Bir ürünün karton kutuda mı yoksa plastik shrink'te mi geldiği, Annex C tablosunda iki satır arası gibi görünür ama sahada Kat II ile Kat IV arasındaki farktır.

"Kozmetik" gibi bir ürün grubu tek bir EN 12845 kategorisi değildir: karton kutuda krem ile plastik film sarılı aerosol kasası farklı yollardan sınıflanır. Ürünün kendisi, ambalajı ve depolama düzeni birlikte kategoriyi belirler. Bu yazı Annex C alfabetik tablosunun nasıl kullanılacağını, plastik konteyner istisnalarını ve Annex B (malzeme faktörü) ile bağlantısını anlatır.

Annex C nedir, ne işe yarar

EN 12845 Madde 6 depolanmış malzemeleri dört kategoriye ayırır: Kategori I (en düşük tehlike) → Kategori IV (en yüksek). Bu kategoriler HHS yoğunluk-alan kombinasyonlarını seçmek için zorunludur. Ancak "kağıt", "boya" veya "mobilya" gibi geniş başlıklar tek kategoriye girmez. Annex C, normatif bir alfabetik liste olarak ürünleri tek tek kategorilere bağlar.

Tablo C.1'in başında kritik bir kabul vardır: "Bu liste, ambalajın bir karton kutudan veya tek kat oluklu mukavva sargıdan daha tehlikeli olmadığı durumlarda geçerlidir." Bu cümle Annex C'nin sınırını çizer. Ambalaj plastik shrink, EPS köşe takozu veya köpük dolgu içeriyorsa Annex C tek başına yetmez; Annex B'deki M faktörü devreye girer.

Akış: bir ürün için doğru kategoriyi bulma

Doğru kategori şu sırayla bulunur:

  1. Ürünün adını Annex C'de ara. Listede yoksa kategori Annex B yöntemiyle (malzeme faktörü ve depolama konfigürasyonu) belirlenir.
  2. Yorumlar (Comments) sütununu oku. Aynı ürün depolama yönüne (yatay/dikey rulo), ambalaj ağırlığına (g/m²) veya plastik içeriğine göre farklı kategorilerde olabilir.
  3. Ambalajı kontrol et. Karton kutu/oluklu mukavvadan daha kötüyse Annex B M faktörünü uygula.
  4. Depolama konfigürasyonunu (ST1–ST6) belirle. Aynı kategori, blok stok (ST1) ile palet rafta (ST4) farklı yoğunluk-alan ister.
  5. Annex G özel tehlike listesini kontrol et. Aerosol, yanıcı sıvı, plastik palet, askıda giysi, polipropilen konteyner gibi ürünler Annex C'yi aşar; bunlar için normatif Annex G'nin ek koşulları uygulanır.

Tablo: 21 sık karşılaşılan ürün

Tablodaki tüm değerler doğrudan EN 12845 Annex C'den. "Kategori" sütunu Roma rakamıyla, depolama notları Comments sütunundan özetlendi.

ÜrünKategoriDepolama / Not
Yapıştırıcı (solventli)IIIYanıcı solventli, özel koruma
Yapıştırıcı (solventsiz)IÇözücüsüz
Pil, kuru hücreII—
Pil, ıslak hücreIIBoş plastik akümülatör özel koruma ister
Karton (oluklu) rulo, yatayIII—
Karton (oluklu) rulo, dikeyIV—
Halı karosuIII—
Elektrikli alet (≤ %5 plastik)IAğırlıklı metal yapı
Elektrikli alet (diğer)III—
Elektrik kablosu/teliIIIRafta ise raf içi sprinkler şart
Mobilya, ahşapII—
Cam fiber (işlenmemiş)I—
Konserve gıdaIKarton kutuda/tepside
Şilte (genleştirilmiş plastik)IV—
Şilte (diğer)II—
Kağıt, < 5 kg/100 m² rulo dikeyIVör. tissue kâğıt
Kağıt, ≥ 5 kg/100 m² rulo yatayIIGazete kağıdı tipi
Ayakkabı (> %5 plastik)III—
Lastik, yatay depolamaIVTablo C.1 Annex P'ye yönlendirir; A2'de Annex P, EN 12845-2'ye atıf yapar
Parafin (vaks)IV—
Ahşap yünü (talaş yünü), balyalıIV—

Aynı ürün, farklı kategori: yön ve ağırlık

Annex C'nin en kafa karıştırıcı yanı, aynı ürünün birden fazla satıra sahip olmasıdır. Mantık şudur: alev cephesi ne kadar serbest yükselebilirse kategori o kadar yükselir.

