Köpüklü su sprinkler sisteminin tasarımı dört sayıya dayanır: yoğunluk, alan, süre ve sprinkler aralığı. NFPA 11-2024 Bölüm 6 bu sayıların en az değerlerini verir ve birçok yerde ilgili kullanım standardına öncelik tanır. Bu yazı, 6.5.2 ve 6.5.6 maddelerini sırayla açıklar, sık yapılan bir karışıklığı (NFPA 13 alan düzeltmeleri) netleştirir ve bir örnek hesapla bitirir.

Kısaca: Yoğunluk kullanım standardına göredir ama en az 6,5 mm/dk (0,16 gpm/ft²) (6.5.2.2.1). Islak, kuru ve ön tepkili sistemde tasarım alanı 465 m² (5000 ft²) (6.5.2.2.2.1). Köpük çözeltisi 10 dk boşaltılır; baskın sistemde tüm sistem alanına (6.5.2.3.1). Gerçek boşaltma fazlaysa süre orantılı kısalır, en az 7 dk (6.5.2.3.2). Sprinkler başına en çok 9,3 m², aralık en çok 3,7 m (6.5.6.1).

NFPA 11-2024 köpüklü su sprinkler: 465 m² tasarım alanında sprinkler ızgarası, sprinkler başına 9,3 m² ve süre çubuğu
Alan, aralık ve süre birlikte. Aralıkları değiştirin: sprinkler başına alan 9,3 m²’yi ya da aralık 3,7 m’yi aşınca değer kırmızı olur (6.5.6.1). Gerçek yoğunluğu artırın: süre orantılı kısalır ama 7 dakikanın altına inmez (6.5.2.3.2). Plan ölçeklidir; 465 m² kare olarak çizildi (6.5.2.2.2.1).

Yoğunluk: kullanım standardı, ama en az 6,5

Tasarım yoğunluğu, su ya da köpüklü su sistemleri için ilgili kullanım standardına göre belirlenir; ancak hiçbir durumda 6,5 mm/dk’nın (0,16 gpm/ft²) altına inmez (6.5.2.2.1). Standart bu değeri “6.5 mm/m²” diye basmıştır; aynı bölümdeki tablolar ve diğer maddeler birimin mm/dk olduğunu gösterir. SFFF kullanılıyorsa uygulama yoğunluğu Ek H ve üreticinin önerisine göre belirlenir (6.5.2.2.1.1); NFPA 11 burada sayı vermez.

Ek A.6.5.2.2 (açıklayıcı), bazı yanıcı sıvılarda üreticilerin belirli yakıt üzerindeki yangın testlerine dayanarak çok daha yüksek yoğunluk önerebileceğini, bunun tasarımda dikkate alınması gerektiğini ve bazı tehlikelerin rüzgâr gibi etkiler için en az boşaltma basıncı isteyebileceğini belirtir. Bu yüzden 6,5 mm/dk bir taban değerdir, hedef değil.

Alan: 465 m², ama hangi sistemde?

Alan sistem tipine göre değişir:

  • Islak, kuru ve ön tepkili: toplam tasarım alanı 465 m²’dir (5000 ft²) (6.5.2.2.2.1(A)). İlgili kullanım standardı farklı bir tasarım alanı veriyorsa o geçerlidir (6.5.2.2.2.1(B)).
  • Baskın (deluge) ve sprey: bütün başlıklar açık olduğu için hesap tüm sistem alanına yapılır (6.5.2.3.1).

Ek A.6.5.2.2.2.1(A) (açıklayıcı) önemli bir sınır koyar: tasarım alanını yalnız kullanım standartları değiştirebilir. NFPA 13’teki uzak alan düzeltmeleri, örneğin kuru borulu ya da çift kilitli sistemler ve eğimli tavanlar için alan artırımları ya da hızlı tepkili sprinkler için alan azaltımı, hiçbir NFPA 11 sistemine uygulanmak için değildir. Yani köpüklü su sisteminde “kuru boru, alanı %30 artır” gibi bir düzeltme yapılmaz; alan 465 m²’dir ya da kullanım standardının söylediğidir.

