FM Global DS 3-2: Yangın Suyu Deposunda Isıtma ve Donma Koruması

Soğuk iklimde yangın suyu deposunun veya boru bağlantılarının donması su kaynağını devre dışı bırakır; FM DS 3-2 Madde 3.8'e göre depo yapılarındaki buz birkaç vakada çökmenin doğrudan nedeni olmuştur. FM DS 3-2 (Water Tanks for Fire Protection, October 2015, Interim Revision April 2026) Temmuz 2022 revizyonuyla donma değerlendirmesini FM Dünya Donma Haritası'ndaki (FM Worldwide Freeze Map) 100 yıllık dönüş periyotlu günlük en düşük sıcaklık (100-year DMT) bölgelerine bağladı (Ek B). Ayrıntılı donma önlemleri için DS 9-18'e (Prevention of Freeze-Ups) atıf yapılır.

Ne Zaman Yalıtım, Ne Zaman Isıtma? (Madde 2.2.6, s.13-14)

• Koruma ihtiyacı, tesisin FM Dünya Donma Haritası'ndaki 100-year DMT bölgesine göre belirlenir; dağlık alanlar gibi yerel koşullar daha ağırsa yerel veri kullanılır (2.2.6.1).
• Gereken ısıtma ve yalıtım, en soğuk tasarım gününde depodaki veya borudaki suyu en az 5,6 °C'de (42 °F) tutmalıdır; yalıtım hava koşullarından korunur (2.2.6.2).
• -6,7 °C (20 °F) ve daha soğuk bölgeler: çapı 0,91 m'den küçük, açıkta veya ayaklı (pedestal) depo içinde kalan kolonlarla açıktaki emme borularına donmaya karşı kasa veya yalıtım. Asgari R değeri: -6,7 ile -20,6 °C bölgelerinde 0,62 m²·°C/W; -23,3 ile -28,9 °C'de 0,97; -31,7 °C ve daha soğukta 1,23 (2.2.6.3).
• -15 °C (5 °F) ve daha soğuk: bu kolonlar ve açıktaki emme boruları ısıtılır (2.2.6.4).
• -20,6 °C (-5 °F) ve daha soğuk: pompa emme depoları ile çelik cazibeli (yükseltilmiş) depolar ve kolonları ısıtılır; ısı tasarrufu için yalıtım eklenebilir (2.2.6.5).
• Isıtılmayan binalardaki borular donmaya karşı kasa, R ≥ 0,62 m²·°C/W yalıtım ve/veya ısıtmayla korunur (2.2.6.6).
• 4,4 °C'ye (40 °F) ayarlı düşük su sıcaklığı alarmı merkezi izleme servisine veya sürekli insanlı bir kontrol odasına bağlanır (2.2.6.7).
• Ara depo (break tank), dolum vanaları, pompa ve bağlı borular ısıtılan bir alanda olur; şamandıra kuyuları ve otomatik dolum vanalarının pilot hatları da donmaya karşı korunur (2.2.2.12).

DS 3-2'ye göre 100-year DMT değerleri, daha önce kullanılan en düşük günlük ortalama sıcaklıktan (LODMT) genellikle 5,6-8,3 °C daha soğuktur (Madde 3.8). Türkiye'deki bir tesisin hangi bölgede olduğu FM Dünya Donma Haritası'ndan (www.fmglobal.com) okunur; bu harita bu yazının kaynakları arasında değildir.

