Depo sprinkler tasarımında en sık tartışılan konu, tavan sprinklerinin tek başına yetip yetmediğidir. TS EN 12845+A2:2026 bu kararı üç girdiye bağlar: depolama konfigürasyonu (storage configuration, ST1-ST6), tehlike sınıfı ve istif yüksekliği. Bu yazıda yalnızca standardın kendi metni kullanılmıştır. Kaynak: TS EN 12845+A2:2026, Madde 6.3.2, Tablo 2, Madde 7.2.2, Madde 7.2.3 ve Madde 12.5.
ST1-ST6 nedir?
Madde 6.3.2 (TS s.36 / EN s.33) depolama konfigürasyonlarını şöyle tanımlar:
| Kod | Tanım |
|---|---|
| ST1 | Serbest duran veya blok istif (free standing or block stacking) |
| ST2 | Tek sıra dikmeli palet (post pallet), koridorlar 2,4 m'den dar olmamak üzere |
| ST3 | Çok sıralı (çift sıra dâhil) dikmeli palet |
| ST4 | Paletli raf, kirişli palet rafı (palletized rack / beam pallet racking) |
| ST5 | Genişliği 1 m ve altında dolu veya ızgaralı raflar |
| ST6 | Genişliği 1 m üstü, 6 m'yi aşmayan dolu veya ızgaralı raflar |
Aynı maddenin NOTU, her depolama yöntemi için sprinkler sistemi tipine bağlı özel yükseklik sınırları bulunduğunu belirtir ve Madde 7.2'ye yönlendirir.
Tablo 2: hangi konfigürasyonda raf içi sprinkler gerekiyor
Tablo 2 (TS s.37 / EN s.34) her konfigürasyon için azami istif bloğu alanı, koridor genişliği ve blok çevresindeki asgari ayrım açıklığını verir. Raf içi sprinkler hükmü yalnız ST4, ST5 ve ST6 satırlarında geçer:
| Konfigürasyon | Tehlike | Koşul | Azami blok alanı (m²) | Koridor (m) | Ayrım açıklığı (m) |
|---|---|---|---|---|---|
| ST1 | OH / HH | - | 50 / 150 | uygulanmaz | 2,4 |
| ST2 | OH / HH | - | 50 / sınırsız | 2,4 veya daha fazla | 2,4 / uygulanmaz |
| ST3 | OH / HH | - | 50 / 150 | uygulanmaz | 2,4 |
| ST4 | HH | ara seviye raf içi sprinkler olmadan (dipnot b, c) | sınırsız | 1,2 veya daha fazla | uygulanmaz |
| ST4 | HH | ara seviye raf içi sprinkler ile (dipnot d) | sınırsız | 1,2'den az | uygulanmaz |
| ST4 | HH | ara seviye raf içi sprinkler ile (dipnot e) | sınırsız | 1,2'den büyük, 2,4'ten az | uygulanmaz |
| ST4 | HH | ara seviye raf içi sprinkler ile (dipnot f) | sınırsız | 2,4 veya daha fazla | uygulanmaz |
| ST5 | HH | ara seviye raf içi sprinkler olmadan (dipnot b, c) | 150 | 1,2'den az | 2,4 |
| ST5 | HH | ara seviye raf içi sprinkler ile (dipnot d) | 150 | 1,2'den az | 2,4 |
| ST5 | HH | ara seviye raf içi sprinkler ile (dipnot g) | sınırsız | 1,2 veya daha fazla | uygulanmaz |
| ST6 | OH | HH koruması kullanılır | - | - | - |
| ST6 | HH | ara seviye raf içi sprinkler ile (dipnot c, h) | 150 | 1,2 | 2,4 |
Tablonun iki dipnotu tasarımı doğrudan belirler:
- Dipnot b: ara seviye raf içi koruma tavsiye edilir.
- Dipnot c: bu koruma yöntemi, tavan sprinklerinin depolanan malın en üst seviyesinden 4 m'den az yüksekte olduğu risklerle sınırlıdır. Tavan sprinkleri en üst mal seviyesinden 4 m'den fazla yüksekteyse ara seviye raf içi sprinkler kullanılacaktır.