  • Kağıt rulosu: Yatay yatırılmış rulo II veya III; dikey duran aynı rulo III veya IV.
  • Asfalt kağıdı: Yatay rulo II, dikey rulo III.
  • Çatı keçesi: Yatay II, dikey III. Keçe dikey istiflenmişse kategori II değil III olur.
  • Kereste: Havalandırmalı (aralıklı) istif III, sıkı istif II. Hava boşluğu yangını besler.

Bu farklar SprinkCalc içinde ürün kartı seçiminden sonra "depolama yönü" parametresiyle netleşir; manuel hesapta tasarımcının Annex C satırını harfi harfine seçmesi gerekir.

Plastik konteyner istisnası: boşu, dolusundan daha tehlikeli

Annex C "ıslak pil" satırında küçük bir not vardır: "Boş plastik akümülatörler özel koruma gerektirir." Bu cümle aslında geniş bir prensibin habercisidir. Polipropilen ve polietilen depolama konteynerleri Annex G.8'de sürekli HHS Kategori IV olarak sınıflandırılır ve şu koşullar zorunludur:

  • Palet rafta (ST4) raf içi sprinklerlerin yatay aralığı 1,5 m'yi, düşey aralığı 2 m'yi geçemez.
  • Tavan sprinklerleri "özel" (special), raf içi sprinklerler "özel" veya "hızlı" (quick) tepkili olmalıdır.
  • Diğer depolamalarda en fazla 3 m depolama yüksekliği, yalnız yanmaz (ör. çelik) palet, palet başına en fazla 1 m istif, her paletteki en üst konteynerin kapaklı olması ve özel veya hızlı tepkili sprinkler (G.8.4).
  • Sprinkler suyuna uygun bir film oluşturucu köpük katkısı eklenmesi zorunludur (G.8.5); NOT'a göre tam ölçekli testlerde AFFF etkili bulunmuştur.

Mantık net: dolu konteyner içindeki sıvı/granül ısıyı emer ve plastik duvarın tutuşmasını geciktirir. Boş konteyner ise yüksek yüzey-hacim oranıyla hızla yangın yükü verir. Bir gıda dolum tesisinde "biz sadece boş PP konteyner depoluyoruz, doluları sahaya gitti" bilgisi tasarımı bir üst kategoriye değil, doğrudan Kat IV + köpük katkısına taşır.

Annex C → Annex B köprüsü: M faktörü

Annex C size ürünün baz kategorisini verir. Annex B ise malı ambalajı ve paletiyle birlikte önce malzeme faktörüne (1–4; plastik oranına göre Şekil B.1) ayırır, sonra Tablo B.1'de depolama konfigürasyonuyla kategoriye çevirir. Madde B.3.1'e göre Tablo C.1 de bir kategori veriyorsa ikisinden yüksek olanı kullanılır; iki tabloyu birlikte kullanmadan kategori seçimi yarım kalır.

Tipik örnek: cam kavanozda krem Annex C'de listelenmez; karton kutuda ve ahşap palette depolanıyorsa Annex B'ye göre malzeme faktörü 1 ve "özel konfigürasyon yok" satırıyla Kategori I'dir. Aynı palet plastik shrink ile sarılırsa açık genleşmemiş plastik yüzey oluşur ve B.3.3 gereği kategori III veya IV'e çıkar (standardın örneği: shrink ambalajlı konserve). EPS köşe takozları hacimce %5'i aşarsa malzeme faktörü de yükselir (Şekil B.1). Yoğunluk-alan kombinasyonu da buna göre yükselir.

Annex C ile Annex B'nin birlikte değerlendirildiği detayları Annex B malzeme faktörü yazısında ayrıca ele alınmıştır.

