Bir ürünün karton kutuda mı yoksa plastik shrink'te mi geldiği, Annex C tablosunda iki satır arası gibi görünür ama sahada Kat II ile Kat IV arasındaki farktır.
Bir lojistik müşterisinin Gebze deposu için sprinkler yenileme projesinde gelen ilk soru basitti: "Biz kozmetik depoluyoruz, hangi kategoriye giriyoruz?" Cevap basit değildi. Çünkü rafların yarısında karton kutuda kremler, diğer yarısında ise plastik shrink'le sarılı aerosol deodorant kasaları vardı. Kozmetik tek bir EN 12845 kategorisi değildir; ürünün kendisi, ambalajı ve depolama yönü birlikte kategoriyi belirler. Bu yazıda Annex C alfabetik tablosunu sahada nasıl kullandığımızı, plastik konteyner istisnalarını ve Annex B (M faktör) ile bağlantısını anlatıyorum.
Annex C nedir, ne işe yarar
EN 12845 Madde 6 depolanmış malzemeleri dört kategoriye ayırır: Kategori I (en düşük tehlike) → Kategori IV (en yüksek). Bu kategoriler HHS yoğunluk-alan kombinasyonlarını seçmek için zorunludur. Ancak "kağıt", "boya" veya "mobilya" gibi geniş başlıklar tek kategoriye girmez. Annex C, normatif bir alfabetik liste olarak ürünleri tek tek kategorilere bağlar.
Tablo C.1'in başında kritik bir kabul vardır: "Bu liste, ambalajın bir karton kutudan veya tek kat oluklu mukavva sargıdan daha tehlikeli olmadığı durumlarda geçerlidir." Bu cümle Annex C'nin sınırını çizer. Ambalaj plastik shrink, EPS köşe takozu veya köpük dolgu içeriyorsa Annex C tek başına yetmez; Annex B'deki M faktörü devreye girer.
Akış: bir ürün için doğru kategoriyi bulma
Sahada şu sırayı izliyoruz:
- Ürünün adını Annex C'de ara. Tam karşılığı yoksa en yakın yanıcılık karakterindeki ürünü seç (örn. "kakao tozu" listede yok → "un" ya da "şeker" satırı baz alınır).
- Yorumlar (Comments) sütununu oku. Aynı ürün depolama yönüne (yatay/dikey rulo), ambalaj ağırlığına (g/m²) veya plastik içeriğine göre farklı kategorilerde olabilir.
- Ambalajı kontrol et. Karton kutu/oluklu mukavvadan daha kötüyse Annex B M faktörünü uygula; gerekirse bir üst kategoriye çık.
- Depolama konfigürasyonunu (ST1–ST6) belirle. Aynı kategori, blok stok (ST1) ile palet rafta (ST4) farklı yoğunluk-alan ister.
- Annex G özel tehlike listesini kontrol et. Aerosol, yanıcı sıvı, plastik palet, askıda giysi, polipropilen konteyner gibi ürünler Annex C'yi aşar; bunlar için normatif Annex G'nin ek koşulları uygulanır.
Tablo: 21 sık karşılaşılan ürün
Tablodaki tüm değerler doğrudan EN 12845 Annex C'den. "Kategori" sütunu Roma rakamıyla, depolama notları Comments sütunundan özetlendi.
| Ürün | Kategori | Depolama / Not |
|---|---|---|
| Yapıştırıcı (solventli) | III | Yanıcı solventli, özel koruma |
| Yapıştırıcı (solventsiz) | I | Su bazlı |
| Pil, kuru hücre | II | — |
| Pil, ıslak hücre | II | Boş plastik akümülatör özel koruma ister |
| Karton (oluklu) rulo, yatay | III | — |
| Karton (oluklu) rulo, dikey | IV | Kanal etkisi |
| Halı karosu | III | — |
| Elektrikli alet (≤ %5 plastik) | I | Ağırlıklı metal yapı |
| Elektrikli alet (diğer) | III | — |
| Elektrik kablosu/teli | III | Rafta ise raf içi sprinkler şart |
| Mobilya, ahşap | II | — |
| Cam fiber (işlenmemiş) | I | — |
| Konserve gıda | I | Karton kutuda/tepside |
| Şilte (genleştirilmiş plastik) | IV | — |
| Şilte (diğer) | II | — |
| Kağıt, < 5 kg/100 m² rulo dikey | IV | Tuvalet/kağıt mendil tipi |
| Kağıt, ≥ 5 kg/100 m² rulo yatay | II | Gazete kağıdı tipi |
| Ayakkabı (> %5 plastik) | III | Spor ayakkabı tabanı |
| Lastik, yatay depolama | IV | Tablo C.1 Annex P'ye yönlendirir; A2'de Annex P, EN 12845-2'ye atıf yapar |
| Parafin (vaks) | IV | — |
| Ahşap yünü (talaş yünü), balyalı | IV | — |
Aynı ürün, farklı kategori: yön ve ağırlık
Annex C'nin en kafa karıştırıcı yanı, aynı ürünün birden fazla satıra sahip olmasıdır. Mantık şudur: alev cephesi ne kadar serbest yükselebilirse kategori o kadar yükselir.
