Yangın pompası motoru sıradan bir motordan farklı seçilir: belirli bir NEMA tasarım sınıfında olur, yangın pompası hizmeti için listelenir ve kilitli rotor (yol alma) akımı standart tablolarla sınırlanır. NFPA 20-2025 Bölüm 9.5 motor türünü, tabloları, hizmet faktörünü ve motor etiketini düzenler.

Kısaca: Bütün motorlar NEMA MG-1’e uyar; üç fazlıda NEMA Design B, tek fazlıda Design N ya da L işaretlidir ve yangın pompası hizmeti için özel olarak listelidir (9.5.1.1). Kilitli rotor akımının üst sınırları Tablo 9.5.1.1(a), (b) ve (c)’dedir; başka gerilimler için Tablo 9.5.1.1(a) değeri 230 V ÷ motor gerilimi oranıyla çarpılır (9.5.1.5). Motorlar sürekli çalışma sınıfındadır (9.5.1.7). Hizmet faktörü en çok 1,15’tir ve hiçbir fazdaki akım tam yük akımı × hizmet faktörünü aşmaz (9.5.2.1, 9.5.2.2). 3300 ft (1000 m) üstünde motor NEMA MG-1 Kısım 14’e göre çalıştırılır ya da gücü düşürülür (9.5.2.5).

NFPA 20-2025 Tablo 9.5.1.1(a) ve 9.5.1.1(c): yangın pompası motoru anma gücüne göre en yüksek kilitli rotor akımı ve kod harfi, 230 V 60 Hz ve 380 V 50 Hz NEMA Design B
Kilitli rotor akımı tablosu. Seçilen anma gücü için Tablo 9.5.1.1(a) (230 V, 60 Hz) ya da 9.5.1.1(c) (380 V, 50 Hz) satırındaki en yüksek kilitli rotor akımı ve kod harfi (9.5.1.1). Değerler en yüksek sınırdır. Çubuklar logaritmik ölçekte, şematiktir.

Motor türü (9.5.1.1–9.5.1.4)

  • Bütün motorlar NEMA MG-1’e uyar, üç fazlıda NEMA Design B, tek fazlıda NEMA Design N ya da L standartlarına uygun diye işaretlenir ve yangın pompası hizmeti için özel olarak listelenir (9.5.1.1).
  • Tek fazlı motorlar yalnız doğrudan (tam gerilimle) yol vermede kullanılır (9.5.1.1.1).
  • IEC motorları kullanılırsa yangın hizmeti için listeli olur (9.5.1.1.2). NFPA 20 El Kitabı (2022): IEC motorları kW ile anılır ve karşılık gelen NEMA Design B motorlardan genellikle daha yüksek kilitli rotor akımı çeker; motor ile kontrol panosunun hp anmalarının uyumu tasarımda dikkate alınır.
  • Doğru akım, yüksek gerilim (600 V üstü), büyük güç [500 hp (373 kW) üstü], tek fazlı, üniversal ve rotoru sargılı motorlar 9.5.1.1’in dışındadır; onaylanırsa kullanılabilir (9.5.1.2).
  • Kısmi sargılı (part-winding) motorlarda sargı oranı 50-50’dir; böylece anma hızında iki sargıdan eşit akım geçer (9.5.1.3).
  • Değişken hızlı kontrol panosuyla kullanılan motorlar NEMA MG-1 Kısım 30 ya da 31’e uyar ve invertör çalışması (inverter duty) için listeli, uygun ve işaretlidir (9.5.1.4.1, 9.5.1.4.2); 9.5.1.2 kapsamındaysa listeleme gerekmez (9.5.1.4.3). Gerekçe: invertör tipi motorların yalıtım gerilim sınıfı daha yüksektir, sıcaklık artış sınıfı uygundur ve yatakları hasara karşı korunur (A.9.5.1.4).

Kilitli rotor akımı tabloları

Tablolar her anma gücü için en yüksek kilitli rotor akımını ve NFPA 70 kilitli rotor kod harfi aralığını verir. Yıldızlı not her üç tabloda aynıdır: kilitli rotor akımı değerleri en yüksek değerlerdir. El Kitabı (2022) yorumuna göre bu değerler kilitli rotor akımını tam yük akımının yaklaşık 5,0–6,6 katıyla sınırlar; yangın pompası kontrol panoları tam yük akımının %600’ü yol alma akımına göre tasarlanır, test edilir ve listelenir; %700–800 çeken motorlar güvenilmez ve olası güvensiz tesis demektir. Acil durum mekanik çalıştırma motoru her zaman tam gerilimle kaldırdığından bu sınır düşük gerilimle yol veren ve değişken hızlı uygulamalarda da önemlidir.

