Haftalık kontrol "sistem çalışır durumda mı?" sorusuna cevap verir; üç aylık ve altı aylık ziyaret ise "ne kadar sağlıklı?" sorusunun cevabıdır. Tehlikenin gözden geçirilmesinden kuru alarm vanasının çalıştırılmasına, vana açıp kapatmanın risklerine kadar sahanın kritik kalemleri.
Bir gıda fabrikasında üç aylık bakım ziyaretindeyiz; haftalık kayıt defteri (logbook) tertemiz, basınç kararlı. Tehlikenin gözden geçirilmesi sırasında işletme müdürü "geçen ay yan holdeki stok düzeni değişti, palet yüksekliği 4 m'ye çıktı" dedi. Sistem 3,5 m depolama yüksekliği için tasarlanmıştı; ne sprinkler yerleşimi ne de hidrolik hesap bu yüksekliği karşılıyordu. Bu yazı, haftalık kayıtta görünmeyen bu tür "değişen koşulları" EN 12845 Madde 20.3.2 ve 20.3.3'ün tam listesiyle anlatır.
Madde 20.3.2: Üç aylık rutin (en çok 13 hafta)
Madde 20.3.2.1: "Aşağıdaki kontroller ve muayeneler en çok 13 haftalık aralıklarla yapılacaktır." Rutin sekiz alt maddeden oluşur (20.3.2.2–20.3.2.9).
20.3.2.2: Tehlikenin gözden geçirilmesi (review of hazard)
Standardın en çok gözden kaçan kalemidir. Binanın yapısında, kullanımında, depolama konfigürasyonunda, ısıtmasında, aydınlatmasında veya ekipmanında yapılan değişikliklerin tehlike sınıflandırmasına veya tesisat tasarımına etkisi belirlenir ki uygun değişiklikler yapılabilsin. Tehlike sınıfı değişmişse tesisatın yeniden tasarlanması gerekebilir.
Pratik form (saha önerisi): işletme sorumlusunun imzaladığı 5–6 soruluk kısa bir anket.
- Son 13 haftada bina içinde yeni bölme, asma kat (mezzanine) yapıldı mı?
- Depolanan malın kategorisi veya depolama yüksekliği değişti mi?
- Yeni proses ekipmanı (boya kabini, fırın, parafin tankı) eklendi mi?
- Isıtma şekli değişti mi (gaz brülörü, elektrikli ısıtıcı)?
- Aydınlatma armatürü değişimi (LED dönüşümü) sprinkler dağıtımını engelleyen yeni engeller yarattı mı?
20.3.2.3: Sprinkler, çoklu kontrol (multiple control) ve püskürtücü (sprayer) kontrolü
- Boya dışındaki birikintilerle kirlenmiş sprinklerler, çoklu kontroller ve püskürtücüler dikkatle temizlenir.
- Boyanmış veya deforme olmuş sprinkler başlıkları, çoklu kontroller ve püskürtücüler değiştirilir (temizlenmez).
- Vazelin (petroleum jelly) kaplamalar kontrol edilir; gerekirse eski kaplama sökülür ve iki kat vazelin uygulanır (cam ampullü sprinklerde yalnız gövde ve çatala).
- Boya kabinlerindeki sprinklere özel dikkat gösterilir; daha sık temizlik veya koruyucu önlem gerekebilir.
20.3.2.4: Borular ve askılar
- Borular ve askılar korozyon yönünden kontrol edilir, gerektiği ölçüde boyanır.
- Galvanizli boruların dişli uçları ve askılar dâhil, borulardaki bitüm esaslı boya gerektiği ölçüde yenilenir. Standardın notuna göre bu boya, koşulların ağırlığına bağlı olarak 1 ila 5 yıllık aralıklarla yenilenmeyi gerektirebilir.
- Boru üzerindeki bant sargılar gerektiği ölçüde onarılır.