- Kağıt rulosu: Yatay yatırılmış rulo II veya III; dikey duran aynı rulo III veya IV. Dikey ruloda iç çekirdek bir baca gibi davranır.
- Asfalt kağıdı: Yatay rulo II, dikey rulo III.
- Çatı keçesi: Yatay II, dikey III. Sahada çoğu inşaat malzemecisi keçeyi dikey istifler; tasarımcı II zannederken aslında III olur.
- Kereste: Havalandırmalı (aralıklı) istif III, sıkı istif II. Hava boşluğu yangını besler.
Bu farklar SprinkCalc içinde ürün kartı seçiminden sonra "depolama yönü" parametresiyle netleşir; manuel hesapta tasarımcının Annex C satırını harfi harfine seçmesi gerekir.
Plastik konteyner istisnası: boşu, dolusundan daha tehlikeli
Annex C "ıslak pil" satırında küçük bir not vardır: "Boş plastik akümülatörler özel koruma gerektirir." Bu cümle aslında geniş bir prensibin habercisidir. Polipropilen ve polietilen depolama konteynerleri Annex G.8'de sürekli HHS Kategori IV olarak sınıflandırılır ve şu koşullar zorunludur:
- Palet rafta (ST4) raf içi sprinklerlerin yatay aralığı 1,5 m'yi, düşey aralığı 2 m'yi geçemez.
- Tavan sprinklerleri "özel" (special), raf içi sprinklerler "özel" veya "hızlı" (quick) tepkili olmalıdır.
- Diğer depolamalarda en fazla 3 m depolama yüksekliği, yalnız yanmaz (ör. çelik) palet, palet başına en fazla 1 m istif, her paletteki en üst konteynerin kapaklı olması ve özel veya hızlı tepkili sprinkler (G.8.4).
- Sprinkler suyuna uygun bir film oluşturucu köpük katkısı eklenmesi zorunludur (G.8.5); NOT'a göre tam ölçekli testlerde AFFF etkili bulunmuştur.
Mantık net: dolu konteyner içindeki sıvı/granül ısıyı emer ve plastik duvarın tutuşmasını geciktirir. Boş konteyner ise yüksek yüzey-hacim oranıyla hızla yangın yükü verir. Bir gıda dolum tesisinde "biz sadece boş PP konteyner depoluyoruz, doluları sahaya gitti" cümlesi bizi bir üst kategoriye değil, doğrudan Kat IV + köpük katkısına taşır.
Annex C → Annex B köprüsü: M faktörü
Annex C size ürünün baz kategorisini verir. Annex B ise malı ambalajı ve paletiyle birlikte önce malzeme faktörüne (1–4; plastik oranına göre Şekil B.1) ayırır, sonra Tablo B.1'de depolama konfigürasyonuyla kategoriye çevirir. Madde B.3.1'e göre Tablo C.1 de bir kategori veriyorsa ikisinden yüksek olanı kullanılır; iki tabloyu birlikte kullanmadan kategori seçimi yarım kalır.
Tipik örnek: cam kavanozda krem Annex C'de listelenmez; karton kutuda ve ahşap palette depolanıyorsa Annex B'ye göre malzeme faktörü 1 ve "özel konfigürasyon yok" satırıyla Kategori I'dir. Aynı palet plastik shrink ile sarılırsa açık genleşmemiş plastik yüzey oluşur ve B.3.3 gereği kategori III veya IV'e çıkar (standardın örneği: shrink ambalajlı konserve). EPS köşe takozları hacimce %5'i aşarsa malzeme faktörü de yükselir (Şekil B.1). Yoğunluk-alan kombinasyonu da buna göre yükselir.
Annex C ile Annex B'nin birlikte değerlendirildiği detayları Annex B malzeme faktörü yazısında ayrı ayrı işledim.
Saha hataları
- "Kozmetik = Kat II" varsayımı. Aerosol deodorant aynı koridordaysa Annex G.2 devreye girer: aerosoller ayrı tutulup kafeslerde depolanmalı, tavan koruması Tablo G.1'e göre 12,5–25 mm/dk ve 260–300 m²'dir.
