Hangi binada ne kadar yangın suyu gerekir? FM DS 3-26 (Fire Protection for Nonstorage Occupancies, April 2019, Interim Revision April 2025) depolama dışı kullanımları üç tehlike kategorisine (HC-1, HC-2, HC-3) ayırır ve her birine tavan yüksekliği ile sistem tipine göre bir tasarım yoğunluğu ve tasarım alanı verir. Arızi ve alçak istif depolama da bu veri sayfasındadır; daha yüksek istifler DS 8-9'a gider (Bölüm 1.0).
Tehlike Kategorisi (Tablo 2.2.2 ve Ek C)
Kategori, baskın kullanıma göre Tablo 2.2.2 ile belirlenir; Ek C'deki Tablo C-1 ve C-2 örnek verir. Aynı tesiste daha yüksek tehlikeli bölgeler (örneğin plastik kaplı kaplama hattı) daha üst kategoriyle korunur.
| Kullanım (Ek C örnekleri) | Kategori |
|---|---|
| Ofis, otel, konut ve apartman, hastane ve hastane laboratuvarları, okul, yurt, müze, kütüphane, restoran oturma alanı, havalimanı terminali | HC-1 |
| AVM ve perakende satış alanları, süpermarket, tiyatro, spor arenası, makine ve metal işleme, elektronik montaj, gıda üretimi, ahşap işleme ve mobilya, tekstil, BT tesisleri ve elektrik odaları, hastane teknik tesisleri | HC-2 |
| Otopark, araç tamir ve montaj, yükleme boşaltma alanları, plastik enjeksiyon (PP/PE/PS), plastik imalatı, matbaada kaplama ve baskı, film ve TV stüdyosu, sergi salonu, depolu eczane | HC-3 |
Tasarım (Tablo 2.3.1.10, s.6)
| Kategori | 9 m'ye kadar tavan, ıslak / kuru | 13,5 m'ye kadar, ıslak / kuru | 18 m'ye kadar, ıslak / kuru | 30 m'ye kadar, ıslak |
|---|---|---|---|---|
| HC-1 | 4 mm/dk × 140 m² / 4 × 140 | 8 × 230 / 8 × 330 | 8 × 230 / 8 × 330 | 24 × 110 |
| HC-2 | 8 × 230 / 8 × 330 | 8 × 230 / 8 × 330 | 8 × 230 / 8 × 330 | 24 × 110 |
| HC-3 | 12 × 230 / 12 × 330 | 12 × 340 / 12 × 430 | 20 × 280 / 20 × 370 | 24 × 110 |
- 30 m tavan tasarımları yalnız K14.0 (K200) ve daha büyük sprinklerlerle geçerlidir; bu yükseklikte kuru sistem için tasarım verilmez (2.3.1.10.1).
- Not 1: yurt, konut ve daire tipi alanlarda, en az 1 saat dayanımlı bölmeleme varsa tasarım alanı en büyük oda alanına göre, en az dört sprinklerle alınabilir; koridorlar oda sayılır.
- Not 2: 9 m'ye kadar tavanlı ıslak HC-2 ve HC-3 alanlarında 70 °C K11.2EC (K160EC) dik sprinklerle 12 mm/dk × 140 m² (en az 6 sprinkler), K14.0EC (K200EC) dik sprinklerle 12 mm/dk × 90 m² (en az 4 sprinkler) kullanılabilir.
- En uzak sprinklerde her durumda en az 0,5 bar (2.3.1.11); hortum payı HC-1 ve HC-2 için 950 L/dk, HC-3 için 1.900 L/dk (2.3.1.12); su kaynağı süresi tüm kategorilerde 60 dakika (2.3.1.13).
- Uçak, tekne, rüzgâr türbini kanadı gibi büyük bitişik parçaların üretimi tipik HC-2/HC-3'ten ağırdır: 18 m'nin altında Tablo 2.3.1.10, üstünde K25.2 (K360) sprinklerle 12 sprinkler × 3,5 bar (2.3.1.14).
- Tablo; arızi miktarı aşan tutuşabilir sıvı, yatay yüzeylerde toz veya hav birikimi, plastik yapı elemanları, yanıcı gizli boşluklar ve arızi miktarı aşan depolama için geçerli değildir (2.3.1.10).
Toplam Su Talebi ve Hacim
Yoğunluk × tasarım alanı sprinkler debisi için bir alt sınırdır; kesin debi DS 3-0'a göre hidrolik hesapla bulunur. 9 m'ye kadar tavanlı ıslak sistem için alt sınırlar:
| Kategori | Sprinkler (asgari) | Hortum payı | Toplam | 60 dakikalık hacim (asgari) |
|---|---|---|---|---|
| HC-1 | 4 × 140 = 560 L/dk | 950 L/dk | 1.510 L/dk | 90,6 m³ |
| HC-2 | 8 × 230 = 1.840 L/dk | 950 L/dk | 2.790 L/dk | 167,4 m³ |
| HC-3 | 12 × 230 = 2.760 L/dk | 1.900 L/dk | 4.660 L/dk | 279,6 m³ |
Hortum payı, kolon tabanındaki su kaynağı eğrisinden düşülerek değerlendirilir (DS 3-0 Madde 2.1.2.4.4). Sayısal bir tasarım alanı örneği için DS 3-26 su talebi hesap örneği yazısına bakın.
