FM Global DS 8-1: Emtia Sınıflandırma — Class 1, 2, 3, 4 ve Plastik

Depo sprinkler tasarımının ilk adımı emtia sınıflandırmasıdır; DS 8-9'daki koruma tabloları doğrudan bu sınıfa göre seçilir. Bu yazı FM Global DS 8-1 "Commodity Classification" (April 2014, Interim Revision October 2025, 23 sayfa) metnine göre hazırlanmıştır; parantez içindeki numaralar veri sayfasının bölüm, şekil ve tablo numaralarıdır.

1. Emtia nedir, sınıf nasıl bulunur? (Section 2.1, 2.2)

DS 8-1'e göre emtia yalnız depolanan ürün değildir: ürün, iç ambalaj, dış ambalaj (ör. karton kutu) ve taşıma elemanı (ör. palet) birlikte değerlendirilir (2.1, Şekil 2.1). Sınıf üç adımda belirlenir (2.2):

1. Ürün ve iç ambalaj Section 2.2.1-2.2.6'ya göre değerlendirilir; yanmaz malzeme, sıradan yanıcılar, genleşmemiş ve genleşmiş plastik karışıksa Şekil 2.2.7 kullanılır. Plastik yüzdesi hesaplanırken yalnız ürün ve iç ambalaj hesaba katılır. Genleşmiş plastiğin yoğunluğu 32 kg/m³ (2 lb/ft³) kabul edilebilir.
2. Dış ambalajın etkisi Section 2.2.8'e göre eklenir.
3. Paletin etkisi Section 2.2.9'a göre eklenir.

Tablo 2.3'teki örnekler bu adımlara yardımcı bir araçtır; tablodaki "malzeme" tanımı yalnız ürünü, ürün ile iç ambalajı ya da ürün, iç ambalaj ve dış ambalajı birlikte anlatıyor olabilir. Tanımda bulunmayan bileşen, üç adıma göre ayrıca değerlendirilir.

2. Sekiz emtia sınıfı (Section 2.2.1-2.2.6)

FM standart emtiaları en düşük tehlikeden en yükseğe şöyle sıralanır: yanmaz → Class 1 → Class 2 → Class 3 → Class 4/kartonlu genleşmemiş plastik (cartoned unexpanded plastic, CUP) → kartonlu genleşmiş plastik (cartoned expanded plastic, CEP) → kartonsuz genleşmemiş plastik (uncartoned unexpanded plastic, UUP) → kartonsuz genleşmiş plastik (uncartoned expanded plastic, UEP).

• Yanmaz (2.2.1): yanmayan malzemeler. Yanmaz emtia tek başına sprinkler gerektirmez; ancak yapıda, kullanımda ya da malzeme taşıma süreçlerinde yanıcı bulunan tesislerde sprinkler gerekir. Kullanım ve yapı bugün yanmaz olsa bile ileride depolama, kullanım veya yapı değişebileceği için sprinkler düşünülmelidir.
• Class 1 (2.2.2): ahşap ya da FM onaylı (FM Approved) palet üzerindeki yanmaz malzeme; veya tek kat oluklu mukavva kutuda (tek kat ara bölmeli ya da bölmesiz) ya da sıradan kâğıt sargıda, ahşap veya FM onaylı palet üzerindeki yanmaz malzeme. Topuz, sap gibi ihmal edilebilir miktarda plastik süs parçası bulunabilir.
• Class 2 (2.2.3): çok katlı oluklu mukavva kutu, çıtalı ahşap kasa, dolu ahşap sandık veya eşdeğer yanıcı ambalaj içinde, ahşap ya da FM onaylı palet üzerindeki yanmaz veya Class 1 emtia.
• Class 3 (2.2.4): ahşap, kâğıt, doğal tekstil gibi selülozik malzemeler (kutulu ya da kutusuz, ahşap veya FM onaylı palet üzerinde); ayrıca ağırlıkça veya hacimce en fazla %5 plastik (genleşmemiş, genleşmiş ya da ikisi birlikte) içeren Class 1, 2 ve 3 malzemeler.
• Class 4/genleşmemiş plastik, UP (2.2.5): tek palet yükünde (A) genleşmemiş plastiğin toplam ağırlığı veya hacmi %5'ten fazlaysa, (B) genleşmiş plastiğin (köpük) toplam hacmi %5-40 arasındaysa, (C) genleşmiş plastik ürünün dışında açıkta duruyor ya da ürünü sarıp koruyorsa ve hacmi %5'ten fazla, %20'ye kadarsa (Şekil 2.2.5.1). Karton kutuda depolanıyorsa kartonlu genleşmemiş plastik (CUP)/Class 4, değilse kartonsuz genleşmemiş plastik (UUP) olarak ele alınır; Tablo 2.3'te istisnalar vardır.
• Genleşmiş plastik, EP (2.2.6): (A) genleşmiş plastiğin toplam hacmi %40'tan fazlaysa, (B) genleşmiş plastik açıkta ya da ürünü sarıyor ve hacmi %20'den fazlaysa, (C) 1 L'den (32 oz) büyük, iç içe geçirilmemiş boş plastik kaplar. Karton kutudaysa CEP, değilse UEP olarak ele alınır; Tablo 2.3'te istisnalar vardır.

