FM Global DS 3-26: Depolama Dışı Alanlarda Su Talebi Hesap Örneği

Depolama dışı bir alanda su talebi dört adımda çıkar: hazard kategorisini belirle, depolamanın gerçekten tali olduğunu doğrula, Tablo 2.3.1.10'dan yoğunluk ve alanı oku, üzerine hortum payını ekleyip 60 dakika ile çarp. Bu yazı o dört adımı bölüm numaralarıyla ve dört sayısal örnekle yürütüyor.

Kaynak, FM Global DS 3-26, Fire Protection for Nonstorage Occupancies (April 2019, Interim Revision April 2025, 27 sayfa). Hazard eşlemesi ve genel çerçeve için DS 3-26 non-storage su talebi yazısına, hesabın adımları için hidrolik hesap rehberine bakın.

Adım 1: Hazard Kategorisi

Section 2.2.2 (s.3) kategoriyi baskın kullanıma göre belirlemeyi ister; Tablo 2.2.2 (s.5) tanımları verir. HC-1, hafif genel yanıcı yükü ve proseslerde sınırlı yanıcı ya da düşük tehlikeli işlemlerdir; tali plastik depolamasını ve duvar ile tavan yapımında kullanılan plastiği kapsamaz. Örnek olarak konut, ofis, yanmaz imalat ve hastane sayılır. HC-2, orta düzeyde sürekli yanıcı yükü ve sınırlı plastik veya tutuşabilir sıvı nedeniyle orta tehlikeli işlemlerdir; talaşlı imalat, ahşap işleri, elektronik montaj, perakende, tiyatro ve gıda üretimi örnektir. HC-3, genellikle sürekli ve daha ağır yanıcı yükü ile daha fazla plastiktir; plastik imalatı, araç imalatı ve matbaa örnektir.

Tablonun notu önemlidir: sayılan örnekler tipiktir ama kullanımın ayrıntısına göre daha yüksek ya da daha düşük kategoriye taşınabilir. Section 2.2.3 ahşap yapıda olup başka yanıcı içermeyen binaları HC-1 sayar; Section 2.2.5 yangın bölmesiyle ayrılmamış karışık kullanımlarda en büyük tehlikeye göre koruma ister. Section 2.2.4 ayrı bir kapı açar: tavan sprinklerlerinden gizlenmiş, yanıcı yapı özelliği taşıyan ya da yanıcı malzeme içeren hacimler belirlenip korunur ve yanıcı gizli hacimler DS 1-12 uyarınca HC-1 olarak ele alınır.

Adım 2: Depolama Gerçekten Tali mi

Hesabın en sık kaydığı yer burasıdır. Section 2.3.2.1 (s.7) Class 1-3 emtianın 10 ft (3 m) yüksekliğe kadar ve 200 ft2 (20 m2) alanı aşmayacak şekilde dolu istif, paletli, raf, etajer veya kutu düzeninde depolanmasını kullanıma tali sayar ve Tablo 2.3.1.10 ile korunmasına izin verir. Section 2.3.2.2 plastikte sınırı daraltır: HC-2 ve HC-3 kullanımlarında plastik emtia 6 ft (1,8 m) yüksekliğe kadar ve 64 ft2 (6 m2) alanı aşmayacak şekilde, yani yaklaşık dört palet, tali sayılır. Section 2.3.2.3 bu sınırlar içindeki birden fazla istif alanının en az 8 ft (2,4 m) genişliğinde koridorlarla ayrılması halinde yine tali sayılabileceğini belirtir.

Alan sınırı aşılıp yükseklik sınırı aşılmıyorsa Section 2.3.3.1 devreye girer: düşük istifli (low-piled) depolama sayılır ve Tablo 2.3.3.1 ile DS 2-0'ın depolama sprinkleri montaj ve engelleme kuralları uygulanır. Yükseklik sınırı da aşılıyorsa Section 2.3.4.1 (s.10) alanı doğrudan DS 8-9 kapsamına gönderir.

