — | 9.4.1 uygulanmaz; yedek jeneratörde başarılı yol alma gösterilir | 9.4.3 |
| Motor, tam yük akımının %115’inde çalışırken | Motorun bağlı olduğu kontaktör(ler)in yük uçları | Motor anma geriliminin en çok %5 altı | 9.4.4 |
Neden %15? (El Kitabı 2022)
NFPA 20 El Kitabı (2022) yorumuna göre sınır, motor kontaktörünün anormal çalışmasını önlemek içindir. Alternatif akım bobinli kontaktörlerin tutma bobini, bobin gerilimi en çok %15 düştüğünde kontakları kapalı tutacak biçimde yapılır ve bobin panoyu besleyen gerilimle çalışır. Yol alma sırasında gerilim %15’ten fazla düşerse kontaklar açılabilir, motor ayrılır, gerilim toparlanır, motor yeniden yol alır ve durum tekrarlanır; pompayı çalışır halde tutmak güçleşir, sık dur-kalk motora zarar verebilir. Bazı kontaktörlerde kontaklar tam açılmadan titreşir (chattering); bu ark, kontak hasarı ve bobin yanmasına yol açabilir.
İstisnalar ve neden konduğu
- Acil durum mekanik çalıştırma (9.4.2): El Kitabı (2022), pano arızalarında en sık sorunun yanmış kontaktör bobini olduğunu, mekanik kolun kontaktörü doğrudan kapattığını belirtir. Düşük gerilimle yol veren panolarda mekanik çalıştırma motora tam hat gerilimi verir; bu yüzden düşüm çoğu zaman %15’i aşar. 2019 baskısından beri yedek jeneratörle başarılı yol alma gösterilmesi istenir; jeneratör kapasitesi motoru kaldırmaya yetmelidir.
- Kendinden ayarlı değişken hızlı pompa ünitesi (9.4.2.1): bu ünitenin mekanik kumandası gerilimi kontrol panosunda %85’in altına düşürüp panonun çalışmasını engelleyebilir (A.9.4.2.1). Bu yüzden 9.4.1 sınırı burada da geçerlidir.
- Değişken hızlı basınç sınırlayıcı kontrolün baypas modu (9.4.3): El Kitabı (2022): jeneratörde yol alma gösterilemezse baypas modu normal kaynak kesildiğinde işe yaramaz.
Çalışırken %5 sınırı (9.4.4)
El Kitabı (2022) yorumuna göre ölçüm kolaylık için motor uçlarında değil panodaki kontaktörde yapılır; motora giden kablodaki düşüm de ölçüme girer, ama pano ile motor arası çoğu tesiste kısa olduğundan payı küçüktür. Düşük gerilimde motor aynı mekanik gücü vermek için daha çok akım çeker. El Kitabı örneği: 1,15 hizmet faktöründe ve %95 gerilimde akım 1,15 ÷ 0,95 ≈ 1,21, yani tam yük akımının %121’i olur; sargı ısınması akımın karesiyle büyüdüğünden 1,21² ≈ 1,46, yani %46 daha fazla ısınma demektir. Hizmet faktörü kuralları için motor yazısına bakın.
Kablo ve bağlantı (9.4.4.1–9.4.4.3)
- Kontrol panosundan pompa motoruna kablo şunlardan biriyle çekilir: rijit metal boru (RMC), ara metal boru (IMC), elektrik metal boru (EMT), sıvı sızdırmaz esnek metal boru, Tip LFNC-B sıvı sızdırmaz esnek metal olmayan boru, geçirimsiz kaplamalı listeli Tip MC kablo ya da Tip MI kablo (9.4.4.1).
- Motor klemens kutusundaki elektrik bağlantıları listeli bir bağlantı yöntemiyle yapılır (9.4.4.2).
- Burgulu (twist-on), izolasyon delen ve lehimli tel ekleri bu amaçla kullanılmaz (9.4.4.3).