- Boru tesisatı elektriksel topraklama bağlantıları yönünden kontrol edilir. Sprinkler boruları elektrik ekipmanının topraklanmasında kullanılamaz; elektrik ekipmanından gelen topraklama bağlantıları sökülür ve başka düzenleme yapılır. Bu kalem sahada en sık atlanan kalemdir; eski binalarda elektrikçilerin sprinkler borusunu pratik bir topraklama noktası olarak kullandığı görülür.
20.3.2.5: Su kaynakları ve alarmları
Her su kaynağı, sistemdeki her kontrol vana seti ile test edilir. Kaynakta pompa varsa otomatik olarak çalışmalı ve uygun debideki besleme basıncı, 20.3.2.2'de gereken değişiklikler de dikkate alınarak Madde 10'daki ilgili değerden düşük olmamalıdır. Bu test, yıllık rutindeki pompa tam yük debi testinden (20.3.4.2) farklıdır.
20.3.2.6: Elektrik beslemeleri
Dizel jeneratörden sağlanan ikincil elektrik beslemesi varsa düzgün çalıştığı kontrol edilir.
20.3.2.7: Stop vanaları
Sprinklere su akışını kontrol eden tüm stop vanaları çalışır durumda olduklarını doğrulamak için çalıştırılır ve doğru konumda yeniden güvenli biçimde sabitlenir (kilitlenir). Buna su kaynaklarındaki, alarm vana(lar)ındaki stop vanaları ve tüm bölge (zone) veya diğer tali stop vanaları dâhildir. Hiç çalıştırılmayan bir vana zamanla sıkışır ve gerçek bir müdahalede açılmayabilir veya kapanmayabilir. Önerilen sıra (saha önerisi):
- Vanayı tam kapatın, sonra tam açın.
- Konumu kilitleyin veya mühürleyin ve varsa vana izleme anahtarı (tamper switch) sinyalini kontrol edin.
- Su motorlu alarm testini (20.2.2.3) yaparak sistemin açık olduğunu doğrulayın.
- Bir sonraki vanaya geçin.
20.3.2.8: Akış alarmları
Akış alarmlarının (akış anahtarları ve/veya basınç anahtarları) doğru çalıştığı kontrol edilir.
20.3.2.9: Yedek parçalar
Yedek olarak tutulan parçaların sayısı ve durumu kontrol edilir. Madde 20.1.4, sistem başına en az LH için 6, OH için 24, HHP ve HHS için 36 yedek sprinkler ister; yüksek sıcaklık, yan duvar (sidewall) veya başka desen varyasyonları ve çoklu kontroller için de yeterli yedek bulundurulur. Kullanılan yedekler derhal tamamlanır.
Madde 20.3.3: Altı aylık rutin (en çok 6 ay)
20.3.3.2: Kuru alarm vanaları
Kuru borulu tesisatlardaki ve tali kuru uzantılardaki kuru alarm vanalarının hareketli parçaları ile varsa hızlandırıcı (accelerator) ve egzosterler (exhauster), tedarikçinin talimatına göre çalıştırılır. Pratikte hava basıncı düşürülür, vana açılır, ardından tesisat yeniden kuru duruma getirilip basınçlandırılır. Standart bu rutinde süre ölçümü istemez; ölçüm yapılırsa referans, kuru ve alternatif tesisatlarda en uzun su ulaşma süresini veren Tablo 18'dir (LH 90 s, OH ve HH 60 s; Madde 11.2.2).
Standardın notuna göre alternatif tesisatlar ıslak-kuru-ıslak geçişleri nedeniyle yılda iki kez zaten çalıştırıldığından bu şekilde test edilmeleri gerekmez. Madde 20.3.3.2 ön tepkili tesisatları ayrıca anmaz; bu kalem kuru borulu tesisatlar ve tali kuru uzantılar içindir.
20.3.3.3: İtfaiye ve uzak izleme merkezi alarmı
Standart yalnız elektrik tesisatının kontrol edilmesini ister. Saha önerisi: Annex I'deki A ve B tipi sinyallerin izleme merkezine gerçekten ulaşıp ulaşmadığını da test edin; izleme merkezini arayıp "test sinyali geldi mi?" diye doğrulayın.