Section 1.0 (s.3) hesabı doğrudan geçersiz kılan kapsam dışı durumları sayar: tali miktarları aşan tutuşabilir sıvı depolaması veya kullanımı, yatay yüzeylerde biriken yanıcı toz veya hav, plastik yapı elemanları, yanıcı yapı veya içerik barındıran gizli ve gölgelenmiş hacimler, ve tali depolamayı aşan istif yüksekliği veya alanı.

Adım 3: Tasarım Yoğunluğu ve Alanı

Tablo 2.3.1.10 (s.7) tasarımı verir. SI değerleri, yoğunluk mm/dk ve alan m2 olarak:

Notlar tasarımı belirler. Not 3 ve Section 2.3.1.10.1: 30 m tavan tasarımları yalnız K14.0 (K200) ve daha büyük K faktörlü sprinklerlerle kullanılır; 30 m tavanda kuru sistem için tasarım rehberi hâlen mevcut değildir. Not 1: yurt, konut ve mesken tipi alanlarda talep alanı en büyük oda alanına dayandırılabilir, ancak dört sprinklerden az olamaz ve en az bir saatlik yangın dayanımına sahip kompartımanlama bulunmalıdır; koridorlar bu belirlemede oda gibi ele alınır.

Section 2.3.1.11 bir taban koyar: tablodaki talepler ne olursa olsun, en uzak sprinklerde en az 7 psi (0,5 bar) tasarım basıncı sağlanır. Section 2.3.1.14 büyük ve bitişik parçaların (büyük uçak, tekne, rüzgar türbini kanadı) imalatını ayrı tutar: 18 m altı tavanlarda Tablo 2.3.1.10 kullanılır, 18 m üstünde K25.2 (K360) sprinklerlerle 12 sprinkler 50 psi (3,5 bar) tasarımı uygulanır.

Adım 4: Hortum Payı, Süre ve Dört Hesap Örneği

Section 2.3.1.12 (s.7) hortum payını verir: HC-1 ve HC-2 için 250 gpm (950 L/dk), HC-3 için 500 gpm (1.900 L/dk). Section 2.3.1.13 süreyi verir: su kaynağı, tasarım sprinkler debisi artı hortum payını tüm kategoriler için 60 dakika sağlayabilmelidir. Bundan sonrası aritmetiktir: sprinkler debisi = yoğunluk x tasarım alanı; toplam = sprinkler debisi + hortum payı; hacim = toplam x 60 dakika.

Örnek 1. HC-2 elektronik montaj salonu, ıslak sistem, tavan 8,5 m. Tablodan 8 mm/dk ve 230 m2. Sprinkler debisi 8 x 230 = 1.840 L/dk; toplam 1.840 + 950 = 2.790 L/dk; hacim 2.790 x 60 = 167.400 L, yaklaşık 167 m3.

Örnek 2. Aynı salon, ısıtılamadığı için kuru sistem. Tablodan 8 mm/dk ve 330 m2. Sprinkler debisi 2.640 L/dk; toplam 3.590 L/dk; hacim 215.400 L, yaklaşık 215 m3. Kuru sisteme geçiş, yoğunluğu değiştirmeden depo hacmini yaklaşık %29 büyütür. Tesisat tipi ödünleşmeleri için ıslak, kuru, alternatif ve ön tepkili karşılaştırmasına bakın.

Örnek 3. HC-1 ofis katı, ıslak sistem, tavan 4 m. Tablodan 4 mm/dk ve 140 m2. Sprinkler debisi 560 L/dk; toplam 1.510 L/dk; hacim 90.600 L, yaklaşık 91 m3. Dikkat: bu senaryoda hortum payı toplam debinin yaklaşık üçte ikisidir. HC-1 alanlarda su deposunu belirleyen kalem sprinkler değil, hortum payıdır.

