Sprinkler zorunluluğu tek maddede: 96/2
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, otomatik yağmurlama sisteminin hangi yapılarda mecburi olduğunu Madde 96’nın ikinci fıkrasında sayar. Fıkra altı bentten oluşur ve bentler birbirinden bağımsızdır: yapı herhangi birine giriyorsa sprinkler zorunludur. Araç bu bentleri sizin girdiğiniz kullanım, yapı yüksekliği, alan, oda-yatak sayısı ve otopark bilgisiyle tek tek sınar ve hangi bendin sağlandığını madde numarasıyla gösterir.
| Bent | Kapsam | Eşik |
|---|---|---|
| 96/2-a | Konut haricindeki bütün binalar | Yapı yüksekliği > 30,50 m |
| 96/2-b | Konutlar | Yapı yüksekliği > 51,50 m |
| 96/2-c | Kapalı otoparklar | Alanlarının toplamı > 600 m² veya asansörle > 10 araç |
| 96/2-ç | Birden fazla katlı binada otel, yurt, pansiyon, misafirhane; bütün yataklı tesisler | > 100 oda veya > 200 yatak; yataklı tesiste yapı yüksekliği > 21,50 m |
| 96/2-d | Katlı mağaza, alışveriş, ticaret ve eğlence yerleri | Toplam alan > 2000 m² |
| 96/2-e | Kolay alevlenici ve parlayıcı madde üretilen veya bulundurulan yapılar | Toplam alan > 1000 m² |
Eşikler “fazla” ve “geçen” diye yazılmıştır; tam eşik değeri zorunluluğu başlatmaz. 30,50 m yapı yüksekliğindeki bir büro bu bende girmez, 30,60 m olan girer. Araç da eşitliği zorunlu saymaz.
Hangi yükseklik? Yapı yüksekliği
96/2’deki bütün yükseklik eşikleri yapı yüksekliği üzerinden verilir. Madde 4/bbb’ye göre yapı yüksekliği bodrum katlar, asma katlar ve çatı arası piyesler dâhil inşa edilen bütün katların toplam yüksekliğidir. Kot noktasından saçağa ölçülen bina yüksekliği (4/h) ve yüksek bina tanımı (4/ccc) sprinkler için ayrı bir tetikleyici değildir. Üç bodrumlu, zemin üstü sekiz katlı bir büro bu yüzden saçak yüksekliği düşük olsa bile 30,50 m yapı yüksekliğini aşabilir.
Otoparkta zorunluluk otoparkla sınırlı
96/2-c kapalı otoparklar içindir. Bina başka bir bende girmiyorsa sprinkler yalnız kapalı otopark bölümünde zorunlu olur; araç bunu “otoparkta zorunlu” diye ayrı gösterir. Madde 60/1 aynı eşikte kapalı otoparka yangın dolabı ve itfaiye su alma ağzını da mecbur kılar. Dışarıya açıklığı döşeme alanının yüzde beşinden fazla olan otopark açık otoparktır ve bu eşiğe girmez.
“Katlı” mağaza ve tek katlı yapılar
96/2-d “toplam alanı 2000 m²’nin üzerinde olan katlı mağazalarda, alışveriş, ticaret ve eğlence yerlerinde” der. Tek katlı büyük bir mağazanın bu bende girip girmediği metinde açık değildir. Araç bu durumda karar vermez, “yorum gerekir” uyarısı gösterir; ilgili idarenin yazılı görüşünü almak gerekir. BYKHY Kılavuzu, aynı parselde aynı yapı ruhsatıyla yapılan ticari yapılarda ruhsattaki toplam inşaat alanının esas alındığını örnekler.
Zorunluysa: muafiyet, yasak ve tasarım
- Muafiyet (96/3): yanıcı malzeme içermeyen ve depolanmayan ıslak hacimler, yangına dirençli elemanlarla ayrılmış yangın merdiveni yuvaları, asansör kuyusu ve gazlı, kuru toz, su sprey gibi başka bir otomatik sistemle korunan mahaller.
- Yasak (96/4): suyla genleşen veya reaksiyona girerek yangını büyütebilecek madde bulunan mahallere sprinkler yapılmaz.
- Tasarım (96/5): TS EN 12845’e göre. Düşük Tehlike ve Orta Tehlike-1 alanlarında bir standart başlık en çok 21 m² korur. Sistem elemanları TS EN 12259’a uygun olur (96/1).
- Deprem (96/6): birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde ana kolonlarda dört yollu destek, esnek bağlantılar ve iki yollu askılar.
- Zon ve yedek (96/7, 96/8): her zona akış anahtarı, test-drenaj ve izleme anahtarlı kesme vanası; en az 6 yedek başlık ve özel anahtarı.
3B modelde ne görüyorsunuz?
Bina, girdiğiniz kat sayısı ve yapı yüksekliğiyle kurulur. İlgili eşik düzlemleri (21,50, 30,50 veya 51,50 m) binanın çevresinde yatay bir ışık katmanı olarak durur; aşıldıysa kırmızıya döner. Sprinkler zorunluysa katlarda ana boru, branşmanlar ve başlıklar görünür. Yangın senaryosu açıkken bir katta yangın başlar, en yakın başlıklar sırayla açılır ve su yangını bastırır. Sprinkler zorunlu değilse senaryo, dumanın tavana çıkıp yayılışını gösterir.
