Köpüklü su sprinkler ve sprey sistemleri, aynı boru ağından önce köpük-su çözeltisi, sonra su boşaltır. NFPA 11-2024 Bölüm 6 bu sistemlerde hangi başlığın kullanılabileceğini ve sprinklerin hangi sıcaklık derecesinde seçileceğini açıkça sınırlar. Bu yazı sistem tiplerini, hava emişli ve emişsiz başlık ayrımını, tavan ve ara seviye dereceleri ile cam tüp ve eriyen bağlantı renk kodlarını standarttaki tablolarla anlatır.

Kısaca: Sistem ıslak, kuru, baskın (deluge) ya da ön tepkili olur (6.2.2). Hava emişli başlık yalnız baskın ve sprey sistemlerinde kullanılabilir; ıslak, kuru ve ön tepkili sistemlerde başlıklar otomatik ve hava emişsizdir (6.4.2.2, 6.4.2.3). Tavan ya da çatıdaki sprinkler 121–149 °C (250–300 °F), ara seviyedeki 57–77 °C (135–170 °F) derecelidir; ortam daha yüksek derece gerektiriyorsa ara seviyede daha yüksek derece kullanılabilir (6.5.7).

NFPA 11-2024 köpüklü su sprinkleri: tavanda 121–149 °C mavi, ara seviyede 57–77 °C sprinkler, baskın ve otomatik sistemde açılma
Baskın ve otomatik sistem farkı. Baskın sistemde açık başlıkların hepsi birlikte boşaltır; ıslak, kuru ve ön tepkili sistemde yalnız ısının açtığı otomatik sprinklerler çalışır (6.4.2.2, 6.4.2.3). Tavan 121–149 °C, ara seviye 57–77 °C (6.5.7). Isı katmanı şematiktir; standart bir zaman–sıcaklık eğrisi vermez.

Dört sistem tipi

NFPA 11 köpüklü su sistemini “otomatik ya da açık sprinklerle köpük çözeltisi boşaltan boru ağı” olarak tanımlar (3.3.16.2.1) ve dört tip sayar (6.2.2):

TipNasıl çalışırBaşlıkTanım
Baskın (deluge)Açık başlıklar; aynı alana kurulu algılama sistemi vanayı açarHava emişli ya da emişsiz3.3.16.2.1.1
Islak boruOtomatik sprinkler; boru köpük-su çözeltisiyle önceden dolu (preprimed)Otomatik, hava emişsiz3.3.16.2.1.5, 6.2.5.1
Kuru boruOtomatik sprinkler; boruda basınçlı hava ya da azot, sprinkler açılınca kuru boru vanası açılırOtomatik, hava emişsiz3.3.16.2.1.2
Ön tepkiliOtomatik sprinkler; boruda hava, aynı alana kurulu ek algılama sistemiOtomatik, hava emişsiz3.3.16.2.1.3

Sprey sistemi, açık ya da otomatik su sprey nozullarıyla köpük çözeltisi boşaltan boru ağıdır (3.3.16.2.1.4). Baskın ve ön tepkili sistemler otomatik ve yardımcı elle tetikleme ile donatılır (6.2.1.1); yalnız elle çalıştırma, yetkili makam kabul ederse baskın sistemde kullanılabilir (6.2.1.2). Islak boru sistemi köpük-su çözeltisiyle önceden doldurulur; konsantre üreticisi önerir ve yetkili makam onaylarsa bu gerekmez (6.2.5.1, 6.2.5.2). Ek A.6.2.5 (açıklayıcı), kapalı başlıklı sprinklerle yapılan testlerin çoğunun önceden doldurulmuş ya da çözeltinin bir dakikadan kısa sürede boşaldığı sistemlerle yapıldığını; boruda yalnız su varsa çözelti gecikmesinin tasarımcı ve yetkili makamca değerlendirilmesi gerektiğini belirtir. Aynı ek, alkol tipi konsantrede üreticilerin genellikle önceden doldurmayı önermediğini not eder.

Hava emişli mi, emişsiz mi?

