Sprinkler adedi ve yerleşimi nasıl hesaplanır?
Bir odaya kaç sprinkler gerektiği tek bir bölme işlemiyle bulunmaz. Standart sprey sprinklerde üç sınır aynı anda sağlanmalıdır: iki sprinkler arasındaki en büyük aralık, bir sprinklerin koruduğu en büyük alan ve duvara olan en büyük mesafe. Bunlara ek olarak komşu sprinklerin birbirini soğutmaması için bir en küçük aralık vardır. Hesaplayıcı düzgün, dikdörtgen bir ızgara kurar ve bu dört koşulu sağlayan en az sprinklerli çözümü bulur.
Sx = L / nx ; Sy = W / ny ; As = Sx × Sy ≤ AmaxSınır değerler
Aşağıdaki değerler düz ve engelsiz tavan altındaki standart sprey (upright/pendent) sprinkler içindir. NFPA 13 değerleri ft ve ft² olarak tanımlıdır; hesaplayıcı içeride kesin çevrimi kullanır.
| Standart · sınıf | Amax | Smax | Smin | Duvara en fazla |
|---|---|---|---|---|
| NFPA 13 · LH (hidrolik hesaplı; yanmaz veya kirişsiz / kirişleri ≥ 0,9 m aralıklı yapı — aynı yapıda boru çizelgeli sistemde 18 m² (200 ft²), diğer yanıcı yapılarda 130–168 ft²) | 20,9 m² (225 ft²) | 4,6 m (15 ft) | 1,8 m (6 ft) | S/2 |
| NFPA 13 · OH | 12,1 m² (130 ft²) | 4,6 m (15 ft) | 1,8 m (6 ft) | S/2 |
| NFPA 13 · EH ve depolama, yoğunluk ≥ 10,2 mm/dk (0,25 gpm/ft²) | 9,3 m² (100 ft²) | 3,7 m (12 ft) | 1,8 m (6 ft) | S/2 |
| NFPA 13 · EH ve depolama, yoğunluk < 10,2 mm/dk | 12,1 m² (130 ft²) | 4,6 m (15 ft) | 1,8 m (6 ft) | S/2 |
| EN 12845 · LH | 21 m² | 4,6 m | 2,0 m | 2,0 m |
| EN 12845 · OH | 12 m² | 4,0 m | 2,0 m | 2,0 m |
| EN 12845 · HHP ve HHS | 9 m² | 3,7 m | 2,0 m | 1,85 m |
| NFPA 13 · ESFR, tavan ≤ 9,1 m ve depolama ≤ 7,6 m | 9,3 m² (100 ft²), en az 5,9 m² (64 ft²) | 3,7 m (12 ft) | 2,4 m (8 ft) | S/2 |
| NFPA 13 · ESFR, tavan > 9,1 m veya depolama > 7,6 m | 9,3 m² (100 ft²), en az 5,9 m² | 3,0 m (10 ft) | 2,4 m (8 ft) | S/2 |
| EN 12845-2 · ESFR, tavan ≤ 9,1 m | 9,3 m², en az 6 m² | 3,7 m | 2,4 m | S/2 |
| EN 12845-2 · ESFR, tavan > 9,1 m | 9,3 m², en az 6 m² | 3,1 m | 2,4 m | S/2 |
Kaynaklar: NFPA 13-2025 Tablo 10.2.4.2.1(a)–(d), 10.2.6, Tablo 14.2.7.2.1, 14.2.7.3 ve 14.2.8; EN 12845 Tablo 19, 12.3 ve 12.4.1; TS EN 12845-2:2025 Madde 5.1.3.2.
K80, K115, K160 aralığı değiştirir mi?
Hayır. Standart sprey sprinklerde aralık ve sprinkler başına alan sınırı iki standartta da K-faktörüne bağlı değildir; K80, K115 ve K160 aynı tabloya tabidir. K-faktörü iki şeyi belirler: tehlike sınıfına uygunluk ve Q = K·√P ile aynı debiyi veren basınç. Araç seçtiğiniz K-faktörünü bu yüzden ayrıca kontrol eder:
- EN 12845 Tablo 37a: LH’de K57; OH’de K80 veya K115; HHP ve HHS tavan sprinklerinde yoğunluk 10 mm/dk’ya kadar K80, K115 veya K160, 10 mm/dk’nın üstünde K115 veya K160.