Veri sayfasının değişiklik geçmişine göre Nisan 2014 baskısında Group A, B ve C plastik ayrımı kaldırılmış, plastikler yalnız genleşmemiş ve genleşmiş olarak sınıflandırılmıştır; Class 4 emtia da ayrı sınıf olmaktan çıkarılıp kartonlu genleşmemiş plastik (CUP) olarak ele alınmaktadır (Appendix B).

3. Plastik oranına göre karar akışı (Şekil 2.2.7)

Şekil 2.2.7, ürün ve iç ambalajı plastik içeren kartonlu emtia için şu soruları sırayla sorar:

1. Ürün ve iç ambalaj ağırlıkça veya hacimce %5'ten fazla plastik (genleşmemiş, genleşmiş ya da ikisi) içeriyor mu? Hayır ise Class 1, 2 veya 3.
2. Evet ise, hacimce %40'tan fazla genleşmiş plastik var mı? Evet ise genleşmiş plastik.
3. Hayır ise, hacimce %20'den fazla genleşmiş plastik var mı? Hayır ise genleşmemiş plastik.
4. Evet ise, bu %20'yi aşan genleşmiş plastik ürünün dışında açıkta mı ya da ürünü sarıyor mu (Şekil 2.2.5.1)? Evet ise genleşmiş plastik, hayır ise genleşmemiş plastik.

Ürün karton kutudaysa sonuç buna göre adlandırılır: genleşmemiş plastik kutudaysa CUP, genleşmiş plastik kutudaysa CEP olur. Ürün plastik kaplarda duruyorsa önce ürün ve iç ambalaj Şekil 2.2.7 ile sınıflandırılır, ardından plastik kap Section 2.2.8 ve Tablo 2.3'e göre değerlendirilir (2.2.7).

4. Dış ambalajın etkisi (Section 2.2.8)

Dış ambalaj yangının ilk büyüme evresini belirler; içindeki üründen daha tehlikeli ya da daha az tehlikeliyse sınıf buna göre yükseltilir veya düşürülür.

