FM Global Yüksek Bina Sprinkler Tasarımı: DS 3-7, DS 3-11 ve DS 2-0

FM Global'de yüksek binaya özgü sprinkler kuralları DS 2-0'da ayrı bir bölüm olarak yer almaz; DS 2-0'ın 2.6 bölümü plan incelemesidir. Düşey bölge ve pompa düzeni DS 3-7 Madde 2.2.2'de (Fire Protection Pumps, April 2012, Interim Revision April 2025, s.6-7), basınç düşürücü vana (PRV) kuralları DS 3-11'de (October 2021, Interim Revision January 2023), sprinkler seçimi DS 3-26'da, deprem bölgesindeki kolon detayları DS 2-8'dedir. DS 3-7 sözlüğü yüksek binayı 23 m'den yüksek bina olarak tanımlar. FM'nin yüksek binalara ayrılmış veri sayfası DS 1-3 (High-Rise Buildings) bu yazıda kullanılan kaynaklar arasında değildir.

Düşey Bölgeler ve Pompalar (DS 3-7 Madde 2.2.2)

• Tüm yangın pompaları zemin katta veya bodrumda, sokaktan doğrudan erişilebilecek yerde olur; bodrumda su baskını riski dikkate alınır (2.2.2.1).
• Yangın pompaları seri bağlanmaz (2.2.2.2). Gerekçe Madde 3.1.2'de (s.23): üç bölgeli seri düzende elektrik motorlu pompaların yaklaşık %3 çalışmama oranıyla en üst bölgenin güvenilirliği %97'den %91'e düşer.
• Sprinkler suyu doğrudan yangın pompasından, yeterli hacim ve yükseklikteki cazibeli (gravity) depodan ya da ikisinin birleşiminden verilir; cazibeli depo dolum pompası depoyu en fazla 8 saatte doldurmalıdır (2.2.2.4).
• Bölge yüksekliği düşeyde en fazla 85 m'dir; her bölgenin kendi yangın pompası ve bağımsız itfaiye bağlantısı olur (2.2.2.5).
• 85 m üstündeki bölgeleri besleyen hatta pompa çıkışında ve alt katlarda, çalışma basıncı pompanın kapalı vana (churn) basıncı ile azami statik emme basıncının toplamına eşit veya daha yüksek boru ve fitingler kullanılır.
• Elektrik motorlu pompada bina yüksekliği itfaiye araçlarının basma kapasitesini aşıyorsa güvenilir bir acil güç kaynağı sağlanır (DS 5-23).
• Talebi karşılamak için paralel birden fazla pompa gerekiyorsa pompalar aynı anda başlamaz; bir pompanın çalışmaması sonraki pompanın başlamasını engellemez (2.4.8.1, s.15).

Basınç Düşürücü Vanalar (DS 3-7 2.2.2.3 ve DS 3-11)

• Sistem, basınç düşürücü vana gerekmeyecek şekilde tasarlanır; kaçınılmazsa FM Approved vana kullanılır ve DS 3-11'e göre kurulur (DS 3-7 2.2.2.3).
• Statik giriş basıncı 12,1 bar (175 psi) veya altındaysa PRV konmaz; depolama ve imalat kullanımlarında PRV konmaz; diğer kullanımlarda PRV sayısı en aza indirilir. DS 3-11'in örneği yüksek binadır: alt katlarda PRV gerekebilir, basıncın 12,1 bar'a düştüğü üst katlarda gerekmez; ek yangın pompası PRV sayısını azaltabilir (DS 3-11 2.3.2.1-2.3.2.3, s.4).
• Kuru veya ön tepkili vananın aşağı akışında pilot kumandalı PRV kullanılmaz (2.3.2.5).
• Sprinkler sistemindeki PRV Şekil 2.3.5.1-1'e göre kurulur: giriş ve çıkış manometreleri, çıkışta emniyet (relief) vanası ve sistemin en yüksek talebinde tam akış testi imkânı (2.3.5, s.6).
• Her vanada ayar basıncını, ayarda kullanılan debi ve giriş basıncını ve çıkıştaki tasarım debisi ile basıncını gösteren kalıcı bir levha bulunur (2.3.1.1).
• Muayene ve test (Tablo 2.4.1.2-1, s.8): üç ayda bir gözle kontrol, yılda bir kısmi akış testi, beş yılda bir tam akış testi. Yüksek binada tahliye kolonunun kapasitesi test debisini karşılamalıdır.
• Otomatik kırılma sınırlama vanası (ABCV) yangın sistemine konmaz, mevcutsa sökülür (2.3.3.1).
• DS 3-7 Madde 3.1.11, yüksek binada PRV sayısını azaltmayı değişken hızlı pompanın uygun kullanım alanlarından biri olarak sayar; bkz. DS 3-7 değişken hızlı pompa ve DS 3-11 basınç düşürücü vanalar.