- NFPA 13 9.4.4.1: anma K-faktörü en az K5.6 (K80). Depolamada yoğunluk 8,2 mm/dk’ya kadar K80 ve üstü (21.1.2), 13,9 mm/dk’ya kadar K115 ve üstü (21.1.3), üstünde depolama için listelenmiş K160 ve üstü (21.1.4).
Farklı aralık ESFR’de ve genişletilmiş kapsamlı (extended coverage) sprinklerdedir. ESFR’de aralık tehlike sınıfına değil tavan yüksekliğine bağlıdır, NFPA’da ayrıca depolama yüksekliğine de bağlıdır. Ayrıca bir en küçük alan sınırı vardır; küçük odalarda bu sınır en çok sorun çıkaran kuraldır. ESFR’nin depoya uygun olup olmadığı ayrı bir sorudur; bunun için ESFR uygunluk kontrolünü kullanın.
NFPA 13 ayrıca sprinklerin duvardan en az 100 mm (4 in) uzakta olmasını ister (10.2.6.3). EN 12845'te (12.4.1) duvara en büyük mesafe şu değerlerin en küçüğüdür: standart yerleşimde 2,0 m; şaşırtmalı yerleşimde 2,3 m; tavan ya da çatı açık kirişliyse veya mertekler açıktaysa, açık cepheli binada açık cepheye ve dış duvar yanıcı malzemeden ya da metalden ise 1,5 m; Tablo 19 aralığının yarısı. Bu nedenle EN 12845 LH sınıfında düzgün ızgarada fiilen kullanılabilen aralık 4,0 m'ye, 1,5 m koşulunda her sınıfta 3,0 m'ye iner. Hesaplayıcı kare/dikdörtgen yerleşimi hesaplar ve 1,5 m koşulunu ayrı bir seçenekle alır; şaşırtmalı yerleşim kapsamı dışındadır.
Algoritma adım adım
- Her yönde en az sıra sayısı hesaplanır: nx = ⌈L / Smax⌉ (duvar sınırı daha kısıtlayıcıysa 2 × duvar mesafesi kullanılır).
- Her nx için diğer yön, hem aralık hem alan sınırını sağlayacak en küçük değere çıkarılır: ny = ⌈W / min(Smax, Amax/Sx)⌉.
- Aralığı en küçük sınırın altına düşen çözümler elenir; kalanlar arasından toplam adedi en az olan, eşitlikte kareye en yakın ızgara seçilir.
- Sprinklerler hücre ortalarına yerleşir; böylece duvar mesafesi Sx/2 ve Sy/2 olur.
Örnek: NFPA 13 OH, 20 × 15 m oda. 20 / 4,57 → 5 sıra, Sx = 4,0 m. Alan sınırı için Sy ≤ 12,08 / 4,0 = 3,02 m, yani 15 / 3,02 → 5 sıra, Sy = 3,0 m. Sonuç 5 × 5 = 25 sprinkler, sprinkler başına 12,0 m².
Alan mı, aralık mı? Orta tehlikede genellikle alan sınırı belirleyicidir: 4,6 × 4,6 m kare aralık 21 m² eder ve 12 m² sınırını çok aşar. Aralık sınırını sağlamak tek başına yeterli değildir.
Kullanım oranı neden önemli?
Hesaplayıcının gösterdiği Sx·Sy / Amax oranı, projedeki tolerans payını anlatır. Oran %100'e yakınsa sahada bir kiriş, armatür veya kanal yüzünden sprinklerin birkaç santim kaydırılması sınırı aşar. Kritik alanlarda %90–95 civarında kalmak saha revizyonlarını azaltır.
Tasarım (operasyon) alanı gösterimi
İsteğe bağlı gösterim, hidrolik hesapta aynı anda açık kabul edilen alanı odanın uzak köşesine şematik bir dikdörtgen olarak çizer (uzun kenar yaklaşık 1,2√A). NFPA 13 için NFPA 13-2025 Tablo 19.2.3.1.1'deki tasarım alanı (LH/OH 1.500 ft², araçta 139 m² — NFPA'nın yuvarlanmış metrik değeri 140 m²; EH 2.500 ft², araçta 232 m² — NFPA'nın yuvarlanmış metrik değeri 230 m²), EN 12845 için sınıfın operasyon alanı kullanılır (Tablo 3; yalnız tavan sprinkleriyle korunan HHS'de Tablo 4: yoğunluk 20 mm/dk ve üstünde 300 m², altında 260 m²). Tasarım alanı sprinkler başına alana bölünerek hesaba girecek en az sprinkler sayısı da bulunur.