- Dipnot h: ST6'da ara sprinkler tesis etmek mümkün değilse her rafın içine boyuna ve enine tam yükseklikte bariyerler (bulkhead) takılır; bu bariyerler EN 13501-1 Euroclass A1, A2 veya millî eşdeğerine göre imal edilir.
Tavan sprinkleri ne zaman yetmez?
Madde 7.2.2.2 (TS s.39 / EN s.36): Tablo 4, yalnız çatı veya tavan korumasıyla izin verilen azami istif yüksekliklerini kategori ve konfigürasyona göre verir. İstif yüksekliği bu sınırı aşarsa Madde 7.2.3'e göre ara seviye raf içi sprinkler tesis edilecektir.
Madde 7.2.2.3 (TS s.39-40 / EN s.36-37) ikinci bir tetikleyici tanımlar: istif yüksekliği ile tavan sprinkler deflektörü arasındaki açıklık (clearance) 4 m'yi aşarsa iki seçenekten biri uygulanır:
- Seçenek 1: ilk aşan metre için yoğunluk 2,5 mm/dk artırılır, sonraki her metre için 1 mm/dk eklenir; asgari K115 sprinkler kullanılır.
- Seçenek 2: Madde 7.2.3'e göre ara seviye raf içi sprinkler tesis edilir.
Hidrolik hesap: kaç sprinkler çalışıyor sayılır?
Madde 7.2.3.3 (TS s.40 / EN s.37), hesabın belkemiğidir: her raf içi seviyesinde, hidrolik olarak en uzak konumda 3 sprinkler eşzamanlı çalışıyor kabul edilir ve en çok üç seviye hesaba katılır. Raf koridorları:
- 2,4 m ve üzeri ise tek raf,
- 1,2 m ile 2,4 m arasında ise iki raf,
- 1,2 m'den dar ise üç raf hesaba dâhil edilir.
Buradan çıkan en ağır kombinasyon 3 x 3 x 3 = 27 raf içi sprinklerdir. Maddenin NOTU, düşey düzlemde üçten fazla sıranın ve yatay düzlemde üçten fazla sıranın eşzamanlı çalıştığını varsaymanın gerekli olmadığını açıkça belirtir.
Tavan tarafında Madde 7.2.3.2 (TS s.40 / EN s.37) asgari 7,5 mm/dk ve 260 m² ister. Mal, ara korumanın en üst seviyesinin üzerinde de depolanıyorsa tavan kriterleri Tablo 5'ten (TS s.42 / EN s.39) alınır. Tablo 5'te ST4 paletli raflarda, en üst raf içi seviyesinin üzerinde izin verilen istif yüksekliği Kategori I için 3,5 m iken Kategori III için 7,5 mm/dk satırında yalnız 2,2 m'dir; aynı kategoride 3,5 m'ye çıkmak 15,0 mm/dk gerektirir.
Madde 7.2.3.1: raflara 50'den fazla ara seviye sprinkler konuluyorsa bunlar tavan sprinkleriyle aynı kontrol valf setinden beslenemez. Madde 7.2.3.4 ve Madde 13.1 (TS s.85 / EN s.82): raf içi sprinklerli HHS düzenlerinde tam hesap (fully calculated) zorunludur.
Fiziksel yerleşim: Madde 12.5
Madde 12.5.1 (TS s.81 / EN s.78): çift sıra rafları koruyan sprinklerler boyuna baca boşluğuna (longitudinal flue), tercihen enine baca boşluğu (transverse flue) ile kesişim noktasına konur. Su malın içine işleyebilmelidir: sırt sırta yerleştirilmiş mallar arasındaki boyuna baca boşluğu en az 0,15 m, yan yana yerleştirilmiş mallar arasındaki enine baca boşluğu en az 0,10 m olacaktır. Sprinkler deflektörü ile istif üstü arasındaki açıklık yassı püskürtmeli (flat spray) sprinklerde en az 0,10 m, diğerlerinde 0,15 m'dir.