Sistem ve Sprinkler Seçimi (Madde 2.3.1.4-2.3.1.8)
- Islak, kuru, ön tepkili veya antifriz sistem kullanılabilir; alan soğutulmuyor ya da 4 °C'nin altına düşmüyorsa ıslak sistem kullanılır (2.3.1.4-2.3.1.5).
- Islak sistemde 70 °C anma sıcaklığı; ortam 38 °C'yi aşıyorsa 100 °C. Tavan 18 m'den yüksekse standart tepkili sprinkler kullanılmaz. Yan duvar sprinkleri HC-1 ve HC-2'de (K14EC yan duvar HC-3'te de) kullanılabilir (2.3.1.5).
- Kuru sistemde dik veya kuru sarkık sprinkler, 140 °C (HC-1 ve HC-2'de 70 °C da olur), standart kapsama; su teslim süresi en uzak tek sprinklerle 60 s veya en uzak dört sprinklerle (iki hatta ikişer) 40 s (2.3.1.6).
- Tek kilitli ön tepkili sistem ıslak veya kuru, kilitsiz ve çift kilitli ön tepkili sistem kuru sistem gibi değerlendirilir; antifriz sistem ıslak kabul edilir (2.3.1.7-2.3.1.8).
Hızlı Kontrol Listesi
- Tehlike kategorisi Tablo 2.2.2 ve Ek C'ye göre belirlendi; yüksek tehlikeli bölgeler ayrıca değerlendirildi
- Tasarım Tablo 2.3.1.10'dan tavan yüksekliği ve sistem tipine göre alındı
- En uzak sprinklerde en az 0,5 bar
- Hortum payı 950 / 1.900 L/dk eklendi; süre 60 dakika
- Depolama arızi sınırları (Sınıf 1-3 için 3 m ve 20 m², plastik için 1,8 m ve 6 m²) aşılmıyor
- Tablonun geçerli olmadığı koşullar (tutuşabilir sıvı, toz, plastik yapı elemanı, gizli boşluk) kontrol edildi
MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü
Sprinkler, yangın pompası ve FM-200 gazlı söndürme dahil 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz için 110+ modül sunan MEP Calc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz. Tüm mekanik tesisat hesaplarınız tek uygulamada.
MEP Calc'i App Store'dan indirSık Sorulan Sorular
Otopark hangi tehlike kategorisindedir?
FM DS 3-26 Ek C Tablo C-1 otoparkları (parking garage, car parks) HC-3 olarak sınıflar ve DS 7-15'in (Garages) de dikkate alınmasını ister. 9 m'ye kadar tavanlı ıslak sistemde tasarım 12 mm/dk × 230 m², hortum payı 1.900 L/dk ve süre 60 dakikadır (Tablo 2.3.1.10, 2.3.1.12-2.3.1.13).
Hastane HC-1 mi HC-2 mi?
DS 3-26 Tablo C-1'e göre hastaneler ve hastane laboratuvarları, bakımevleri ve mutfaklar HC-1'dir; hastane teknik tesisleri (utility plants) HC-2, depolamalı eczane ve depo odaları HC-3'tür. Aynı tesiste daha yüksek tehlikeli alanlar kendi kategorisiyle korunur; ayrılmamış karma alanlarda en yüksek tehlike esas alınır (2.2.5).
Hortum payı gerçek bir gereksinim mi, yoksa marj mı?
Gerçek bir gereksinimdir. DS 3-26 Madde 2.3.1.12 HC-1 ve HC-2 için 950 L/dk, HC-3 için 1.900 L/dk hortum payı ister ve Madde 2.3.1.13 su kaynağının sprinkler debisi ile hortum payını birlikte 60 dakika sağlamasını ister. DS 3-0'a göre hortum payı su kaynağı eğrisinden düşülerek değerlendirilir.
Yoğunluk-alan eğrisi nedir, FM kullanır mı?
FM DS 3-26 eğri kullanmaz; Tablo 2.3.1.10 her tehlike kategorisi, tavan yüksekliği ve sistem tipi için tek bir yoğunluk ve tasarım alanı verir (örneğin ıslak HC-2 için 9 m'ye kadar 8 mm/dk × 230 m²). NFPA 13 de 2022 baskısından beri yeni sistemlerde tek noktalı yoğunluk/alan kullanır; eğriler yalnız mevcut sistemler içindir.
Türkiye'deki AVM'lerde FM hesabı yapılır mı?
BYKHY Madde 96/5 yağmurlama sistemi tasarımının TS EN 12845'e göre yapılmasını ister; FM hesabı uluslararası işletmeci veya sigortacı talepli AVM'lerde ek katmandır. DS 3-26 Tablo C-1 AVM ve perakende satış alanlarını HC-2 sayar; arka depo, toptan ve büyük mağaza depolama alanları DS 8-9'a göre değerlendirilir.
Birincil: FM Global DS 3-26, Fire Protection for Nonstorage Occupancies, April 2019, Interim Revision April 2025. Atıf: 1.0 kapsam, 2.2 kullanım ve Tablo 2.2.2, 2.3.1 ve Tablo 2.3.1.10, 2.3.2 arızi depolama, Ek C Tablo C-1 ve C-2. İlgili: DS 2-0, DS 3-0, DS 3-2, DS 8-9, DS 7-15. Türkiye: BYKHY Madde 96/5.