Tablo 9.5.1.1(a) Üç faz NEMA Design B motorlar

Anma gücü (hp)Kilitli rotor akımı, üç faz 230 V, 60 Hz (A)*Motor tanımı (NFPA 70 kilitli rotor kod harfi) “F”den bu harfe kadar
130N
1½40M
250L
364K
592J
7½127H
10162H
15232G
20290G
25365G
30435G
40580G
50725G
60870G
751085G
1001450G
1251815G
1502170G
2002900G
2503650G
3004400G
3505100G
4005800G
4506500G
5007250G

* Kilitli rotor akımı değerleri en yüksek değerlerdir.

Tablo 9.5.1.1(b) Tek faz NEMA Design N ve L motorlar

Anma gücü (hp)Kilitli rotor akımı, tek faz 115 V, 60 Hz (A)*Kilitli rotor akımı, tek faz 230 V, 60 Hz (A)*
Design NDesign LDesign NDesign L
⅙20—12—
¼26—15—
⅓31—18—
½45452525
¾61613535
180804545
1½——50
2——65
3——90
5——135
7½——200
10——260

* Kilitli rotor akımı değerleri en yüksek değerlerdir. Tablonun 1½–10 hp satırlarında 115 V Design L hücreleri standartta boştur.

Tablo 9.5.1.1(c) Üç faz, 380 V, 50 Hz NEMA Design B motorlar

Anma gücü (hp)Kilitli rotor akımı, üç faz 380 V, 50 Hz (A)*Motor tanımı (NFPA 70 kilitli rotor kod harfi) “F”den bu harfe kadar
120P
1½27N
234M
343L
561K
7½84J
10107H
15154H
20194H
25243H
30289H
40387H
50482H
60578H
75722H
100965H
1251207H
1501441H
2001927H
2502534H
3003026H
3503542H
4004046H
4504539H
5005069H

* Kilitli rotor akımı değerleri en yüksek değerlerdir.

Başka gerilimler ve kod harfi (9.5.1.5, 9.5.1.6)

Başka gerilim sınıfındaki motorların kilitli rotor akımı, Tablo 9.5.1.1(a) değerinin 230 V ÷ motor anma gerilimi oranıyla çarpılmasıyla bulunur (9.5.1.5). 230 V motorlarda kilitli rotor akımı yaklaşık tam yük akımının altı katıdır (A.9.5.1.5). Bütün gerilimlerde kod harfleri Tablo 9.5.1.1(a)’daki 230 V harfleriyle aynıdır (9.5.1.6). El Kitabı (2022) 100 hp için örnek verir: 208 V’ta 1603 A, 400 V’ta 834 A, 415 V’ta 804 A, 575 V’ta 580 A. 50 Hz, 380 V motorlar için standartta ayrı Tablo 9.5.1.1(c) vardır.

Diğer motor kuralları

KuralMaddeEl Kitabı (2022) gerekçesi
Bütün motorlar sürekli çalışma sınıfında9.5.1.7—
Motor kaynaklı geçici akımlar, kontrol panosu korumalarının boşa açmaması için 10.4.3.3 ile koordine edilir9.5.1.8Tam gerilimle yol almada ilk yarım periyot tepe akımı tam yük akımının 12 katına, dönerken kesilip yeniden bağlanan motorda 18 katına varabilir
Düşey milli türbin pompa motoru damlamaya karşı korumalı, sincap kafesli asenkron tipte; geri dönmeyi önleyen mandal (nonreverse ratchet) ile9.5.1.9.1, 9.5.1.9.2Güç kesilince basma kolonundaki su ağırlığı pompayı ters döndürebilir; bu, türbin pompanın kademelerine zarar verebilir
Motor gücü öyle seçilir ki pompa yükü ve gerilim dengesizliğinin hiçbir koşulunda hiçbir fazdaki akım tam yük akımı × hizmet faktörünü aşmaz9.5.2.1En yüksek motor yükü %150 debide ya da üstünde oluşabilir; motor eğrinin neresinde olursa olsun aşırı yüke sokulmaz
Kullanılabilecek en yüksek hizmet faktörü 1,15; değişken hızlı basınç sınırlayıcı panoda motorda yazan değer, en çok 1,159.5.2.2Hizmet faktörüyle çalışmak akımı aynı oranda artırır: 1,15 → tam yük akımının %115’i
Hizmet faktörleri NEMA MG-1’e göre; açık ve damlamaya korumalı, TEFC ve TENV motorlarda hizmet faktörü 1,15’ten büyük olmaz9.5.2.3, 9.5.2.4—
3300 ft (1000 m) üstünde motor NEMA MG-1 Kısım 14’e göre çalıştırılır ya da gücü düşürülür9.5.2.51,15 hizmet faktöründe sargı ısınması 1,15² ile yaklaşık %32 artar; seyrek hava fanın soğutmasını azaltır
Motor uç işaretleri NEMA MG-1 Kısım 2’ye göre; çok uçlu motorlarda bağlantı şeması üreticiden9.5.3.1, 9.5.3.2Şema olmadan çok uçlu motorları doğru bağlamak zordur
Motor, kullanılabilecek en yüksek hizmet faktörü akımıyla işaretlenir; invertör tipi olarak da listeliyse sürücüye (VFD) bağlıyken kullanılabilecek en yüksek hizmet faktörü akımı da işaretlenir9.5.3.3, 9.5.3.3.1—