• Oluklu mukavva kutu (2.2.8.1): sprinkler suyunu emerek ürünü ıslatır ve yayılmayı azaltır; öte yandan kolay yanar, yangını depolama yığınında hızla yukarı taşır ve sprinklerleri daha erken açtırır. Kutunun olmaması yangının yığının altında büyümesine ve ilk sprinkler açıldığında daha büyük olmasına yol açar. Kutu içindeki plastik kartonlu plastik (CUP veya CEP), kutu içindeki yanmaz katılar Class 1 olarak korunur.
• Kısmi kutu (2.2.8.1.1): kutunun yalnız bir yüzü açılmışsa ya da birden fazla yüzü açılmış ama alt, üst ve dört düşey yüzün toplam alanının en az %75'i mukavvayla kaplıysa emtia tam kutulu sayılır. Üstü tamamen açık ve sprinkler suyu toplanabiliyorsa DS 8-9'daki üstü açık konteyner kurallarına bakılır.
• Dolu metal kap (2.2.8.2): tehlikeyi azaltır. Üstü açık, beş yüzlü dolu metal kaptaki plastik Class 3; üstü dolu metal kapaklı kaptaki plastik Class 1 olarak ele alınır.
• Plastik kap (2.2.8.3): genellikle korumayı plastik kap belirler; sınıf aşağıdaki Tablo 2.2.8.3'ten okunur.
• Ahşap sandık (2.2.8.4): en az 6,3 mm (0,25 in.) kalınlığındaki dolu ahşap sandık tehlikeyi azaltır; beş yüzlü, üstü kapalı dolu ahşap sandıktaki plastik Class 3 olarak ele alınır. Emtia lityum-iyon pil ise bu indirim uygulanmaz.
• Tam sarma (encapsulation) (2.2.8.5): sınıfı belirgin biçimde değiştirmez; ancak emtianın önceden ıslanmasını engellediği için sprinkler tasarımında hesaba katılır. DS 8-9'daki koruma tabloları tam sarmayı zaten hesaba katmıştır.
• Esnek ara dökme yük kabı, big bag (2.2.8.6): torba yanıp delindiğinde içindeki akışkan malzeme dökülür ve yangın şiddeti düşer. İnert akışkan malzeme taşıyan yanıcı big bag Class 1, akışkan genleşmemiş plastik taşıyan yanıcı big bag CUP olarak korunur.

Tablodaki "dolu" kap, yan yüzlerinde ve tabanında açıklık olmayan kaptır; "ızgaralı" kap ise yanlardan ve/veya tabandan belirgin biçimde açıktır (Şekil 2.2.8.3-1 ve 2.2.8.3-2).

5. Paletin etkisi (Section 2.2.9)

• Ahşap veya FM onaylı palet (2.2.9.1): sınıfı artırmaz; yalnız yanmaz malzeme ahşap veya FM onaylı palet üzerindeyse emtia Class 1 olur. Karton palet, sınıflandırmada ahşap palet gibi ele alınır (2.2.9.1.1); karton palet yanıcı sıvı taşımada kullanılmaz (2.2.9.1.2); yanıcı sıvı depolamada FM onaylı palet yalnız DS 7-29'un izin verdiği yerde kullanılır (2.2.9.1.3).
• FM onaylı olmayan genleşmemiş plastik palet (2.2.9.2): ürün zaten plastik sayılıyorsa (CUP, CEP, UUP veya UEP) sınıf artmaz. Diğer emtiada sınıf bir kademe yükselir: Class 1 → Class 2, Class 2 → Class 3, Class 3 → CUP.
• FM onaylı olmayan genleşmiş plastik palet (2.2.9.3): ürün zaten genleşmiş plastikse sınıf artmaz. Değilse paletin hacmi sınıflandırmaya katılır; veri sayfasının örneğinde palet, toplam palet yükü hacminin %15'ini oluşturuyorsa emtia genleşmiş plastik sayılır.
• Veri yoksa kabuller (2.2.9.4): genleşmiş plastik yoğunluğu 32 kg/m³ (2 lb/ft³); yüksek yoğunluklu polietilen plastik palet 25 kg (55 lb); sert ağaç palet 17 kg (38 lb); palet ölçüsü 1 m × 1,2 m × 152 mm (40 × 48 × 6 in.); palet üzerindeki dolu istif emtia hacmi 1,7 m³ (60 ft³).

Boşta bekleyen (atıl) paletlerin depolanması DS 8-1'in değil, DS 8-24'ün konusudur (Section 1.1; bkz. DS 8-24 yazısı).

6. Tablo 2.3'ten örnekler (Section 2.3)

Tablo 2.3'teki sınıflar yalnız örnektir ve "malzeme" olarak tanımlanan şeye dayanır; ambalaj, depolama düzeni ve palet her zaman hesaba katılmamıştır ve ürünler üreticiye göre değişir. Tabloda "UP" veya "EP" yazan bir malzeme karton kutudaysa CUP veya CEP, kutusuzsa UUP veya UEP olarak sınıflandırılır; "yanmaz" yazan metal parçalar tek kat oluklu mukavva kutudaysa Class 1 olur (2.3). Aşağıdaki satırlar tablodan seçilmiştir; soldaki sayı tablodaki madde numarasıdır.