Hava emişli boşaltma cihazı, havayı köpük çözeltisine emip karıştırarak köpük üreten ve belirli bir desende boşaltan cihazdır (3.3.2.1). Köpüklü su sprinkleri ve köpüklü su sprey nozulları bu sınıftadır. Standart sprinkler ise hava emişsizdir.

  • Baskın ve sprey sistemi: hava emişli (köpüklü su sprinkleri, sprey nozulları) ya da hava emişsiz (standart sprinkler) başlık kullanılabilir (6.4.2.2).
  • Islak, kuru ve ön tepkili sistem: başlıklar otomatik çalışır ve hava emişsizdir (6.4.2.3).
  • Her durumda: boşaltma cihazı ile köpük konsantresi birlikte kullanım için listelenmiş olmalıdır (6.4.2.1); bütün bileşenler, konsantre dahil, kullanım amacı için listelenmiş olur (6.4.1.1).

Polar çözücü ve suda çözünen sıvı yangınlarında yalnız alkol tipi köpük kullanılır (6.1.3.4). Ek A.6.1.3.4 (açıklayıcı), bazı AFFF ve FFFP konsantrelerinin karışmayan hidrokarbonlar için standart sprinklerle listelendiğini aktarır; her durumda kullanılacak madde listelemeye göre seçilir.

Sıcaklık derecesi: tavan ve ara seviye

NFPA 11 köpüklü su sprinklerinde dereceyi konuma göre sınırlar:

  • Tavan ya da çatı: 121–149 °C (250–300 °F) (6.5.7.1). Bu aralık, aşağıdaki tablolarda “yüksek” sınıfa ve mavi renk koduna karşılık gelir.
  • Ara seviye: 57–77 °C (135–170 °F), ortam koşulları daha yüksek derece gerektirmiyorsa (6.5.7.2). Bu aralık “olağan” sınıftadır.

Bu kural yalnız otomatik sprinklerler için anlamlıdır; baskın sistemdeki açık başlıkların ısıl elemanı yoktur.

Cam tüp ve eriyen bağlantı renk kodları

Yedek sprinkler dolabı için verilen iki tablo, her derecenin en yüksek tavan sıcaklığını, sınıfını ve renk kodunu gösterir. Cam tüplü sprinklerde tablo cam tüpün rengini, eriyen bağlantılıda renk kodunu verir.

En yüksek tavan sıcaklığıDereceSınıfCam tüp rengi · Tablo 6.4.11.3(a)
38 °C (100 °F)57 °C (135 °F)OlağanTuruncu
49 °C (120 °F)68 °C (155 °F)OlağanKırmızı
66 °C (150 °F)79 °C (175 °F)OrtaSarı
66 °C (150 °F)93 °C (200 °F)OrtaYeşil
107 °C (225 °F)121–149 °C (250–300 °F)YüksekMavi
149 °C (300 °F)163–191 °C (325–375 °F)Çok yüksekMor
191 °C (375 °F)204–246 °C (400–475 °F)Çok çok yüksekSiyah
246 °C (475 °F)260–302 °C (500–575 °F)Ultra yüksekSiyah
329 °C (625 °F)343 °C (650 °F)Ultra yüksekSiyah
En yüksek tavan sıcaklığıDereceSınıfRenk kodu · Tablo 6.4.11.3(b) eriyen bağlantı
38 °C (100 °F)57–77 °C (135–170 °F)OlağanRenksiz ya da siyah
66 °C (150 °F)79–107 °C (175–225 °F)OrtaBeyaz
107 °C (225 °F)121–149 °C (250–300 °F)YüksekMavi
149 °C (300 °F)163–191 °C (325–375 °F)Çok yüksekKırmızı
191 °C (375 °F)204–246 °C (400–475 °F)Çok çok yüksekYeşil
246 °C (475 °F)260–302 °C (500–575 °F)Ultra yüksekTuruncu
329 °C (625 °F)343 °C (650 °F)Ultra yüksekTuruncu

Renk tek başına dereceyi göstermez: aynı renk iki tabloda farklı anlama gelir (cam tüpte kırmızı 68 °C, eriyen bağlantıda 163–191 °C). Bu yüzden sprinklerin tipi ile birlikte okunur.