Isıtma Sistemleri (Madde 3.8)

• Isı ihtiyacı: ısıtma sistemi, en soğuk su donma noktasının hemen üstündeyken ve dış sıcaklık yörenin en düşük değerindeyken depo ve borulardaki ısı kaybını karşılamalıdır; ısı kaybı 100-year DMT bölgesine göre Tablo 6-9'dan alınır.
• Dolaşımlı sistemler (3.8.2): depo altından ya da çıkış borusundan alınan soğuk su ısıtıcıdan geçip ayrı bir sıcak su borusuyla depoya döner. İki tipi vardır:
  • Cazibeli (gravity) dolaşım: elle kumandalı olanlar donmayı önlemek için yakın takip ister; otomatik kontrol ilk yatırımda pahalı ama daha az takip gerektirir. Algılama elemanı depo suyunun gerçek sıcaklığını ölçecek yere konur.
  • Zorlanmış (forced) dolaşım: elektrik motorlu dolaşım pompasıyla çalışır, her zaman otomatik kumandalıdır ve güvenilir elektrik beslemesi gerektirir. Depo ısıtılan binadan uzaksa ve dolaşım boruları toprak altındaysa zorlanmış sistem gerekir. Pompanın anma basma yüksekliği, anma debisindeki boru kaybının en az 0,34 bar (5 psi) üstünde, debisi en az 38 L/dk (10 gpm) olmalıdır.
• Buharlı su ısıtıcıları: FM Approved tipte; sürekli 0,69-3,45 bar (10-50 psi) basınçta buhar gerektirir. Buhar için tasarlanmış ısıtıcıda sıcak su kullanılmaz; birden fazla ısıtıcı aynı kotta, simetrik borularla paralel bağlanır (3.8.2).
• Dikey radyatör ısıtıcılar (3.8.3) ve depo içi buhar serpantinleri (3.8.4) diğer seçeneklerdir.
• Yalıtım (3.8.1): dış yalıtım tercih edilir ve hava koşullarına karşı korunur; iç yalıtım yalnız esnek astarın arkasında kullanılabilir ve deponun net kapasitesinden düşülür. Yalıtım değeri seçilen malzemeye göre belirlenir (Tablo 10).
• Hava kabarcıklı (air-bubbler) sistemler (3.8.5): marina ve rezervuarları buzsuz tutmada başarıyla kullanılmıştır, çünkü bu su kütleleri çok büyüktür ve don hattının altındaki zeminle temas eder. DS 3-2, yangın suyu depolarının bu kadar ısıya sahip olmadığını vurgular; yöntem veri sayfasının önerileri (Bölüm 2) arasında yer almaz.

İşletme ve Bakım (Madde 2.3.10-2.3.13, s.14-15)

• 100-year DMT bölgesi -6,7 °C veya daha soğuk olan yerlerde DS 9-18 ve 2.3.11-2.3.13 uygulanır (2.3.10).
• Donma havasında günlük (gerekirse daha sık): en soğuk suyun en az 5,6 °C'de tutulduğu kontrol edilir (2.3.13.1); basınçlı depo ve diğer mahfazalar en az 4,4 °C; cazibeli depo, taşıyıcı yapısı ve altındaki çatılar buzsuz tutulur (2.3.11).
• Dolaşım borusu ve ısıtıcı ısıtma mevsiminden önce sonbaharda ve mevsim boyunca yaklaşık ayda bir yıkanır; tortu hızına göre aralık iki aya kadar uzatılabilir (2.3.13.2).
• Sonbaharda ısıtma sistemi test edilir; termometre, manometre ve düşük sıcaklık alarmlarının doğruluğu, emniyet vanaları, buhar regülatörleri, basınç düşürücüler, termostatlar ve emniyet pilotları kontrol edilir (2.3.13.3).
• Mevsim sonunda ısıtıcılar, kondenstoplar ve süzgeçler temizlenir, contalar yenilenir; gaz veya sıvı yakıtlı ısıtıcılar yaz aylarında servis firmasınca bakımdan geçirilir (2.3.13.4).
• Beş yılda bir veya üretici aralığında büyük bakım yapılır (2.3.13.5); radyatör ısıtıcıların boruları temizlenir, ağır korozyonlu borular bakır, pirinç (%85 bakır) veya dökme demirle değiştirilir (3.8.6).
• Depodaki su kısmen veya tamamen donarsa yangın sistemi için yeterli bir acil su kaynağı sağlanır ve Madde 3.8.8 izlenir (2.3.12).