Madde 12.5.2: zeminden en alt ara seviyeye ve seviyeler arasındaki düşey mesafe 3,50 m'yi veya iki raf katını (tier), hangisi küçükse onu aşamaz. Tüm çatı/tavan sprinklerleri istif üstünden 4 m'den az yükseklikte değilse, en üst depolama seviyesinin üzerine bir ara seviye konur. Hiçbir hâlde en üst ara seviye, istif üstünden bir kat aşağıdan daha aşağıda olamaz.
Madde 12.5.3:
| Mal kategorisi | Konum | Azami yatay aralık | Yatay x düşey çarpımı |
|---|---|---|---|
| Kategori I veya II | Boyuna baca boşluğu, her ikinci enine baca boşluğu kesişimi, bir üst sıraya göre kaydırmalı | 3,75 m | 9,8 m² |
| Kategori III veya IV | Boyuna baca boşluğu, her enine baca boşluğu kesişimi | 1,9 m | 4,9 m² |
Madde 12.5.4: seviye başına sprinkler sırası sayısı toplam raf genişliğine göre belirlenir; her 3,2 m raf genişliği için bir sıra konur. Sırt sırta raflarda toplam genişlik, rafların genişlikleri ile aralarındaki mesafenin toplamıdır.
Madde 12.5.5, ST4 paletli raf ve çok sıralı, içinden araç geçen (drive-through) depolama için: 3,2 m'yi aşmayan tek sıra raflar tek sıra sprinklerle; 3,2 m'yi aşmayan çift sıra raflar boyuna baca boşluğunda ortada ve istif uçlarında sprinklerle; 3,2 m'den geniş ancak 6,4 m'yi aşmayan çift/çok sıra raflar, birbirinden en çok 3,2 m aralıkla iki sıra sprinklerle korunur.
Madde 12.5.6 ve Tablo 21 (TS s.84-85 / EN s.81-82), ST5 ve ST6 dolu/ızgaralı raflar için:
| Raf genişliği s | Sprinkler sırası | Sıra boyunca azami aralık | Sıralar arası azami mesafe |
|---|---|---|---|
| ST5: s ≤ 1,0 m | 1 | 2,8 m | - |
| ST6: 1,0 < s ≤ 3,0 m | 1 | 2,8 m | - |
| ST6: 3,0 < s ≤ 6,0 m | 2 | 2,8 m | 2,8 m |
Branşman hatlarına paralel raf ucundan en yakın sprinklere olan mesafe, branşman hattı boyunca sprinkler aralığının yarısı veya 1,4 m'den hangisi küçükse odur. Sıralar arası düşey mesafe 3,5 m'yi aşamaz.
Sprinkler seçimi: hassasiyet, basınç, su kalkanı
- Hassasiyet: Tablo 38 (Madde 14.5.1, TS s.109 / EN s.106) raf içi sprinklerler için yalnız hızlı tepkili (quick response) hassasiyete izin verir; standart 'A' ve özel (special) hassasiyet raf içinde kullanılamaz. Aynı madde, raflarda sprinkler varsa tavandaki sprinklerin hassasiyetinin raftakilere eşit veya onlardan daha yavaş olmasını şart koşar.
- Basınç: Madde 13.4.4 (TS s.105 / EN s.102): K115 raf içi sprinkler için 1,00 bar, K80 raf içi sprinkler için 2,00 bar.
- K-faktör: Tablo 37a (TS s.107 / EN s.104), yüksek istifli depolamada HHS ara sprinklerleri için konvansiyonel (conventional), püskürtmeli (spray) ve yassı püskürtmeli (flat spray) tiplerini, K-faktör olarak 80 veya 115'i verir.
- Su kalkanı: Madde 14.7 (TS s.109 / EN s.106): raflara veya delikli raf/platform altına konan sprinklerlere en az 0,075 m çaplı metal su kalkanı takılır. Dik (upright) sprinklerde su kalkanı doğrudan deflektöre veya boyunduruğa bağlanmaz; braket destekleri su dağılımını en az engelleyecek şekilde tasarlanır.
- Aralık istisnası: Madde 12.3 (TS s.75 / EN s.72) sprinklerlerin 2 m'den yakın aralıklarla konulmasını yasaklar; raflardaki ara sprinklerler bu yasağın istisnasıdır.