Özel emtialar DS 8-1'in kapsamı dışındadır ve kendi veri sayfalarına göre korunur (Section 1.1): lastik (DS 8-3), balyalı elyaf (DS 8-7), askılı giysi (DS 8-18), rulo kâğıt (DS 8-21), balyalı atık kâğıt (DS 8-22), rulo dokusuz kumaş (DS 8-23), palet (DS 8-24) ve halı (DS 8-30). Yanıcı sıvı (DS 7-29), aerosol (DS 7-31) ve basınçlı gaz (DS 7-50) gibi özel tehlikeler ile yüksek değerli ekipman içeren karusel (DS 8-33) ve otomatik depolama-boşaltma (DS 8-34) sistemleri de kendi veri sayfalarına gider. Boş plastik ara dökme yük kaplarının (IBC) koruması ise DS 8-1'in kendi içinde, Section 2.4.2 ve Tablo 2.4.2.1'de verilir.

7. Karma depolama ve düzen (Section 2.4.1, 3.2)

Depolanan emtia DS 8-1'e göre sınıflandırılır, DS 8-9'a göre korunur ve koruma tesisteki en yüksek tehlikeli emtiaya göre yapılır (2.4.1.1). Tüm tesisi en yüksek tehlikeye göre korumanın alternatifi, bu emtiayı tesisin geri kalanından ayırıp ona göre korumaktır (2.4.1.2); veri sayfası, en yüksek tehlikeli emtiayı olağan depo işletmesinde ayrı tutmanın çok zor olabileceğini ayrıca not eder. DS 8-1 bu ayrım için bir koridor genişliği veya mesafe vermez.

Section 3.2.1, korumanın emtiaların ortalamasına göre değil en yüksek tehlikeye göre yapılmasının gerekçelerini sayar:

• Yangın testlerinde dört katlı bir raf dizisinin tek katının daha tehlikeli emtiayla değiştirilmesi, tamamı düşük tehlikeli emtiayla dolu rafa göre çok daha yüksek bir tehlike oluşturmuştur.
• Sprinkler koruması o emtia için yeterli olan testlerde tipik olarak 19-28 m² (200-300 ft²) emtia yanar ve bu küçük yanma, 140-230 m² (1 500-2 500 ft²) gibi görece büyük bir sprinkler açılma alanı oluşturur. Daha tehlikeli bir emtia eklemek yanan alanı büyütüp daha düşük tehlike için tasarlanmış sistemi aşabilir.
• "Emtiaların ortalamasını almak", yüksek tehlikeli emtia oranlarının aşılmadığını sürekli izlemeyi gerektirir; olağan depo ortamında bu izleme çok zordur ve genellikle uygulanabilir değildir.

Sınıf yalnız malzemeye değil, düzenine de bağlıdır (3.2.2): dolu bir ahşap blok zor tutuşur ve yavaş yanar; yüzey alanı büyük ve paralel yüzeyli bir düzende (ör. boşta bekleyen ahşap paletler) ise çok daha hızlı yanar. Karışık malzemelerde yanıcıların oranı ambalaj ve düzenle birlikte düşünülür; daha tehlikeli ya da daha az tehlikeli bir malzeme diğerlerini sarıyorsa sınıf buna göre ayarlanır.

8. Plastik neden daha tehlikeli, sınıf testle nasıl bulunur? (Section 3.1)

Sıradan yanıcıların yanma ısısı genellikle 13 960-18 600 kJ/kg (6 000-8 000 Btu/lb), plastiklerinki 27 910-46 520 kJ/kg (12 000-20 000 Btu/lb) aralığındadır; plastiklerin azami yanma hızı da benzer düzendeki sıradan yanıcılardan çoğu zaman iki-üç kat yüksektir (3.1.1.1). İnert dolgu oranı yüksek bir plastiğin ölçülen yanma ısısı sıradan yanıcılar aralığında çıkabilir; ancak veri sayfasındaki ara ölçekli testte %52 inert ve %48 polyester/polistirenden oluşan emtia, sıradan yanıcıların çok üzerinde bir tehlike göstermiştir (3.1.1.2).