Hidrolik hesap için su beslemesi 6.2.3’ü sağlar (6.5.2.2.3). Su beslemesi ayrıca sabit sistem ihtiyacına ek olarak iç ve dış hortumlar için 946 L/dk (250 gpm) ile en az 60 dakika karşılar; kullanım standardı başka bir şey istemiyorsa (4.2.2.3.1).

Süre: 10 dakika, en az 7

Köpük çözeltisi, 6.5.2.2.1’deki yoğunlukla 10 dakika boşaltılacak şekilde tasarlanır: baskın ve sprey sistemlerinde tüm sistem alanında, ıslak, kuru ve ön tepkili sistemlerde tasarım alanında (6.5.2.3.1). Köpük bittikten sonra sistem elle kapatılana kadar su boşaltır (6.2.3.2).

Gerçek boşaltma en az değeri aşıyorsa köpük süresi orantılı olarak kısaltılabilir, ama hiçbir durumda 7 dakikanın altına inmez (6.5.2.3.2). Hesap: süre = 10 × gerekli yoğunluk / gerçek yoğunluk, en az 7 dk. Örneğin gerekli 6,5 mm/dk, hidrolik hesaptaki gerçek ortalama 8,0 mm/dk ise 10 × 6,5 / 8,0 ≈ 8,1 dk. Gerçek ortalama 10,0 mm/dk’ya çıkarsa hesap 6,5 dk verir; alt sınır nedeniyle 7 dk alınır.

Aralık: 9,3 m² ve 3,7 m

Sprinkler başına alan 9,3 m²’yi (100 ft²) aşamaz; hat üstünde sprinklerler arası ve hatlar arası aralık 3,7 m’yi (12 ft) geçemez (6.5.6.1). Ana taşıyıcıları 7,6 m (25 ft) aralıklı binalarda, sistemin yoğunluğu ≥0,25 ise hatlar arası 3,8 m’ye (12 ft 6 in.) çıkabilir. Standart bu ≥0,25 eşiğinin birimini yazmaz; bölümdeki yoğunluk birimi gpm/ft² olduğundan 0,25 gpm/ft² (yaklaşık 10,2 mm/dk) olarak okunması gerekir, uygulamada yetkili makamla teyit edin.

Kullanım standardı farklı bir sprinkler aralığı veriyorsa o geçerlidir (6.5.6.2); ön tepkili köpüklü su sistemlerinde 6.5.8’in şartları da önceliklidir (6.5.6.3). Kullanım standardındaki daha sıkı kriterler 6.5.2.6.2, 6.5.2.2.2.1(B) ve 6.5.6.2 dışında her durumda önceliklidir (6.5.1.2).

ÖlçütDeğerMadde
En az yoğunluk6,5 mm/dk (0,16 gpm/ft²)6.5.2.2.1
Tasarım alanı (ıslak/kuru/ön tepkili)465 m² (5000 ft²)6.5.2.2.2.1(A)
Hesap alanı (baskın/sprey)Tüm sistem alanı6.5.2.3.1
Köpük süresi10 dk; fazla boşaltmada en az 7 dk6.5.2.3.1, 6.5.2.3.2
Sprinkler başına alanen çok 9,3 m² (100 ft²)6.5.6.1
Hat üstü ve hatlar arası aralıken çok 3,7 m (12 ft)6.5.6.1
Baskın sistem boru ayarısprinkler başına debinin en çok %20 üstü sapma6.5.10.1.1.1
Su beslemesisistem + 946 L/dk hortum, en az 60 dk4.2.2.3.1

Hidrolik hesap

Baskın sistemde boru ağı, köpük ve suyun düzgün dağılmasını ve besleme borusundaki kayıpları karşılayacak şekilde hidrolik olarak tasarlanır (6.5.10.1.1). Boru çapları, sprinkler ya da nozul başına belirtilen debinin en çok %20 üstüne çıkan sapmaya göre ayarlanır (6.5.10.1.1.1). Su ya da köpük çözeltisi taşıyan boruların hidrolik hesabı NFPA 13’e göre yapılır (6.5.10.1.3) ve çözelti borusu su taşıyormuş gibi boyutlandırılır (6.5.10.1.3.1). Konsantre borularındaki sürtünme kaybı Darcy-Weisbach formülüyle, konsantrenin gerçek yoğunluğu ve en düşük depolama sıcaklığındaki viskozitesiyle hesaplanır (6.5.10.1.4).