- Plastik palet ihmali. Müşteri "ahşap palet kullanıyoruz" der; sahada karışık görürsünüz. Annex G.5 plastik paletler için blok istifte en fazla 3,3 m, 25 mm/dk / 300 m² ve 60 dk yangına dayanıklı bölme (Tablo G.5); rafta ise (genleşmemiş YYPE masif tabanlılar hariç) depolamanın üstünde K115 ve en az 3 bar'lık bir raf içi seviye, tavanda 25 mm/dk / 300 m² ve 60 dk bölme ister (Tablo G.6).
- Karton rulonun yönünü sormamak. Matbaa ve ambalaj işletmelerinde rulo yönü mevsime göre değişir; tasarım her iki senaryoyu kapsamalı (kötü olanı seç).
- Annex C'de bulamayınca tahmin etmek. Liste 80+ satır; "yok" diye düşünmeden önce eşanlamlıları (Wood = Timber, Knitwear = Clothes) takip edin.
NFPA karşılığı
NFPA 13 emtia sınıflandırması (Class I–IV + Group A/B/C plastikler) Annex C'nin paralelidir ama yapısı farklıdır. EN 12845 ürün adından kategoriye gider; NFPA 13 ürünün içeriğine (metal, ağırlıklı karton, plastik %) göre Class atar. Çevirim için kaba eşleme:
- Annex C Kat I ≈ NFPA Class I
- Kat II ≈ Class II/III
- Kat III ≈ Class IV veya Group C plastics
- Kat IV ≈ Group A plastics (genleştirilmiş veya genleştirilmemiş)
Tam eşleşme yoktur; iki standardı yan yana kullanan projelerde her zaman daha muhafazakar olanı seçmek gerekir.
Türkiye bağı
BYKHY (Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik) Madde 96/5, yağmurlama sistemi tasarımının TS EN 12845'e göre yapılmasını şart koşar; malzeme kategorilendirmesi için ise kendi listesi yoktur. Bu yüzden Türkiye'deki sprinkler projelerinde Annex C tablosu doğrudan referanstır. ÇSGB iş güvenliği denetimlerinde aerosol ve plastik palet depolama için Annex G ek koşulları sorulmaktadır; sadece Annex C ile yetinmek denetimde sorun çıkarır.
SSS
Annex C tablosunda ürün yoksa ne yapmalı?
Annex C, karton kutu veya tek kat oluklu mukavva ile paketlenmiş tipik ürünleri kapsar. Listede yoksa benzer yanıcılık karakterindeki ürünün kategorisi alınır; eğer paket plastik içerir veya ambalaj mukavvadan daha tehlikeliyse Annex B (M faktör) ile yeniden değerlendirilir ve gerekirse bir üst kategoriye çıkılır.
Plastik palet üstündeki ürün hangi kategoriye düşer?
Annex G.5 plastik paletleri ayrı düzenler. Rafta (Tablo G.6) genleşmemiş yüksek yoğunluklu polietilen masif tabanlı paletler ahşap palet gibi Kategori IV koruması alırken diğer tüm plastik paletler ek koşullar (depolamanın üstünde K115 ve en az 3 bar'lık raf içi seviye, tavanda 25 mm/dk / 300 m², 60 dk yangına dayanıklı bölme) gerektirir. Blok istifte plastik paletler en fazla 3,3 m yükseklikte, 25 mm/dk / 300 m² ile ve 60 dk bölmede depolanır (Tablo G.5).
Boş plastik konteyner dolu olandan neden daha tehlikeli?
Boş plastik konteynerler hem yüksek yüzey-hacim oranı hem de hava akışıyla hızlı tutuşur ve yüksek ısı salımı verir. Annex G.8 polipropilen ve polietilen depolama konteynerlerini her durumda HHS Kategori IV olarak sınıflandırır ve sprinkler suyuna film oluşturucu köpük katkısını zorunlu kılar.
Aynı ürün neden hem Kat II hem Kat III olabiliyor?
Annex C tablosunda kağıt, karton ve mukavva gibi rulo ürünlerde depolama yönü kategoriyi belirler. Yatay rulo daha düşük, dikey rulo bir üst kategoridir; çünkü dikey ruloda kanal etkisiyle alev daha hızlı yükselir.
Annex C ile Annex B nasıl birlikte kullanılır?
Annex C ürünün baz kategorisini verir; Annex B ise malı ambalajı ve paletiyle birlikte malzeme faktörüne (1–4) ayırıp depolama konfigürasyonuyla kategoriye çevirir; ikisinden yüksek olan kullanılır (B.3.1). Plastik ambalajlı bir Kat II ürün, M faktörü nedeniyle pratikte Kat III veya IV gibi davranabilir; bu durumda yoğunluk-alan kombinasyonu yükseltilir.
MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü
Sprinkler, yangın pompası ve FM-200 gazlı söndürme dahil 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz için 110+ modül sunan MEP Calc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz. Tüm mekanik tesisat hesaplarınız tek uygulamada.
MEP Calc'i App Store'dan indir