Oksijen bombası kalorimetresi ve yangın yayılma cihazı (fire propagation apparatus, FPA) gibi laboratuvar ölçekli testler yüksek yanıcılığı kanıtlamak için ucuz bir yoldur, ancak düşük yanıcılığı kanıtlamaya genellikle uygun değildir; sonuçları çok ihtiyatlı değerlendirilmelidir (3.1.2). Kesin sonuç, yangın ürünleri toplayıcısı (fire products collector, FPC) altında çift sıralı raf kesitinde yapılan sınıflandırma testleriyle alınır; sonuçlar Tablo 3.1.3'teki FM standart emtialarıyla karşılaştırılır (3.1.3). Bu standart emtialar: Class 2 için metal astarlı, iç içe iki üç kat duvarlı (tri-wall) mukavva kutu; Class 3 için bölmeli kutularda kâğıt bardak; CUP için bölmeli kutularda genleşmemiş polistiren bardak; CEP için oluklu kutularda genleşmiş polistiren köpük tabak; UUP için plastik palet; UEP için açıkta köpük tabak; hepsi ahşap palet üzerindedir ve DS 8-9'daki koruma kurallarının çoğu bu emtialarla yapılan büyük ölçekli testlere dayanır.

9. DS 8-9 ile bağlantı

DS 8-9, depolama alanındaki emtia tehlikesinin DS 8-1 ile belirlenmesini ve korumanın alanın herhangi bir yerindeki en ağır emtia tehlikesine göre yapılmasını ister (DS 8-9 2.2.2.1, 2.2.2.2). Tavan seviyesi koruma tabloları sınıfa göre şöyle ayrılır:

• Raf depolamada koruma ya yalnız tavan sprinklerleriyle ya da tavan ve raf içi sprinklerlerin birlikte kullanılmasıyla sağlanır; raf içi sprinkler gereği emtia tehlikesi, tavan yüksekliği, su kaynağı, dolu tabla veya üstü açık konteyner varlığı ve baca boşluklarına göre DS 8-9 Şekil 3 ile belirlenir (DS 8-9 2.3.4.1, 2.3.4.2).
• Paletin yanıcılığı genel emtia sınıfına katılır; boşta bekleyen paletler DS 8-24'e göre korunur (DS 8-9 2.2.5.2, 2.2.5.3).
• En ağır tehlike alanda küçük miktarlarda dağınık bulunuyor ve korunması zorsa DS 8-9'daki Scheme 8-9A düzenine bakılır (DS 8-9 2.2.2.3).

Tabloların okunuşu ve raf içi sprinkler kararı için bkz. DS 8-9 yazısı.

Hızlı kontrol listesi

• Depodaki tüm emtialar listelendi; ürün, iç ambalaj, dış ambalaj ve palet ayrı ayrı tanımlandı
• Plastik yüzdesi yalnız ürün ve iç ambalaj üzerinden, ağırlık ve hacim olarak hesaplandı; %5, %20 ve %40 eşikleri Şekil 2.2.7 ile uygulandı
• Dış ambalaj (karton, metal kap, plastik kap, ahşap sandık, big bag) Section 2.2.8 ve Tablo 2.2.8.3 ile değerlendirildi
• Palet tipi kontrol edildi; FM onaylı olmayan plastik palette sınıf bir kademe yükseltildi
• Tablo 2.3'teki örnek, ambalaj ve paleti kapsamıyorsa üç adımla tamamlandı
• Koruma tesisteki en yüksek tehlikeli emtiaya göre seçildi ya da bu emtia ayrılarak kendi korumasına kavuşturuldu
• Özel emtialar (lastik, rulo kâğıt, palet, lityum-iyon pil vb.) kendi veri sayfalarına yönlendirildi
• Sınıf, DS 8-9'daki doğru koruma tablosuna taşındı

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

Sprinkler, yangın pompası ve FM-200 gazlı söndürme dahil 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz için 110+ modül sunan MEP Calc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz. Tüm mekanik tesisat hesaplarınız tek uygulamada.

MEP Calc'i App Store'dan indir

Sık Sorulan Sorular

Karton kutu içindeki plastik ürün hangi sınıfa girer?

