Sprinkler zorunluluğu nasıl belirlenir?
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY), otomatik yağmurlama (sprinkler) sisteminin hangi yapılarda mecburi olduğunu yeni yapılar için Madde 96/2'de, mevcut yapılar için Madde 165/1'de sayar. Her bent bağımsız bir koşuldur; yapı bunlardan birine bile giriyorsa sprinkler zorunludur. Karar dört veriye dayanır: kullanım sınıfı, yükseklik, alan ve konaklamada oda-yatak sayısı. Kapalı otoparkta lamine camlı asansör holü ve LPG depolama gibi durumlar ise başka maddelerden gelen ek tetikleyicilerdir.
Bu araç, yangın projesinin ilk adımı olan bu kontrolü madde ve bent atfıyla yapar ve zorunluluğun tüm binaya mı, yoksa yalnız otopark gibi bir bölüme mi uygulandığını gösterir. Sonuç bir yangın hesabı değil, bir mevzuat kararıdır; sprinkler hesabı bundan sonra TS EN 12845'e göre yapılır.
İki farklı yükseklik: bina yüksekliği ve yapı yüksekliği
En sık karışıklık yükseklik tanımındadır. Bina yüksekliği (Md. 4/h) binanın kot aldığı noktadan saçağa kadar ölçülür. Yapı yüksekliği (Md. 4/bbb) ise bodrum katlar, asma katlar ve çatı arası piyesler dâhil, inşa edilen bütün katların toplam yüksekliğidir. Yeni yapılarda Madde 96/2'deki bütün yükseklik eşikleri yapı yüksekliği üzerinden verilir. Bu nedenle üç bodrumlu bir binada sokaktan görünen yükseklik eşiğin çok altında kalsa bile sprinkler zorunlu olabilir. Mevcut yapılarda ise Madde 165/1-a bina yüksekliğini, 165/1-b yapı yüksekliğini kullanır.
Yeni yapılar: Madde 96/2 bentleri
| Bent | Kapsam | Eşik |
|---|---|---|
| 96/2-a | Konut dışındaki bütün binalar | Yapı yüksekliği > 30,50 m |
| 96/2-b | Konutlar | Yapı yüksekliği > 51,50 m |
| 96/2-c | Kapalı otoparklar | Alanlar toplamı > 600 m² veya asansörle > 10 araç |
| 96/2-ç | Otel, yurt, pansiyon, misafirhane (birden fazla katlı bina) | Yatılan oda > 100 veya yatak > 200 |
| 96/2-ç | Bütün yataklı tesisler | Yapı yüksekliği > 21,50 m |
| 96/2-d | Katlı mağazalar; alışveriş, ticaret ve eğlence yerleri (yorum aşağıda) | Toplam alan > 2000 m² |
| 96/2-e | Kolay alevlenici ve parlayıcı madde üretilen veya bulundurulan yapılar | Toplam alan > 1000 m² |
Metin eşikleri "fazla", "geçen" ve "üzerinde" sözcükleriyle verir; eşiğe tam eşit bir değer bendi tetiklemez. Açık ve kapalı otopark ayrımı Madde 60/1'dedir: dışarıya açık alan döşeme alanının %5'inden fazla değilse otopark kapalı sayılır. Aynı fıkra 600 m²'yi aşan kapalı otoparkta yangın dolabı ve itfaiye su alma ağızlarını da ister. Madde 62/4'e göre otoparkta asansör veya yürüyen merdiven önüne lamine camlı hol yapılırsa otopark bölümü ve cam sprinklerle korunur. Madde 111'e göre toplam kapasitesi 10 m³'ü aşan LPG depo ve tanklarında soğutma amaçlı yağmurlama bulunması mecburidir.