Örnek: 400 m² baskın köpüklü su sistemi

Bir yükleme rampası, 400 m²’lik tüm sistem alanını kapsayan baskın köpüklü su sistemiyle korunuyor; kullanım standardı 6,5 mm/dk’dan yüksek bir yoğunluk istemiyor. Sprinklerler 3,0 m × 3,0 m aralıkla diziliyor: sprinkler başına 9,0 m² (≤ 9,3 m²), aralıklar ≤ 3,7 m. Gerekli sprinkler sayısı yaklaşık 400 / 9 → 45. Çözelti debisi 6,5 × 400 = 2.600 L/dk; sprinkler başına en az 6,5 × 9 = 58,5 L/dk, %20 sapma sınırıyla en çok yaklaşık 70,2 L/dk. Süre 10 dk; çözelti 26.000 L, %3 konsantreyle 780 L. Rezervin nasıl sağlanacağı yetkili makamla belirlenir (6.2.4). Köpük bittikten sonra sistem aynı debiyle su boşaltmaya devam ettiği için (6.2.3.2) su beslemesi en az 2.600 + 946 = 3.546 L/dk ile 60 dk karşılamalıdır (4.2.2.3.1).

Aynı hesabı köpüklü su sprinkler hesabı madde atıflı yapar; başlık türü ve sıcaklık derecesi için sprinkler tipleri ve sıcaklık dereceleri yazısına bakın.

Sık Sorulan Sorular

Köpüklü su sprinkler sisteminde tasarım alanı nedir?

Islak, kuru ve ön tepkili sistemde 465 m² (5000 ft²); kullanım standardı farklı alan veriyorsa o geçerlidir (6.5.2.2.2.1). Baskın ve sprey sisteminde hesap tüm sistem alanına yapılır (6.5.2.3.1).

Kuru borulu köpüklü su sisteminde alan %30 artırılır mı?

Hayır. Ek A.6.5.2.2.2.1(A)’ya göre NFPA 13’ün kuru boru, çift kilitli sistem ve eğimli tavan artırımları ile hızlı tepkili sprinkler azaltımı NFPA 11 sistemlerine uygulanmaz; alanı yalnız kullanım standartları değiştirir.

Köpük süresi 10 dakikadan kısa olabilir mi?

Gerçek boşaltma en az yoğunluğu aşıyorsa orantılı olarak kısalabilir, ama hiçbir durumda 7 dakikanın altına inmez (6.5.2.3.2).

Köpüklü su sprinklerinde en büyük aralık nedir?

Sprinkler başına en çok 9,3 m² (100 ft²), hat üstü ve hatlar arası en çok 3,7 m (12 ft). Ana taşıyıcıları 7,6 m aralıklı binalarda yoğunluk ≥0,25 ise hatlar arası 3,8 m olabilir (6.5.6.1).

Hidrolik hesap hangi standarda göre yapılır?

NFPA 11, su ya da köpük çözeltisi taşıyan boruların hesabını NFPA 13’e bırakır (6.5.10.1.3); baskın sistemde sprinkler başına debi sapması en çok %20’dir (6.5.10.1.1.1).

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar & İleri Okuma

NFPA 11-2024, Standard for Low-, Medium-, and High-Expansion Foam: 4.2.2.3.1; 6.2.3.2, 6.2.4; 6.5.1.2; 6.5.2.2.1, 6.5.2.2.1.1, 6.5.2.2.2.1, 6.5.2.2.3, 6.5.2.3.1, 6.5.2.3.2; 6.5.6.1–6.5.6.3; 6.5.10.1.1, 6.5.10.1.1.1, 6.5.10.1.3, 6.5.10.1.3.1, 6.5.10.1.4; Ek A.6.5.2.2, A.6.5.2.2.2.1(A) (açıklayıcı).