Bina yüksekliği ve yapı yüksekliği
BYKHY iki ayrı yükseklik tanımlar ve sprinkler bentleri bunları farklı yerlerde kullanır. Bina yüksekliği (4/h) binanın kot aldığı noktadan saçak seviyesine kadar olan mesafedir; bodrumları içermez. Yapı yüksekliği (4/bbb) bodrum katlar, asma katlar ve çatı arası piyesler dâhil inşa edilen bütün katların toplam yüksekliğidir. Kılavuzun Şekil 4.1.bbb’si ikisini aynı kesitte gösterir; araçtaki kesit de iki ölçüyü ayrı çizer ve her eşiği kendi ölçüsünün üzerine koyar.
| Hüküm | Hangi yükseklik | Eşik |
|---|---|---|
| 96/2-a (yeni, konut dışı) | Yapı yüksekliği | > 30,50 m |
| 96/2-b (yeni, konut) | Yapı yüksekliği | > 51,50 m |
| 96/2-ç (yeni, yataklı tesis) | Yapı yüksekliği | > 21,50 m |
| 165/1-a (mevcut, konut ve büro dışı) | Bina yüksekliği | > 30,50 m |
| 165/1-b (mevcut, büro) | Yapı yüksekliği | > 51,50 m |
| 4/ccc yüksek bina | Bina ve yapı yüksekliği | > 21,50 m · > 30,50 m |
Yüksek bina olmak yeni yapılarda tek başına sprinkler sebebi değildir; 96/2’nin yükseklik bentleri yapı yüksekliğine bakar. Yüksek bina tanımı iki ölçüyü virgülle sayar ve bağlaç kullanmaz; araç, sitenin dolap aracıyla aynı ihtiyatlı okumayla ölçütlerden birini yeterli sayar ve yalnız biri aşıldığında uyarır.
Mevcut yapılarda Madde 165
Mevcut yapı, 19.12.2007’den önce yapı ruhsatı alınmış ve yapımı devam eden veya tamamlanmış yapıdır (4/ff); ruhsat projesi bu tarihten önce onaylanmış yapılar da mevcut sayılır (Kılavuz 138/4). Mevcut yapılarda sprinkler 165/1’e göre aranır; bentler yeni yapıdakinden farklıdır:
| Bent | Kapsam | Eşik |
|---|---|---|
| 165/1-a | Konut ve büro dışındaki bütün binalar | Bina yüksekliği > 30,50 m |
| 165/1-b | Büro binaları | Yapı yüksekliği > 51,50 m |
| 165/1-c | Kapalı otoparklar | Toplam alan > 1000 m² veya asansörle > 10 araç |
| 165/1-ç | İkiden fazla katlı binada otel, pansiyon, misafirhane | > 200 yatak |
| 165/1-d | Birden fazla katlı mağaza, alışveriş ve eğlence yerleri, kongre ve toplantı salonları gibi yerler | Toplam yapı inşaat alanı > 3000 m² |
| 165/1-e | Birden fazla katlı binalarda kolay alevlenen madde bulunan depolar | Bodrum katlarda > 2000 m², diğer katlarda > 4000 m² |
Yönetmelikten sonra kullanım amacı sağlık, bakım, kreş, anaokulu, ilköğretim, yetiştirme yurdu, eğlence, konaklama veya tehlikeli madde kullanımına değişen yapılara yeni yapı hükümleri uygulanır (138/1, 139); Kılavuz esaslı tadilatta (tadilat ruhsatı) da yapıyı yeni bina gibi değerlendirir. 2002 yönetmeliğine uygun tedbirleri alınmış mevcut yapılarda ilave tedbir alınmaması asıldır (138/2).
2000 m² eşikleri
Sprinklerde 2000 m², yeni yapıda katlı ticaret ve eğlence yerlerinin toplam alanı (96/2-d), mevcut yapıda bodrum katlardaki kolay alevlenen madde depolarıdır (165/1-e). Kılavuz 96/2-d için aynı parselde aynı yapı ruhsatıyla yapılan, her biri 2000 m²’den küçük ticari yapılarda ruhsattaki toplam inşaat alanını esas alır; bitişik nizam veya ayrı ruhsatlı yapılar ayrı ayrı değerlendirilir. Aynı eşiğe bağlı diğer hükümler:
| Madde | Hüküm |
|---|---|
| 6/4 | Bir kat alanı 2000 m²’den fazla olan katların tahliye projeleri mimari projelerden ayrı hazırlanır |
| 60/2 | Toplam alanı 2000 m²’yi aşan kapalı otoparklarda bağımsız mekanik duman tahliye sistemi |
| 88/3 | Toplam alanı 2000 m²’yi aşan kazan dairelerinde, kapalı otoparklarda ve bodrum katlardaki depolarda mekanik duman tahliye, saatte en az 10 hava değişimi |
| 164/2 (mevcut) | Toplam kapalı kullanım alanı 2000 m²’den büyük imalathane, atölye, depo, konaklama, sağlık, toplanma ve eğitim binalarında yangın dolabı |
| 166 (mevcut) | Yangın dolabı mecburiyeti bulunan ve bina kat alanı 2000 m²’den büyük binalarda itfaiye su verme bağlantısı (97) |
Yangın dolabı ve itfaiye bağlantıları
Araç aynı girdilerle yeni yapıda yangın dolabını (94/1-b-1, 94/1-a-1), itfaiye su alma ağzını (94/1-a-1), itfaiye su verme bağlantısını (97/1) ve dış hidrantı (95/7, 7/12) değerlendirir; kurallar ve metinler sitenin dolap ve hidrant kontrolüyle aynıdır. Mevcut yapıda yangın dolabı 164/2’ye (yüksek bina; 2000 m²; kapalı otopark 1000 m²; kazan 500 kW), su verme bağlantısı 166’ya göre aranır.