Ek G'deki özel hâller
Ek G (normatif) bazı mallar için raf içi kurallarını sertleştirir:
- Palet deposu, Tablo G.6 (TS s.153 / EN s.150): ahşap ve selülozik malzeme paletler ile katı platformlu genleşmemiş yüksek yoğunluklu polietilen paletler Kategori IV'e göre korunur, tavan sprinklerleri 93 °C veya 100 °C dereceli olur. Diğer tüm plastik paletlerde ise raf içi koruma Kategori IV'e göre, en üst depolama seviyesinin üzerinde bir seviye dâhil, K = 115 sprinkler ve asgari 3 bar işletme basıncı ile yapılır; tavan 25 mm/dk ve 300 m²'dir.
- PP/PE kutular, Madde G.8.2 ve G.8.3 (TS s.154 / EN s.151): polipropilen ve polietilen depolama kapları HHS Kategori IV olarak sınıflandırılır. ST4 paletli rafta raf içi sprinklerlerin yatay aralığı 1,5 m'yi, düşey aralığı 2 m'yi aşamaz; tavan sprinklerleri 'özel' (special), raf içi sprinklerler 'özel' veya 'hızlı' (quick) hassasiyette olur.
- Giysi askı depoları, Madde G.3.4 (TS s.149 / EN s.146): çalışan raf sprinkleri sayısı 3 sıra, 3 seviye, sıra başına 3 sprinkler olarak alınır.
ESFR ile raf içi koruma kalkar mı?
EN 12845-2:2024, Madde 6.6.1 (EN s.35) ESFR için yalnız tavan (ceiling only protection) tasarım tablolarını verir; aynı standardın Madde 6.6.2 başlığı ise ESFR ile birlikte raf içi sprinkler düzenlerini tanımlar; örneğin Madde 6.6.2.1.1'de 13,7 m'ye kadar tavan yüksekliğinde HHS4'e kadar mallar, K200 ve üzeri sarkık (pendent) ESFR tavan sprinklerleri artı yalnız boyuna baca boşluğunda tek seviye raf içi sprinklerle korunabilir. EN 12845-2 Girişinde de ESFR'nin genellikle yalnız tavan koruması için kullanıldığı, ancak raf içi sprinkler kullanan ESFR şemalarının da bulunduğu yazar. TS EN 12845+A2:2026, Ek P (TS s.167 / EN s.164) ESFR sistemleri için EN 12845-2'nin bu doküman ile birlikte uygulanmasını şart koşar.
Saha notu: Tablo 2'nin c dipnotundaki "4 m" ölçüsü tasarım aşamasında değil, işletmede ihlal edilir; depo doldukça istif yükselir ve raf içi sprinklersiz kurulmuş bir ST4 deposu sessizce kural dışına çıkar. Madde 20.3.2.2 (TS s.123 / EN s.120) üç aylık rutinde depolama konfigürasyonundaki değişikliğin tehlike sınıfına etkisinin gözden geçirilmesini tam bu yüzden ister.
Sık Sorulan Sorular
EN 12845 hidrolik hesapta kaç raf içi sprinkler çalışıyor kabul edilir?
Madde 7.2.3.3 (TS s.40 / EN s.37): her raf içi seviyesinde, hidrolik olarak en uzak konumda 3 sprinklerin aynı anda çalıştığı kabul edilir; en çok üç seviye hesaba katılır. Koridor genişliği 2,4 m veya daha fazlaysa tek raf, 1,2 m ile 2,4 m arasındaysa iki raf, 1,2 m'den darsa üç raf hesaba girer. Yani en kötü hâl 3 sprinkler x 3 seviye x 3 raf = 27 sprinklerdir. Aynı maddenin NOTU, düşey düzlemde üçten fazla sıranın ve yatay düzlemde üçten fazla sıranın eşzamanlı çalıştığını varsaymanın gerekmediğini söyler.
Raf içi sprinklerde minimum işletme basıncı nedir?