Sahada sık hatalar

  • Listesiz ya da yalnız “genel amaçlı” motor: 9.5.1.1 yangın pompası hizmeti için özel listeleme ister.
  • Değişken hızlı panoda invertör tipi olmayan motor: 9.5.1.4.2’ye aykırıdır.
  • Kilitli rotor akımı tablodaki sınırı aşan motor: El Kitabı (2022), panoların %600 yol alma akımına göre listelendiğini belirtir.
  • 1,15’ten büyük hizmet faktörüne güvenmek: 9.5.2.2 ve 9.5.2.4 sınırlar.
  • Türbin pompa motorunda geri dönme mandalı yok: 9.5.1.9.2’ye aykırıdır.

Kontrol listesi

  1. Motor NEMA Design B (ya da N/L) işaretli ve yangın pompası hizmeti için listeli; IEC ise yangın hizmeti için listeli (9.5.1.1, 9.5.1.1.2).
  2. Kilitli rotor akımı ve kod harfi Tablo 9.5.1.1(a)–(c) ya da 9.5.1.5 oranıyla uyumlu.
  3. Sürekli çalışma sınıfı; hizmet faktörü ≤ 1,15 (9.5.1.7, 9.5.2.2).
  4. Değişken hızlı panoda invertör tipi, işaretli motor (9.5.1.4).
  5. Rakım 3300 ft (1000 m) üstündeyse güç düşürme değerlendirildi (9.5.2.5).
  6. Etikette en yüksek hizmet faktörü akımı var (9.5.3.3).

Sık Sorulan Sorular

Yangın pompası motoru hangi standartta olmalı?

NFPA 20-2025 9.5.1.1’e göre bütün motorlar NEMA MG-1’e uyar; üç fazlı motor NEMA Design B, tek fazlı motor Design N ya da L işaretlidir ve yangın pompası hizmeti için özel olarak listelidir. IEC motorları kullanılırsa yangın hizmeti için listeli olur (9.5.1.1.2).

100 hp motorun en yüksek kilitli rotor akımı nedir?

Tablo 9.5.1.1(a)’ya göre 230 V, 60 Hz’de 1450 A (kod harfi “F”den G’ye kadar); Tablo 9.5.1.1(c)’ye göre 380 V, 50 Hz’de 965 A (“F”den H’ye kadar). Başka gerilimlerde Tablo (a) değeri 230 V ÷ motor gerilimi oranıyla çarpılır (9.5.1.5).

Hizmet faktörü kaç olabilir?

En çok 1,15 (9.5.2.2(1)); değişken hızlı basınç sınırlayıcı panoda motorda yazan değer, yine en çok 1,15 (9.5.2.2(2)). Hiçbir fazdaki akım tam yük akımı × hizmet faktörünü aşmaz (9.5.2.1).

Değişken hızlı panoda normal motor kullanılabilir mi?

Hayır. Motor NEMA MG-1 Kısım 30 ya da 31’e uyar ve invertör çalışması için listeli, uygun ve işaretlidir (9.5.1.4.1, 9.5.1.4.2). Ek A.9.5.1.4: invertör tipi motorların yalıtımı, sıcaklık sınıfı ve yatak koruması bunu gerektirir.

Kilitli rotor akımı neden sınırlanır?

NFPA 20 El Kitabı (2022) yorumuna göre tablolar kilitli rotor akımını tam yük akımının yaklaşık 5,0–6,6 katıyla sınırlar; kontrol panoları %600 yol alma akımına göre listelenir. Acil durum mekanik çalıştırma motoru her zaman tam gerilimle kaldırır.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar & İleri Okuma

NFPA 20-2025, Standard for the Installation of Stationary Pumps for Fire Protection: 9.5.1.1–9.5.3.3.1; Tablo 9.5.1.1(a), 9.5.1.1(b), 9.5.1.1(c); Ek A.9.5.1.4, A.9.5.1.5 (açıklayıcı). NFPA 20 El Kitabı 2022 yorumu: Bölüm 9.5.