Yedek sprinkler dolabı

Tesiste, çalışmış ya da hasar görmüş sprinklerleri hemen değiştirmek için en az altı yedek sprinkler bulunur (6.4.11.1). Yedekler tesisteki sprinklerin tip ve derecelerine karşılık gelir (6.4.11.2) ve dolap, içindeki her sprinkler için tablodaki en yüksek tavan sıcaklığını hiçbir zaman aşmayan bir yerde durur (6.4.11.3). Sayı tesisteki toplam sprinkler sayısına bağlıdır (6.4.11.5):

  • 300’den az sprinkler: en az 6
  • 300–1000 sprinkler: en az 12
  • 1000’den fazla: en az 24

Dolapta her sprinkler tipi için üreticinin belirttiği bir anahtar bulunur (6.4.11.6) ve dolaba tesisteki sprinklerin listesi asılır: tanımlama numarası ya da üretici, model, K faktörü, deflektör tipi, ısıl duyarlılık ve basınç sınıfı; genel tanım; her tipten adet; listenin tarihi (6.4.11.7, 6.4.11.7.1). Ek A.6.4.11.1 (açıklayıcı), yedeklerin bina ya da sistem başına değil tesis başına istendiğini belirtir.

Hesapla doğrulama

Köpüklü su sprinkler hesabı sistem tipine göre başlık türünü (6.4.2), seçilen derecenin konuma uygunluğunu (6.5.7), renk kodunu ve en yüksek tavan sıcaklığını (Tablo 6.4.11.3) ve yedek sayısını (6.4.11.5) denetler. Tasarım alanı, aralık ve süre için ilgili yazıya bakın.

Sık Sorulan Sorular

Hava emişli köpük sprinkleri hangi sistemde kullanılır?

Yalnız baskın (deluge) ve sprey sistemlerinde (NFPA 11-2024 6.4.2.2). Islak, kuru ve ön tepkili köpüklü su sistemlerinde başlıklar otomatik ve hava emişsizdir (6.4.2.3).

Köpüklü su sprinklerinin sıcaklık derecesi ne olmalı?

Tavan ya da çatıda 121–149 °C (250–300 °F), ara seviyede 57–77 °C (135–170 °F); ortam koşulları gerektiriyorsa ara seviyede daha yüksek derece kullanılabilir (6.5.7.1, 6.5.7.2).

121–149 °C sprinklerin renk kodu nedir?

Hem cam tüplü hem eriyen bağlantılı sprinklerde mavi, sınıfı “yüksek”; en yüksek tavan sıcaklığı 107 °C (225 °F) (Tablo 6.4.11.3(a) ve (b)).

Kaç yedek sprinkler tutulur?

Tesisteki toplam sprinkler 300’den azsa en az 6, 300–1000 arası en az 12, 1000’den fazlaysa en az 24; tesisteki tip ve derecelere karşılık gelir (6.4.11.2, 6.4.11.5).

Islak köpüklü su sistemi neden önceden çözeltiyle doldurulur?

NFPA 11 ıslak sistemin köpük-su çözeltisiyle önceden doldurulmasını ister (6.2.5.1); üretici önerir ve yetkili makam onaylarsa gerekmez (6.2.5.2). Ek A.6.2.5’e göre kapalı başlıklı testlerin çoğu önceden doldurulmuş ya da çözeltinin 1 dakikadan kısa sürede geldiği sistemlerle yapılmıştır.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar & İleri Okuma

NFPA 11-2024, Standard for Low-, Medium-, and High-Expansion Foam: 3.3.2.1, 3.3.16.2.1–3.3.16.2.1.5; 6.1.3.4; 6.2.1, 6.2.2, 6.2.5; 6.4.1.1, 6.4.2.1–6.4.2.3; 6.4.11.1–6.4.11.7.1, Tablo 6.4.11.3(a), 6.4.11.3(b); 6.5.7.1, 6.5.7.2; Ek A.6.1.3.4, A.6.2.5, A.6.4.11.1 (açıklayıcı).