Şekil 2.2.7'ye göre yalnız ürün ve iç ambalaj dikkate alınır. Plastik ağırlıkça ve hacimce %5'i aşmıyorsa emtia Class 1, 2 veya 3'tür. %5'i aşıyorsa genleşmemiş plastik sayılır ve karton kutuda kartonlu genleşmemiş plastik (CUP), yani Class 4 olur. Genleşmiş plastik hacimce %40'ı aşıyorsa ya da %20'yi aşıp ürünün dışında açıkta duruyorsa emtia genleşmiş plastiktir ve kutuda kartonlu genleşmiş plastik (CEP) olarak ele alınır.

DS 8-1'de Class 4 ile Group A plastik hâlâ ayrı sınıflar mı?

Hayır. Nisan 2014 baskısında Group A, B ve C plastik ayrımı kaldırılmış, plastikler genleşmemiş ve genleşmiş olarak sınıflandırılmıştır. Class 4 de ayrı sınıf olmaktan çıkarılmış, kartonlu genleşmemiş plastik (CUP) olarak ele alınmaktadır (DS 8-1 Appendix B, Section 2.2.5). DS 8-9'daki Tablo 3 ve Tablo 8 bu yüzden Class 4 ile kartonlu genleşmemiş plastiği birlikte kapsar.

Boşta bekleyen (atıl) paletler DS 8-1 ile mi sınıflandırılır?

Hayır. DS 8-1 Section 1.1 palet depolamasını DS 8-24'e yönlendirir; DS 8-9 de atıl paletlerin DS 8-24'e göre korunmasını ister (DS 8-9 2.2.5.3). DS 8-1 Tablo 2.3'te FM onaylı olmayan atıl plastik paletler (madde 150) kartonsuz genleşmemiş plastik (UUP) olarak geçer ve ayrıntı için DS 8-24'e gönderilir. Section 3.2.2, boşta bekleyen ahşap paletlerin büyük yüzey alanı ve paralel yüzeyleri nedeniyle dolu ahşaptan çok daha hızlı yandığını belirtir.

Plastik palet emtia sınıfını nasıl etkiler?

Ahşap, karton ve FM onaylı paletler sınıfı artırmaz (2.2.9.1). FM onaylı olmayan genleşmemiş plastik palet, ürün zaten plastik değilse sınıfı bir kademe yükseltir: Class 1 → Class 2, Class 2 → Class 3, Class 3 → CUP (2.2.9.2). FM onaylı olmayan genleşmiş plastik palette ürün genleşmiş plastik değilse paletin hacmi sınıflandırmaya katılır; veri sayfasının örneğinde palet toplam palet yükü hacminin %15'ini oluşturuyorsa emtia genleşmiş plastik sayılır (2.2.9.3).

Karma depoda koruma hangi emtiaya göre yapılır?

Tesisteki en yüksek tehlikeli emtiaya göre (DS 8-1 2.4.1.1; DS 8-9 2.2.2.2). Emtiaların ortalaması alınmaz; Section 3.2.1'e göre dört katlı rafta tek katın daha tehlikeli emtiayla değiştirilmesi bile tehlikeyi çok artırır ve ortalamanın sürekli izlenmesi olağan depoda uygulanabilir değildir. Alternatif, en yüksek tehlikeli emtiayı ayırıp ona göre korumaktır (2.4.1.2); DS 8-1 bu ayrım için bir koridor genişliği vermez ve ayrımı olağan işletmede korumanın çok zor olabileceğini belirtir.

Lityum-iyon piller hangi DS 8-1 sınıfına girer?

DS 8-1 lityum-iyon piller için sınıf vermez. Tablo 2.3'ün 7. maddesi lityum-iyon hücre, modül ve lityum-iyon pilli ürünler için DS 7-112'ye yönlendirir; lityum-iyon pil rehberi Ekim 2024 revizyonunda DS 8-1'den DS 7-112'ye taşınmıştır (Appendix B). Ahşap sandık indirimi de (2.2.8.4) emtia lityum-iyon pil olduğunda uygulanmaz. Lityum metal ve lityum-iyon dışındaki kuru piller kutusuz Class 1, kutulu Class 2'dir (madde 1 ve 3).