Örnek 4. HC-3 plastik imalat salonu, ıslak sistem, tavan 17 m. Tablodan 20 mm/dk ve 280 m2. Sprinkler debisi 5.600 L/dk; toplam 7.500 L/dk; hacim 450.000 L, yani 450 m3. Aynı salon 9 m tavanla kurulsaydı 12 x 230 = 2.760 L/dk sprinkler ve 1.900 L/dk hortum ile toplam 4.660 L/dk, hacim yaklaşık 280 m3 olurdu. Tavan yüksekliği kararı tek başına depo hacmini yaklaşık %61 artırıyor.

Tablo 2.3.1.10 Not 2 bir azaltma yolu verir: HC-2 ve HC-3 kullanımlarında tavan 9 m'yi aşmıyor ve ıslak sistem kullanılıyorsa, 160 F (70 C) K11.2EC (K160EC) upright sprinklerle tasarım 12 mm/dk ve 140 m2'ye (en az 6 sprinkler), K14.0EC (K200EC) upright sprinklerle 12 mm/dk ve 90 m2'ye (en az 4 sprinkler) indirilebilir. HC-2 için hesap: 12 x 90 = 1.080 L/dk sprinkler, toplam 2.030 L/dk, hacim yaklaşık 122 m3. Yani Örnek 1'e göre yaklaşık %27 daha küçük depo.

Son kontrol olarak en uzak sprinklerdeki 0,5 bar şartı hatırlanmalı. K faktörü ile debi ilişkisini kullanarak (bkz. K faktörü nedir) K11.2 (K160) bir sprinkler 0,5 bar'da 160 x karekök(0,5) = yaklaşık 113 L/dk verir; bu debi 8 mm/dk yoğunlukta yaklaşık 14 m2'lik bir alanı besler. Gerçek aralık ve kapsama sınırları DS 2-0'dan alınır (Section 2.3.1.9), ama bu basit kontrol tasarım basıncının neden taban olarak konduğunu gösterir.

Saha Notu

Bu hesabın sahada en sık bozulduğu nokta, üretim alanına zamanla giren depolamadır. Proje HC-2 olarak, 167 m3 depo ile teslim edilir; iki yıl sonra aynı salonda hammadde paletleri 3 metrenin üstüne istiflenmeye başlar. Section 2.3.2.1'in 3 m ve 20 m2 sınırı aşıldığı anda alan artık DS 3-26 kapsamında değildir; Section 2.3.4.1 gereği DS 8-9'a geçilir ve tasarım tamamen değişir. Bunu yakalayacak tek mekanizma, Section 2.3.1.10'un kapsam dışı listesinin bir işletme kontrol maddesine dönüştürülmesidir: yılda bir kez salonda istif yüksekliği ve alanı ölçülüp tasarım kabulüyle karşılaştırılmalıdır.

İkinci nokta gizli hacimlerde. Section 2.2.4 tavan sprinklerinden gizlenmiş, yanıcı içerik barındıran hacimlerin belirlenip korunmasını istiyor; örnek olarak yanıcı malzeme içeren ekipmanı, kanal, armatür veya davlumbazla engellenmiş alanları ve gizli yanıcı yapıyı sayıyor. Sahada bu maddenin karşılığı genellikle sonradan çekilen kablo tavaları ve kanallar oluyor; hiçbiri yangın projesine dönmüyor ve hesap kağıt üzerinde doğru kalırken mahalde yanlışa dönüşüyor.