Hızlı Kontrol Listesi

• Tesisin 100-year DMT bölgesi FM Dünya Donma Haritası'ndan belirlendi
• Bölgeye göre kasa/yalıtım (≤ -6,7 °C), boru ısıtma (≤ -15 °C) ve depo ısıtma (≤ -20,6 °C) kararı verildi
• Isıtma en soğuk günde suyu en az 5,6 °C'de tutacak şekilde Tablo 6-9'a göre boyutlandı
• 4,4 °C düşük su sıcaklığı alarmı izlenen bir noktaya bağlı
• Zorlanmış dolaşımda güvenilir elektrik beslemesi ve yeterli pompa kapasitesi var
• Açıktaki emme boruları ve ara depo bağlantıları da korunuyor
• Sonbahar testi, aylık yıkama, mevsim sonu ve 5 yıllık bakım kayıtlı

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

Sprinkler, yangın pompası ve FM-200 gazlı söndürme dahil 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz için 110+ modül sunan MEP Calc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz. Tüm mekanik tesisat hesaplarınız tek uygulamada.

MEP Calc'i App Store'dan indir

Sık Sorulan Sorular

Yangın suyu deposunda su hangi sıcaklıkta tutulmalı?

FM DS 3-2 Madde 2.2.6.2'ye göre ısıtma ve yalıtım, en soğuk tasarım gününde depodaki veya borudaki suyu en az 5,6 °C'de (42 °F) tutmalıdır. Madde 2.2.6.7 ayrıca 4,4 °C'ye (40 °F) ayarlı, merkezi izleme servisine veya sürekli insanlı bir kontrol odasına bağlı düşük su sıcaklığı alarmı ister. Donma havasında en soğuk suyun sıcaklığı günlük kontrol edilir (2.3.13.1).

Zorlanmış dolaşım mı, cazibeli dolaşım mı?

DS 3-2 Madde 3.8.2'ye göre zorlanmış dolaşım elektrik motorlu pompayla her zaman otomatik çalışır ve güvenilir elektrik beslemesi gerektirir; depo ısıtılan binadan uzaksa ve borular toprak altındaysa zorunludur. Pompanın basma yüksekliği boru kaybının en az 0,34 bar üstünde, debisi en az 38 L/dk olmalıdır. Cazibeli sistem elle kumandalıysa yakın takip ister; otomatik kontrollü cazibeli sistem daha az takip gerektirir.

Depo yalıtımı ne kadar kalın olmalı?

DS 3-2 depo yalıtımı için sabit bir kalınlık vermez. Yalıtım ve ısıtma birlikte, en soğuk günde suyu en az 5,6 °C'de tutacak şekilde boyutlandırılır (2.2.6.2); yalıtım değeri malzemeye göre belirlenir (Tablo 10). Kolon ve açıktaki emme boruları için asgari R değerleri Madde 2.2.6.3'tedir: bölgeye göre 0,62, 0,97 veya 1,23 m²·°C/W.

Hava kabarcıklı (air-bubbler) sistem yangın deposunda işe yarar mı?

DS 3-2 Madde 3.8.5'e göre bu sistemler marina ve rezervuarları buzsuz tutmada başarılıdır, çünkü 4 °C'deki daha yoğun suyu yukarı taşır ve bu su kütleleri çok büyük olup don hattının altındaki zeminle temas halindedir. Yangın suyu depolarında bu kadar ısı bulunmaz; yöntem DS 3-2'nin önerileri (Bölüm 2) arasında yer almaz.

Türkiye yangın suyu tankı donma yaşamış vaka?

2017 Erzurum tarım depo: tank ısıtma yetersiz, -22°C'da donma + sprinkler hat patlaması. Sigorta hasarı ödemedi (FM uyumsuzluk).