Aracın yorumları
Metnin açık olmadığı yerlerde araç önerilen okumayı uygular ve sonuçta Yorum satırıyla gösterir; çoğu bir seçenekle değiştirilebilir. (1) 96/2-d'de “katlı” sıfatı yalnız bitişiğindeki “mağazalar”ı niteler; tek katlı alışveriş, ticaret veya eğlence yeri 2000 m²'yi aşarsa bent tetiklenir. 165/1-d'de koşul listenin başında yazıldığı için iki fıkra arasındaki farklı dizim bu okumayı destekler. (2) Kat sayımına bodrum katlar dâhildir: Md. 4/ı bodrum katını açıkça bir kat olarak tanımlar. (3) Md. 17 kullanımlarında (yanıcı sıvı, patlayıcı, LPG) 96/2-e'nin kolay alevlenici ve parlayıcı madde koşulu varsayılan olarak sağlanmış sayılır, çünkü Md. 17 bu yerleri zaten bu maddelerle tanımlar. (4) Cezaevi ve ıslahevi, kişilerin gece barındırıldığı yapı olarak yataklı tesis sayılır. (5) Mevcut yapıda 165/1-e yalnız depo binasında değil, AVM, fabrika veya otel içindeki depo bölümünde de aranır; 165/1-d'de toptancı sitesi, hal ve yedek parça satış yeri alışveriş yeri kabul edilir (Md. 13/1). (6) Mevcut yapıda LPG soğutması koşulludur: 167/1 önce ilgili mevzuatı, 167/2 yalnız orada düzenlenmeyen konular için Sekizinci Kısmı uygular. Otoparktaki lamine camlı hol (62/4) mevcut yapı hükümlerinde yoktur; md. 144 gereği idare görüşüne bırakılır.
Kontrol, sprinklerin geçtiği her hükmün tam listesi değildir. Cephe boşlukları arasında dolu yüzey yerine cephe sprinkleri (27/1), sprinklerli binada küçük atrium duman perdesi başlıkları (26/5), yanıcı sıvı tanklarında komşu tankı koruyacak yağmurlama (122/2) ve Ek-3/C ile Ek-4'teki sprinkle bağlı kolaylıklar ayrıca kontrol edilir.
Mevcut yapılar: Madde 165/1
Mevcut yapılarda eşikler farklıdır: konut ve büro dışı binalarda bina yüksekliği 30,50 m; büroda yapı yüksekliği 51,50 m; kapalı otoparkta 1000 m² (veya asansörle 10'dan fazla araç); ikiden fazla katlı otel, pansiyon ve misafirhanede 200 yatak; birden fazla katlı mağaza, alışveriş ve eğlence yerleri ile kongre ve toplantı salonlarında 3000 m² inşaat alanı; kolay alevlenen madde bulunan depolarda (başka kullanımlı binadaki depo bölümü dâhil) bodrumda 2000 m², diğer katlarda 4000 m². Mevcut konutlar için ayrı bir sprinkler bendi yoktur. 2002 tarihli Yönetmeliğe uygun tedbirleri alınmış yapılarda ilave tedbir istenmemesi asıldır (138/2); sonradan sağlık-bakım, anaokulu, kreş, ilköğretim, yetiştirme yurdu, eğlence, konaklama veya tehlikeli madde kullanımına dönüştürülen yapılar ise yeni yapı hükümlerine tabidir (138/1, 139).
Örnek hesap
Yedi katlı bir otel düşünelim: iki bodrum dâhil yapı yüksekliği 26,40 m, bina yüksekliği 19,80 m; 118 yatılan oda, 236 yatak; birinci bodrumda dışarıya açıklığı %2 olan 1.450 m² otopark.
- 96/2-a: Konut dışı bina, ancak 26,40 m ≤ 30,50 m → tetiklenmez.
- 96/2-ç: Birden fazla katlı binada 118 > 100 oda ve 236 > 200 yatak → tetiklenir. Otel aynı zamanda yataklı tesistir ve 26,40 m > 21,50 m olduğundan bent ikinci kez sağlanır.
- 96/2-c: Açıklık %2 ≤ %5 → kapalı otopark; 1.450 m² > 600 m² → tetiklenir. Madde 60/1 yangın dolabı ve itfaiye su alma ağzını da getirir.
Sonuç: sprinkler tüm binada zorunludur. Bina yüksekliği 21,50 m'nin altında diye binayı "alçak" saymak, yapı yüksekliği kuralını atlamak demektir.
Sık yapılan hatalar
- Bina yüksekliğiyle karar vermek. Yeni yapılarda ölçüt yapı yüksekliğidir; bodrumlar ve çatı arası piyesler dâhil edilir.
- Madde 48/7 istisnasını sprinklere taşımak. Konutlarda 120 dakika dayanımlı döşemeyle ayrılan bodrumların yapı yüksekliğine katılmaması, metinde yalnız aynı maddenin beşinci fıkrasındaki kaçış merdiveni düzeni için yazılıdır; Madde 96 için böyle bir istisna yoktur.
- Açık otopark kabulünü doğrulamamak. %5 açıklık ve iki cephede karşılıklılık koşulu sağlanmıyorsa otopark kapalıdır.