Kontrol Listesi

• ☐ Hazard kategorisi baskın kullanıma göre Tablo 2.2.2 ile belirlendi (Section 2.2.2)
• ☐ Karışık kullanımda bölme yoksa en büyük tehlikeye göre tasarlandı (Section 2.2.5)
• ☐ Gizli ve gölgelenmiş hacimler belirlendi ve korumaya alındı (Section 2.2.4)
• ☐ İstif yüksekliği ve alanı tali depolama sınırları içinde (Section 2.3.2.1 ve 2.3.2.2)
• ☐ Alan sınırı aşılıyorsa düşük istifli depolama tablosuna geçildi (Section 2.3.3.1)
• ☐ Yükseklik sınırı aşılıyorsa DS 8-9'a geçildi (Section 2.3.4.1)
• ☐ Yoğunluk ve alan Tablo 2.3.1.10'dan tavan yüksekliği ve sistem tipine göre okundu
• ☐ En uzak sprinklerde en az 0,5 bar tasarım basıncı sağlandı (Section 2.3.1.11)
• ☐ Hortum payı HC-1/HC-2 için 950 L/dk, HC-3 için 1.900 L/dk eklendi (Section 2.3.1.12)
• ☐ Süre tüm kategoriler için 60 dakika alındı (Section 2.3.1.13)
• ☐ EC sprinkler ile azaltma seçeneği değerlendirildi (Tablo 2.3.1.10 Not 2)
• ☐ Yerel mevzuatın hidrant ve yangın dolabı payları ayrıca hesaplandı
• ☐ İstif yüksekliği ve alanının yıllık kontrolü işletme prosedürüne eklendi

SSS

DS 3-26'ya göre hortum payı ne kadar alınır?

Section 2.3.1.12 (s.7) HC-1 ve HC-2 kullanımları için 250 gpm (950 L/dk), HC-3 kullanımları için 500 gpm (1.900 L/dk) hortum payı öngörür. Bu pay sprinkler tasarım debisine eklenir. Section 2.3.1.13 ise su kaynağının, sprinkler tasarım debisi artı hortum payını tüm hazard kategorileri için 60 dakika boyunca sağlayabilmesini ister.

HC-2 bir üretim salonunda su deposu hacmi nasıl bulunur?

Tablo 2.3.1.10 (s.7) ıslak sistemde ve en fazla 9 m tavan yüksekliğinde HC-2 için 8 mm/dk yoğunluğu 230 m2 alanda ister. Sprinkler debisi 8 x 230 = 1.840 L/dk olur. Section 2.3.1.12 uyarınca 950 L/dk hortum payı eklenince toplam 2.790 L/dk, Section 2.3.1.13 uyarınca 60 dakika süre ile 167.400 L, yani yaklaşık 167 m3 bulunur. Bu, yalnız DS 3-26 kapsamındaki talebi verir; yerel mevzuatın hidrant ve dolap payları ayrıca değerlendirilir.

Aynı alanda kuru sistem su talebini ne kadar artırır?

Tablo 2.3.1.10, en fazla 9 m tavanlı HC-2 için ıslak sistemde 8 mm/dk ve 230 m2, kuru sistemde 8 mm/dk ve 330 m2 verir. Yoğunluk aynı kalır, alan büyür. Sprinkler debisi 1.840 L/dk yerine 2.640 L/dk olur; 950 L/dk hortum payı ve 60 dakika süreyle toplam hacim yaklaşık 167 m3 yerine 215 m3 çıkar. Yani yaklaşık %29 artış.

Depolama ne zaman DS 3-26 kapsamında kalır?

Section 2.3.2.1 (s.7) Class 1-3 emtianın 10 ft (3 m) yüksekliğe kadar ve 200 ft2 (20 m2) alanı aşmayacak şekilde istiflenmesini kullanıma tali (incidental) sayar. Section 2.3.2.2 HC-2 ve HC-3 kullanımlarında plastik emtiayı 6 ft (1,8 m) yüksekliğe kadar ve 64 ft2 (6 m2) alanı aşmayacak şekilde, yani yaklaşık dört palet, tali sayar. Section 2.3.2.3 bu sınırlar içindeki birden fazla istif alanının en az 8 ft (2,4 m) genişliğinde koridorlarla ayrılması halinde yine tali sayılabileceğini belirtir.