Sık Sorulan Sorular
Hangi binalarda sprinkler zorunludur?
BYKHY Madde 96/2’ye göre: yapı yüksekliği 30,50 m’den fazla konut dışı bütün binalarda (a), 51,50 m’yi geçen konutlarda (b), alanlarının toplamı 600 m²’den büyük veya 10’dan fazla aracın asansörle alındığı kapalı otoparklarda (c), birden fazla katlı binada 100’ü geçen oda veya 200’ü geçen yataklı otel, yurt, pansiyon ve misafirhanelerde ve yapı yüksekliği 21,50 m’den fazla bütün yataklı tesislerde (ç), toplam alanı 2000 m²’nin üzerindeki katlı mağaza, alışveriş, ticaret ve eğlence yerlerinde (d), toplam alanı 1000 m²’den fazla olan ve kolay alevlenici, parlayıcı madde üretilen veya bulundurulan yapılarda (e).
Bina yüksekliği ile yapı yüksekliği arasındaki fark nedir?
Bina yüksekliği (BYKHY 4/h) binanın kot aldığı noktadan saçak seviyesine kadar olan mesafedir ve bodrumları içermez. Yapı yüksekliği (4/bbb) bodrum, asma kat ve çatı arası dâhil bütün katların toplam yüksekliğidir. Yeni yapılarda sprinkler eşikleri (96/2) yapı yüksekliğine, mevcut yapılarda 165/1-a bina yüksekliğine bakar.
Mevcut binada sprinkler ne zaman zorunludur?
BYKHY 165/1’e göre: konut ve büro dışında bina yüksekliği 30,50 m’yi aşan binalarda, yapı yüksekliği 51,50 m’yi geçen büro binalarında, 1000 m²’yi aşan kapalı otoparklarda, ikiden fazla katlı binada 200’den fazla yataklı otel ve pansiyonlarda, 3000 m²’yi aşan katlı mağaza ve eğlence yerlerinde ve bodrumda 2000 m², diğer katlarda 4000 m²’yi aşan kolay alevlenen madde depolarında.
Sprinkler zorunluysa yangın dolabı ve itfaiye bağlantısı da gerekir mi?
Ayrı koşullara bağlıdır. Yeni yapıda yangın dolabı 94/1-b-1 ve 94/1-a-1’e (yüksek bina, 1000 m²’yi aşan sayılan kullanımlar, 600 m²’yi aşan kapalı otopark, 350 kW’ı aşan kazan, 60 m’yi geçen kat), itfaiye su verme bağlantısı 97/1’e (yüksek bina, oturma alanı 1000 m², cephe 75 m) bağlıdır. Araç ikisini de aynı girdilerle verir.
Yüksek bina olunca sprinkler zorunlu olur mu?
Yüksek bina tanımı (bina yüksekliği 21,50 m’den, yapı yüksekliği 30,50 m’den fazla) sprinkler için ayrı bir tetikleyici değildir. 96/2’deki eşikler yapı yüksekliği üzerinden ve kullanıma göre verilir: konut dışında 30,50 m, konutta 51,50 m, yataklı tesiste 21,50 m.
Bodrumdaki kapalı otopark bütün binaya sprinkler gerektirir mi?
96/2-c kapalı otoparklar içindir; bina başka bir bende girmiyorsa sprinkler kapalı otopark bölümünde zorunlu olur. Madde 60/1 aynı 600 m² eşiğinde otoparka yangın dolabı ve itfaiye su alma ağızlarını da mecbur kılar.
Sprinkler sistemi hangi standarda göre tasarlanır?
Madde 96/5’e göre TS EN 12845’e göre. Düşük Tehlike ve Orta Tehlike-1 kullanım alanlarında bir standart başlık en çok 21 m² korur; sistem elemanları TS EN 12259’a uygun olmalıdır (96/1). Sigorta veya yatırımcı NFPA ya da FM Global isterse bunlar yönetmeliğin asgari şartlarının üzerine ek katman olarak uygulanır.
MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü
MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.
MEP Calc'i App Store'dan indir
SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
Bu hesapların tamamını sahada, çevrimdışı ve PDF raporlu yapmak için: NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 tek iOS uygulamasında.
SprinkCalc'i App Store'dan indir