İletken ve trafo boyutu (A.9.4)
Ek A.9.4’e göre iletken kesiti normalde NFPA 70 Madde 430’un ilgili bölümlerine göre seçilir; ancak NFPA 70 695.7’yi (NFPA 20 Bölüm 9.4) sağlamak için daha büyük kesit gerekebilir. Trafo boyutu NFPA 70 695.5(A)’ya göredir; 695.7 için daha büyük trafo gerekebilir. El Kitabı (2022), yol alma düşümünün hesabının çalışma düşümünden karmaşık olduğunu not eder: çalışırken güç faktörü yaklaşık 0,85, yol alırken motor empedansının güç faktörü 0,30–0,40’tır; kaynak, trafo ve kablolar vektörel hesaplanır. Bu yazı hesap yöntemi vermez; sınırlar 9.4’tedir.
Sahada sık hatalar
- Kabloyu yalnız tam yük akımına göre seçmek: A.9.4 9.4 sınırları için daha büyük kesit gerekebileceğini belirtir.
- Düşümü motor uçlarında ölçmek: 9.4.1 pano hat uçlarını, 9.4.4 kontaktör yük uçlarını tanımlar.
- Mekanik çalıştırmayı jeneratörde denememek: 9.4.2 ve 9.4.3’teki muafiyet başarılı yol almanın gösterilmesine bağlıdır.
- Motor klemensinde burgulu ya da lehimli ek: 9.4.4.3 yasaklar.
Kontrol listesi
- Yol alırken pano hat uçlarında gerilim ≥ anma geriliminin %85’i (9.4.1).
- Mekanik çalıştırma ve baypas modunda yedek jeneratörle başarılı yol alma gösterildi (9.4.2, 9.4.3).
- Kendinden ayarlı değişken hızlı ünitede mekanik kumanda da %15 sınırında (9.4.2.1).
- %115 yükte kontaktör yük uçlarında gerilim ≥ motor anma geriliminin %95’i (9.4.4).
- Pano–motor kablosu 9.4.4.1’deki tiplerden; klemens bağlantıları listeli, yasak ek yok (9.4.4.2, 9.4.4.3).
Sık Sorulan Sorular
Yangın pompasında gerilim düşümü sınırı nedir?
NFPA 20-2025 9.4.1’e göre motor yol alırken kontrol panosu hat uçlarındaki gerilim, panonun anma geriliminin %15’inden fazla düşmez. 9.4.4’e göre motor tam yük akımının %115’inde çalışırken kontaktör yük uçlarındaki gerilim motor anma geriliminin %5’inden fazla düşmez.
%15 sınırı neden konmuştur?
NFPA 20 El Kitabı (2022) yorumuna göre kontaktör tutma bobinleri en çok %15 gerilim düşümünde kontakları kapalı tutar. Düşüm daha büyükse kontaklar açılabilir ya da titreşebilir; motor tekrar tekrar ayrılıp yol alabilir, kontak ve motor zarar görebilir.
Acil durum mekanik çalıştırmada da %15 geçerli mi?
Hayır, yedek jeneratör sisteminde başarılı yol alma gösterilirse 9.4.1 uygulanmaz (9.4.2). İstisna: kendinden ayarlı değişken hızlı pompa ünitesinin mekanik kumandasında 9.4.1 geçerlidir (9.4.2.1), çünkü gerilim %85’in altına düşüp panonun çalışmasını engelleyebilir (A.9.4.2.1).
Gerilim düşümü nerede ölçülür?
Yol alma sınırı kontrol panosunun hat uçlarında (9.4.1), çalışma sınırı motorun bağlı olduğu kontaktörün yük uçlarında (9.4.4) ölçülür. El Kitabı (2022), kontaktörde ölçümün kolaylık için seçildiğini ve motor kablosundaki düşümü de içerdiğini belirtir.
Motor klemensinde hangi ekler yasaktır?
Burgulu (twist-on), izolasyon delen ve lehimli tel ekleri kullanılmaz (9.4.4.3); bağlantılar listeli bir yöntemle yapılır (9.4.4.2). Pano–motor kablosu 9.4.4.1’de sayılan boru ve kablo tipleriyle çekilir.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.
SprinkCalc'i App Store'dan indir
MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü
MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.
MEP Calc'i App Store'dan indirNFPA 20-2025, Standard for the Installation of Stationary Pumps for Fire Protection: 9.1.6; 9.4.1–9.4.4.3; Ek A.9.4, A.9.4.2.1 (açıklayıcı). NFPA 20 El Kitabı 2022 yorumu: Bölüm 9.4.