Saha hataları

  • "Kozmetik = Kat II" varsayımı. Aerosol deodorant aynı koridordaysa Annex G.2 devreye girer: aerosoller ayrı tutulup kafeslerde depolanmalı, tavan koruması Tablo G.1'e göre 12,5–25 mm/dk ve 260–300 m²'dir.
  • Plastik palet ihmali. Müşteri "ahşap palet kullanıyoruz" dese de depoda plastik palet de bulunabilir; palet türü yerinde doğrulanmalıdır. Annex G.5 plastik paletler için blok istifte en fazla 3,3 m, 25 mm/dk / 300 m² ve 60 dk yangına dayanıklı bölme (Tablo G.5); rafta ise (genleşmemiş YYPE masif tabanlılar hariç) depolamanın üstünde K115 (K8,0) ve en az 3 bar'lık bir raf içi seviye, tavanda 25 mm/dk / 300 m² ve 60 dk bölme ister (Tablo G.6).
  • Karton rulonun yönünü sormamak. Rulo yönü işletme sırasında değişebiliyorsa tasarım her iki senaryoyu kapsamalı (kötü olanı seç).
  • Annex C'de bulamayınca tahmin etmek. Liste 80+ satır; "yok" diye düşünmeden önce eşanlamlıları (Wood = Timber, Knitwear = Clothes) takip edin.

NFPA karşılığı

NFPA 13 emtia sınıflandırması (Class I–IV + Group A/B/C plastikler) Annex C'nin paralelidir ama yapısı farklıdır. EN 12845 ürün adından kategoriye gider; NFPA 13 ürünün içeriğine (metal, ağırlıklı karton, plastik %) göre Class atar.

Türkiye bağı

BYKHY (Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik) Madde 96/5, yağmurlama sistemi tasarımının TS EN 12845'e göre yapılmasını şart koşar; malzeme kategorilendirmesi için ise kendi listesi yoktur. Bu yüzden Türkiye'deki sprinkler projelerinde Annex C tablosu doğrudan referanstır. Aerosol, boş palet ve yanıcı sıvı gibi ürünler için Annex G'nin ayrı ölçütleri vardır; bu ürünlerde yalnız Annex C yeterli değildir.

SSS

Annex C tablosunda ürün yoksa ne yapmalı?

Annex C, karton kutu veya tek kat oluklu mukavva ile paketlenmiş tipik ürünleri kapsar. Listede yoksa veya paket plastik içerir ya da ambalaj mukavvadan daha tehlikeliyse kategori Annex B (M faktör) ile belirlenir.

Plastik palet üstündeki ürün hangi kategoriye düşer?

Annex G.5 plastik paletleri ayrı düzenler. Rafta (Tablo G.6) genleşmemiş yüksek yoğunluklu polietilen masif tabanlı paletler ahşap palet gibi Kategori IV koruması alırken diğer tüm plastik paletler ek koşullar (depolamanın üstünde K115 (K8,0) ve en az 3 bar'lık raf içi seviye, tavanda 25 mm/dk / 300 m², 60 dk yangına dayanıklı bölme) gerektirir. Blok istifte plastik paletler en fazla 3,3 m yükseklikte, 25 mm/dk / 300 m² ile ve 60 dk bölmede depolanır (Tablo G.5).

Boş plastik konteyner dolu olandan neden daha tehlikeli?

Boş plastik konteynerler hem yüksek yüzey-hacim oranı hem de hava akışıyla hızlı tutuşur ve yüksek ısı salımı verir. Annex G.8 polipropilen ve polietilen depolama konteynerlerini HHS Kategori IV olarak sınıflandırır (G.8.1: uygun yangın deneyiyle başka koruma gösterilmedikçe) ve sprinkler suyuna film oluşturucu köpük katkısını zorunlu kılar.

Aynı ürün neden hem Kat II hem Kat III olabiliyor?

Annex C tablosunda kağıt, karton ve mukavva gibi rulo ürünlerde depolama yönü kategoriyi belirler. Yatay rulo daha düşük, dikey rulo bir üst kategoridir.

Annex C ile Annex B nasıl birlikte kullanılır?

Annex C ürünün baz kategorisini verir; Annex B ise malı ambalajı ve paletiyle birlikte malzeme faktörüne (1–4) ayırıp depolama konfigürasyonuyla kategoriye çevirir; ikisinden yüksek olan kullanılır (B.3.1). Plastik ambalajlı bir Kat II ürün, M faktörü nedeniyle pratikte Kat III veya IV gibi davranabilir; bu durumda yoğunluk-alan kombinasyonu yükseltilir.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

Sprinkler, yangın pompası ve temiz gazlı söndürme dahil 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz için 110+ modül sunan MEP Calc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz. Tüm mekanik tesisat hesaplarınız tek uygulamada.

MEP Calc'i App Store'dan indir