Planı okumak
Görseldeki oda ölçeklidir: turuncu noktalar sprinkler başlıklarını, mavi kareler her başlığın koruma alanını gösterir. Üst ve sağ kenardaki sarı ölçü çizgileri Sx ve Sy aralığını, yeşil çizgi duvara mesafeyi verir. Birim anahtarıyla tüm ölçüler metre ile feet arasında anında değişir; hesap her zaman SI birimde yapılır.
Hesaplayıcı hangi durumda yeterli değildir?
- Kiriş, kanal, kablo tavası gibi engeller sprinkler konumunu değiştirir; engel kuralları ek sprinkler gerektirebilir.
- Eğimli tavan, çatı arası ve yüksek tavanlarda aralık ve deflektör mesafesi kuralları farklıdır.
- Genişletilmiş kapsamlı (EC), yan duvar (sidewall), ESFR ve CMSA sprinklerler kendi listeleme değerlerine göre yerleştirilir.
- Düzensiz planlı odalarda ızgara parçalara bölünerek her bölge ayrıca kontrol edilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
20 × 15 m bir odaya kaç sprinkler gerekir?
NFPA 13 orta tehlikede (OH) 5 × 5 = 25 sprinkler gerekir: aralık 4,0 × 3,0 m, sprinkler başına 12,0 m². Hafif tehlikede (LH) alan sınırı 20,9 m² olduğundan 5 × 4 = 20 sprinkler yeterlidir.
Sprinkler aralığı 4,6 m ise neden daha fazla sprinkler çıkıyor?
Çünkü aralık sınırının yanında sprinkler başına alan sınırı da vardır. 4,6 × 4,6 m = 21,2 m² eder; orta tehlikede sınır yaklaşık 12 m² olduğundan bir yöndeki aralık 2,6–3,0 m'ye iner.
Sprinkler duvara en fazla ne kadar uzak olabilir?
NFPA 13'te en fazla aralığın yarısı (S/2), en az 100 mm (4 in). EN 12845'te (12.4.1) şu değerlerin en küçüğü: standart yerleşimde 2,0 m; şaşırtmalı yerleşimde 2,3 m; açık kirişli tavan ya da çatıda, açık cepheli binada açık cepheye ve yanıcı ya da metal dış duvarda 1,5 m; Tablo 19 aralığının yarısı (Smax/2). Bu yüzden EN 12845 LH'de düzgün ızgarada aralık fiilen 4,0 m ile sınırlanır.
Sprinklerler neden birbirine çok yakın olamaz?
Çok yakın sprinklerde ilk açılanın suyu komşusunun ampulünü soğutup açılmasını geciktirebilir (cold soldering). Bu yüzden NFPA 13 en az 1,8 m (6 ft), EN 12845 en az 2,0 m aralık ister; daha yakın yerleşimde bölme levhası gibi önlemler gerekir.
K80 yerine K115 veya K160 kullanırsam sprinkler aralığı değişir mi?
Hayır. Standart sprey sprinklerde aralık ve sprinkler başına alan NFPA 13 Tablo 10.2.4.2.1 ve EN 12845 Tablo 19’da K-faktörüne bağlı değildir. K-faktörü sınıfa uygunluğu (EN 12845 Tablo 37a, NFPA 13 9.4.4.1 ve depolamada 21.1.2–21.1.4) ve gereken basıncı belirler. Aralık ESFR’de değişir: NFPA 13’te 3,7 m veya 3,0 m, EN 12845-2’de 3,7 m veya 3,1 m, en az 2,4 m.

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü
MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.
MEP Calc'i App Store'dan indir
SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
Bu hesapların tamamını sahada, çevrimdışı ve PDF raporlu yapmak için: NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 tek iOS uygulamasında.
SprinkCalc'i App Store'dan indir