Kaynakça

1. FM Global Property Loss Prevention Data Sheet 3-26, Fire Protection for Nonstorage Occupancies, April 2019, Interim Revision April 2025. Kullanılan bölümler: 1.0-1.1 (s.3), 2.2.1-2.2.6 ve Tablo 2.2.2 (s.3-5), 2.3.1.1-2.3.1.9 (s.5-6), 2.3.1.10 ve Tablo 2.3.1.10 (s.6-7), 2.3.1.11-2.3.1.15 (s.7), 2.3.2.1-2.3.2.4 (s.7-8), 2.3.3.1 ve Tablo 2.3.3.1 (s.8-9), 2.3.4.1 (s.10).
2. Hacim ve debi değerleri, yukarıdaki bölümlerde verilen yoğunluk, alan, hortum payı ve süre değerlerinin çarpımıyla bu yazıda hesaplanmıştır; ara sonuçlar metinde açık yazılmıştır.
3. FM Global veri sayfası listesi: https://www.fmglobal.com/research-and-resources/fm-global-data-sheets
4. Hazard eşlemesi ve genel çerçeve: https://selvi.org/blog/fmglobal/ds-3-26-nonstorage-water-demand
5. Hidrolik hesap adımları: https://selvi.org/blog/rehber/hidrolik-hesap-rehberi
6. Tesisat tipi ödünleşmeleri: https://selvi.org/blog/karsilastirma/islak-kuru-alternatif-preaction-karsilastirma
7. K faktörü tanımı: https://selvi.org/blog/sozluk/k-faktor-nedir

Sık Sorulan Sorular

DS 3-26'ya göre hortum payı ne kadar alınır?

Section 2.3.1.12 (s.7) HC-1 ve HC-2 kullanımları için 250 gpm (950 L/dk), HC-3 kullanımları için 500 gpm (1.900 L/dk) hortum payı öngörür. Bu pay sprinkler tasarım debisine eklenir. Section 2.3.1.13 ise su kaynağının, sprinkler tasarım debisi artı hortum payını tüm hazard kategorileri için 60 dakika boyunca sağlayabilmesini ister.

HC-2 bir üretim salonunda su deposu hacmi nasıl bulunur?

Tablo 2.3.1.10 (s.7) ıslak sistemde ve en fazla 9 m tavan yüksekliğinde HC-2 için 8 mm/dk yoğunluğu 230 m2 alanda ister. Sprinkler debisi 8 x 230 = 1.840 L/dk olur. Section 2.3.1.12 uyarınca 950 L/dk hortum payı eklenince toplam 2.790 L/dk, Section 2.3.1.13 uyarınca 60 dakika süre ile 167.400 L, yani yaklaşık 167 m3 bulunur. Bu, yalnız DS 3-26 kapsamındaki talebi verir; yerel mevzuatın hidrant ve dolap payları ayrıca değerlendirilir.

Aynı alanda kuru sistem su talebini ne kadar artırır?

Tablo 2.3.1.10, en fazla 9 m tavanlı HC-2 için ıslak sistemde 8 mm/dk ve 230 m2, kuru sistemde 8 mm/dk ve 330 m2 verir. Yoğunluk aynı kalır, alan büyür. Sprinkler debisi 1.840 L/dk yerine 2.640 L/dk olur; 950 L/dk hortum payı ve 60 dakika süreyle toplam hacim yaklaşık 167 m3 yerine 215 m3 çıkar. Yani yaklaşık %29 artış.

Depolama ne zaman DS 3-26 kapsamında kalır?

Section 2.3.2.1 (s.7) Class 1-3 emtianın 10 ft (3 m) yüksekliğe kadar ve 200 ft2 (20 m2) alanı aşmayacak şekilde istiflenmesini kullanıma tali (incidental) sayar. Section 2.3.2.2 HC-2 ve HC-3 kullanımlarında plastik emtiayı 6 ft (1,8 m) yüksekliğe kadar ve 64 ft2 (6 m2) alanı aşmayacak şekilde, yani yaklaşık dört palet, tali sayar. Section 2.3.2.3 bu sınırlar içindeki birden fazla istif alanının en az 8 ft (2,4 m) genişliğinde koridorlarla ayrılması halinde yine tali sayılabileceğini belirtir.