Saha hatası: boyanmış sprinkler kapakları
Bir AVM'de iç mimari yenileme sırasında dekoratör tüm tavan elemanlarını beyaza boyamış, bu arada gizli (concealed) sprinklerlerin kapak plakaları da boyanmıştı. Üç aylık bakımda boyalı kapakları gördük. Madde 14.1 sprinklerlerin EN 12259-1'in izin verdiği durumlar dışında boyanmasını yasaklar; Madde 20.3.2.3 de boyanmış sprinklerin temizlenmeyip değiştirilmesini ister. Sonuç 134 kapak değişimi oldu. Mağaza müdürünün "neden temizleyemiyoruz?" sorusunun cevabı: boyalı kapak ürünün onaylı (sertifikalı) durumunun dışına çıkar ve ayrılma davranışı öngörülemez hâle gelir.
NFPA 25 ile karşılaştırma
NFPA 25'in üç aylık muayeneleri (quarterly inspection) pratikte bu kalemlerin çoğunu kapsar; tehlikenin gözden geçirilmesinin ise NFPA 25'te periyodik bir karşılığı yoktur: NFPA 25-2026 Madde 4.1.7 ve 4.1.8, kullanım, proses, malzeme veya depolama değiştiğinde sistemin ayrıca değerlendirilmesini ister ve Madde 4.1.7.1'e göre bu değerlendirme olağan muayene, test ve bakımın parçası sayılmaz. Kuru boru vanası açma testi NFPA 25-2026'da yıllıktır: üç yılda bir ve sistem değiştirildiğinde kontrol vanası tam açıkken tam akışlı, diğer yıllarda kontrol vanası kısmen açıkken kısmi akışlı açma testi yapılır (Madde 13.4.5.2.2.2 ve 13.4.5.2.2.3); EN 12845'teki altı aylık çalıştırma daha sıktır. NFPA 25-2026 Madde 13.3.3.1'e göre kontrol vanaları yıllık olarak tam strok çalıştırılıp normal konumuna döndürülür; EN 12845'te bu işlem üç aylıktır, yani daha sıkıdır.
BYKHY bağı
BYKHY Madde 100/1, söndürme sistemlerinin bina sahibi, yöneticisi veya sorumluluğu yazılı olarak devredilen bina yetkilisinin sorumluluğunda, ilgili standartlarda belirtilen periyodik kontrol, test ve bakıma tabi tutulmasını şart koşar; sprinkler sistemleri için bu standart TS EN 12845'tir (Madde 96/5). Üç aylık tehlike gözden geçirme formu ve altı aylık kuru vana kayıtları, Madde 21'in istediği yıllık periyodik sistem muayenesi raporunun da dayanağıdır. Stop vanalarının üç ayda bir çalıştırılmadığı sistemlerde kapalı veya sıkışmış vana riski artar; hasar sonrası sigorta tazminatı tartışmalı hâle gelebilir.
Hızlı kontrol listesi
- Tehlikenin gözden geçirilmesi formu imzalandı mı?
- Sprinklerlerde birikinti, boya ve deformasyon kontrol edildi, gerekenler değiştirildi mi?
- Vazelin kaplamalar kontrol edildi, gerekirse yenilendi mi?
- Boru ve askılarda korozyon kontrolü ve bitüm esaslı boya yenilemesi yapıldı mı?
- Topraklama için kullanılmış borular tespit edilip bağlantılar söküldü mü?
- Her stop vanası çalıştırıldı, kilitlendi ve alarm testi yapıldı mı?
- Akış ve basınç anahtarları test edildi mi?
- Yedek sprinkler stoğu sayıldı mı (LH 6 / OH 24 / HHP-HHS 36)?
- Kuru alarm vanaları çalıştırıldı mı (6 ay)?
- İtfaiye ve izleme merkezi alarm tesisatı kontrol edildi mi (6 ay)?
MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü
Sprinkler, yangın pompası ve FM-200 gazlı söndürme dahil 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz için 110+ modül sunan MEP Calc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz. Tüm mekanik tesisat hesaplarınız tek uygulamada.
MEP Calc'i App Store'dan indir