Madde 13.4.4 (TS s.105 / EN s.102): K115 raf içi sprinklerler için 1,00 bar, K80 raf içi sprinklerler için 2,00 bar. Madde 7.2.3.4'ün NOTU da çalışan herhangi bir sprinklerdeki asgari basıncı 2,0 bar olarak anar ve 13.4.4'e atıf yapar.
Hangi ST konfigürasyonunda raf içi sprinkler zorunlu olur?
Tablo 2 (TS s.37 / EN s.34) uyarınca ST6'da yüksek tehlikede raf içi (ara seviye) koruma şarttır; ST4/HH'de raf içi olmayan çözüm koridor genişliği 1,2 m ve üzeri için geçerlidir, 1,2 m'nin altında ara seviye sprinkler gerekir. Ayrıca Tablo 2'nin c dipnotu, raf içi sprinklersiz çözümleri tavan sprinklerinin en üst mal seviyesinden 4 m'den az yükseklikte olduğu risklerle sınırlar; 4 m'den fazlaysa ara seviye raf içi sprinkler kullanılır.
Raf içi sprinklerin yatay ve düşey aralığı ne olmalı?
Madde 12.5.2 (TS s.81 / EN s.78): zeminden en alt ara seviyeye ve seviyeler arası düşey mesafe 3,50 m'yi veya iki kat yüksekliğini, hangisi küçükse onu aşamaz. Madde 12.5.3: Kategori I veya II mallarda yatay aralık 3,75 m'yi, yatay ile düşey aralığın çarpımı 9,8 m²'yi aşamaz; Kategori III veya IV mallarda yatay aralık 1,9 m'yi, çarpım 4,9 m²'yi aşamaz.
Raf içi sprinklerler tavan sprinkleriyle aynı kontrol valf setinden beslenebilir mi?
Madde 7.2.3.1 (TS s.40 / EN s.37): raflara 50'den fazla ara seviye sprinkler konuluyorsa bunlar çatı veya tavan sprinkleriyle aynı kontrol valf setinden beslenemez. 50 ve altında böyle bir yasak yoktur.
Raf içi sprinklerli sistemde ön hesaplı (pre-calculated) boru seçimi yapılabilir mi?
Hayır. Madde 13.1 (TS s.85 / EN s.82), ara seviye HHS sprinklerli düzenlerde ve ızgara (grid) veya halka (loop) tipi düzenlerde tam hesabın (fully calculated) daima kullanılmasını şart koşar. Madde 7.2.3.4 de raf içi sprinklerlerin ve bunlarla ilişkili tavan sprinklerlerinin daima tam hesaplanacağını tekrar eder.
Kaynakça
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 6.3.2 - Depolama konfigürasyonu ST1-ST6 (TS s.36 / EN s.33)
- TS EN 12845+A2:2026 Tablo 2 ve a-h dipnotları (TS s.37 / EN s.34)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 7.2.2.2, 7.2.2.3 (TS s.39-40 / EN s.36-37)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 7.2.3.1, 7.2.3.2, 7.2.3.3, 7.2.3.4 (TS s.40 / EN s.37)
- TS EN 12845+A2:2026 Tablo 5 (TS s.42 / EN s.39)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.3 (TS s.75 / EN s.72)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.5.1-12.5.6 ve Tablo 21 (TS s.81-85 / EN s.78-82)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 13.1 (TS s.85 / EN s.82)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 13.4.4 (TS s.105 / EN s.102)
- TS EN 12845+A2:2026 Tablo 37a (TS s.107 / EN s.104)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 14.5.1, Tablo 38 (TS s.109 / EN s.106)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 14.7 (TS s.109 / EN s.106)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 20.3.2.2 (TS s.123 / EN s.120)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde G.3.4 (TS s.149 / EN s.146), Tablo G.6 (TS s.153 / EN s.150), Madde G.8.2-G.8.3 (TS s.154 / EN s.151)
- TS EN 12845+A2:2026 Ek P (TS s.167 / EN s.164)
- TS EN 12845-2:2024 Giriş (EN s.4), Madde 6.6.1 (EN s.35) ve 6.6.2.1.1 (EN s.42)
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.