- Sayılmayan tesis türlerini varsaymak. 96/2-ç'nin oda-yatak eşiği yalnız otel, yurt, pansiyon ve misafirhaneyi sayar; motel veya tatil köyü için idare görüşü alınmalıdır. "Yataklı tesis" ifadesi Yönetmelikte ayrıca tanımlanmaz.
- Karışık kullanımı tek sınıfla değerlendirmek. Kullanımlar uygun bir yangın bölmesiyle ayrılamıyorsa daha sıkı sınıfın kuralları bütün binaya uygulanır (Md. 18).
Sprinkler zorunluysa sonraki adım
Madde 96/5 tasarımın TS EN 12845'e göre yapılmasını ister; sistem elemanları TS EN 12259'a uygun olmalıdır. Düşük Tehlike ve Orta Tehlike-1 alanlarında bir standart başlık en çok 21 m² korur. Yanıcı madde içermeyen ıslak hacimler, yangına dirençli elemanlarla ayrılmış kaçış merdiveni yuvaları, asansör kuyuları ve başka bir otomatik söndürme sistemiyle korunan mahaller sprinklersiz bırakılabilir (96/3); su ile reaksiyona giren madde bulunan mahallere sprinkler yapılmaz (96/4). Tehlike sınıfını belirlemek için EN 12845 tehlike sınıfı bulucu, depo hacmi için yangın suyu deposu hesabı kullanılabilir.
Sık Sorulan Sorular
Hangi binalarda sprinkler zorunludur?
Yeni yapılarda BYKHY Madde 96/2'ye göre: yapı yüksekliği 30,50 m'yi aşan konut dışı binalarda, 51,50 m'yi aşan konutlarda, alanları toplamı 600 m²'yi aşan veya 10'dan fazla aracın asansörle alındığı kapalı otoparklarda, birden fazla katlı binada 100 odayı veya 200 yatağı aşan otel, yurt, pansiyon ve misafirhanelerde, yapı yüksekliği 21,50 m'yi aşan yataklı tesislerde, toplam alanı 2000 m²'nin üzerindeki katlı mağazalar ile alışveriş, ticaret ve eğlence yerlerinde (“katlı” sıfatının yalnız mağazaları nitelediği yorumuyla) ve kolay alevlenici madde bulunan, alanı 1000 m²'yi aşan yapılarda.
Yapı yüksekliği ile bina yüksekliği arasındaki fark nedir?
Bina yüksekliği binanın kot aldığı noktadan saçağa kadar olan mesafedir (Md. 4/h). Yapı yüksekliği ise bodrum katlar, asma katlar ve çatı arası piyesler dâhil bütün katların toplam yüksekliğidir (Md. 4/bbb). Yeni yapılarda sprinkler eşikleri yapı yüksekliğine göre değerlendirilir.
Kapalı otoparkta sprinkler kaç m²'den itibaren zorunludur?
Yeni yapılarda alanları toplamı 600 m²'den büyük kapalı otoparklarda ve 10'dan fazla aracın asansörle alındığı kapalı otoparklarda zorunludur (96/2-c, 60/1). Dışarıya açık alan döşeme alanının %5'inden fazla değilse otopark kapalı sayılır. Mevcut yapılarda alan eşiği 1000 m²'dir (165/1-c).
Mevcut binalarda sprinkler zorunluluğu nasıl belirlenir?
Madde 165/1 kullanılır: konut ve büro dışı binalarda bina yüksekliği 30,50 m, büroda yapı yüksekliği 51,50 m, kapalı otoparkta 1000 m², ikiden fazla katlı otel-pansiyon-misafirhanede 200 yatak, katlı mağaza, eğlence ve kongre salonlarında 3000 m², kolay alevlenen madde deposunda (başka kullanımlı binadaki depo bölümü dâhil) bodrumda 2000 m² veya diğer katlarda 4000 m². Mevcut yapıda LPG soğutması 167/2 gereği koşulludur. Kullanımı sonradan değiştirilen bazı yapılar yeni yapı hükümlerine tabidir (138/1).
Sprinkler zorunluysa tasarım hangi standarda göre yapılır?
Madde 96/5 gereği tasarım TS EN 12845'e göre yapılır ve sistem elemanları TS EN 12259'a uygun olmalıdır. Tehlike sınıfı, tasarım yoğunluğu ve su deposu bu standarda göre belirlenir.
SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
Bu hesapların tamamını sahada, çevrimdışı ve PDF raporlu yapmak için: NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 tek iOS uygulamasında.
SprinkCalc'i App Store'dan indir