Sprinkler Seçimi (DS 3-26)

• Ofis, otel, konut ve hastane gibi kullanımlar tipik olarak HC-1'dir (Tablo 2.2.2 ve Ek C); 9 m'ye kadar tavanda ıslak sistem tasarımı 4 mm/dk × 140 m²'dir (Tablo 2.3.1.10).
• Konut kullanımları HC-1 kabul edilir; FM Approved konut tipi (residential) sprinkler veya FM Approved hızlı tepkili depolama dışı sprinkler kullanılır, konut tipi sprinkler aralığı 2,4 m'den az olmaz (2.3.6.1-2.3.6.4, s.10).
• Yurt, konut ve daire tipi alanlarda, en az 1 saat dayanımlı yangın bölmesi varsa tasarım alanı en büyük oda alanına göre, en az dört sprinklerle alınabilir; koridorlar oda gibi değerlendirilir (Tablo 2.3.1.10 Not 1).
• Islak sistemde 70 °C anma sıcaklıklı sprinkler; ortam 38 °C'yi aşıyorsa 100 °C. Tavan 18 m'den yüksekse standart tepkili sprinkler kullanılmaz (2.3.1.5).
• Otopark, depo gibi farklı kullanımlar kendi veri sayfasına göre korunur (depolama için DS 8-9).

Deprem Bölgesinde Kolonlar (DS 2-8)

• Çok katlı binalarda kolonda her kat seviyesinin 0,6 m yakınında dört yönlü çapraz; ara çaprazlar en fazla 7,6 m arayla (2.2.1.1.2.2-2.2.1.1.2.3).
• Kat geçişlerinde esnek kuplör ve boru çevresinde boşluk; boşluk yoksa döşemenin hem altında hem üstünde 0,3 m içinde esnek kuplör (2.2.1.4.3.3, 2.2.1.5.1).

Hızlı Kontrol Listesi

• Bölge yüksekliği en fazla 85 m; her bölgenin kendi pompası ve itfaiye bağlantısı var
• Pompalar seri bağlı değil; paralel pompalar sıralı başlıyor
• PRV'siz tasarım denendi; PRV yalnız 12,1 bar üstü statik girişte ve depolama/imalat dışı alanlarda
• PRV'ler FM Approved, levhalı, tam akış test edilebilir
• PRV muayenesi 3 ay / 1 yıl / 5 yıl periyotlarıyla kayıtlı
• Sprinkler seçimi DS 3-26'ya uygun (konutta FM Approved konut tipi veya hızlı tepkili)
• Deprem bölgesinde kolon çaprazları ve esnek kuplörler DS 2-8'e uygun

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

Sprinkler, yangın pompası ve FM-200 gazlı söndürme dahil 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz için 110+ modül sunan MEP Calc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz. Tüm mekanik tesisat hesaplarınız tek uygulamada.

MEP Calc'i App Store'dan indir

Sık Sorulan Sorular

FM yüksek binada bölge yüksekliğini nasıl sınırlar?

FM DS 3-7 Madde 2.2.2.5 yüksek binalarda yangın koruma bölgelerinin düşey yüksekliğini en fazla 85 m ile sınırlar. Her bölgenin kendi yangın pompası ve bağımsız itfaiye bağlantısı olmalı; 85 m üstü bölgeleri besleyen alt kısımlarda boru ve fitingler pompanın kapalı vana basıncı ile azami statik emme basıncının toplamına göre seçilmelidir.

Basınç düşürücü vana (PRV) ne zaman kullanılır?

FM DS 3-7 Madde 2.2.2.3 sistemin PRV gerektirmeyecek şekilde tasarlanmasını ister. DS 3-11'e göre statik giriş basıncı 12,1 bar veya altındaysa PRV konmaz, depolama ve imalat kullanımlarında hiç konmaz, diğer kullanımlarda en aza indirilir. Kullanılacaksa FM Approved olmalı ve DS 3-11'e göre levha, emniyet vanası ve tam akış test düzeniyle kurulmalıdır.

Yüksek binada yangın pompaları seri bağlanabilir mi?

Hayır. FM DS 3-7 Madde 2.2.2.2 yangın pompalarının seri bağlanmasına izin vermez. Madde 3.1.2'ye göre üç bölgeli seri düzende elektrik motorlu pompaların yaklaşık %3 çalışmama oranıyla üst bölgenin güvenilirliği %97'den %91'e düşer; pompalardan biri çalışmazsa üst bölgeye su gitmez.

Otel odalarında konut tipi sprinkler kullanılabilir mi?

Evet. FM DS 3-26 Madde 2.3.6 konut kullanımlarını HC-1 kabul eder ve FM Approved konut tipi (residential) sprinkler ya da FM Approved hızlı tepkili depolama dışı sprinkler kullanılmasına izin verir; konut tipi sprinkler aralığı 2,4 m'den az olmamalıdır. Otel tipi oda alanlarında tasarım alanı, en az 1 saatlik bölmeleme varsa en büyük oda alanına göre alınabilir (Tablo 2.3.1.10 Not 1).