Sıkıştırılmış hava köpüğü sistemi (CAFS) köpüğü ağızda değil, sistemin başındaki bir karışım odasında üretir. Su, köpük konsantresi ve basınç altındaki hava ya da azot burada birleşir; borunun içinde artık çözelti değil, hazır köpük ilerler. NFPA 11-2024 bu sistemlere Bölüm 8'i ayırır. Bölüm kısadır ve çok az sayı verir: tasarımın büyük kısmını üreticinin listeli tasarım kılavuzuna bağlar. Bu yazı Bölüm 8'i sırasıyla anlatır, Bölüm 5'te CAFS'e değinen yerleri ve Bölüm 12'deki CAFS'e özgü test kurallarını da toplar.

Madde numaraları ve sayılar NFPA 11-2024'ten, PDF sayfa görüntüsünden okunmuştur. Standardın başka standartlara bıraktığı konuların içeriği burada anlatılmaz; Ek A metni açıklayıcıdır ve öyle belirtilmiştir.

Tanımlar: CAF, CAFS ve üretim yöntemi

  • Sıkıştırılmış hava köpüğü (CAF): Su, konsantre ve basınç altındaki hava ya da azotun birleşmesiyle oluşan homojen, mikro boyutlu kabarcıklar (3.3.9.1).
  • CAFS: Köpüğün bir karışım odasından sabit boru sistemiyle taşındığı; CAF boşaltma ağızları, Tip II ve Tip III uygulayıcılar ya da hortumlar kullanan sistem (3.3.16.1).
  • Üretim yöntemi: Hava ya da azotun, suyun ve konsantrenin bir karışım odasında doğru oranlarla birleştirilmesi (3.3.17.1).
  • Boşaltma cihazı: CAF'ı önceden belirlenmiş bir desende boşaltmak için özel tasarlanmış cihaz (3.3.2.2).

Ek A'daki açıklamaya göre CAFS boşaltması otomatik algılamayla ya da vanaları açan elle devreye almayla başlar; karışım odasında üretilen köpük boru sisteminden geçip ağızlar ya da hortumlarla alana yayılır. Aynı not CAFS'in yanıcı sıvıları koruyabileceğini, ama selüloz nitrat gibi yanmayı sürdürecek oksijen veren kimyasallarda, enerjili ve korumasız elektrik ekipmanında, sodyum, potasyum ve NaK gibi suyla tepkimeye giren metallerde, trietilalüminyum ve fosfor pentoksit gibi suyla tehlikeli tepkime veren maddelerde ve sıvılaştırılmış yanıcı gazda kullanılmadığını yazar (A.3.3.16.1, Ek A açıklayıcı).

Bölüm 8'in mantığı: her şey listeye bağlı

Bölüm 8, CAFS bileşenlerinin doğru kullanımını düzenler (8.1.1). Bütün bileşenler amaçlanan kullanım için listeli olmalıdır; listesi bulunmayan bileşen için onay gerekir (8.1.2, 8.1.2.1). Köpüğü üreten yöntem de listelidir (8.5). Sistem, listede tanımlanan tehlikeler ve koruma hedefleri için listeye göre tasarlanır ve kurulur; sınırlar üreticinin listeli tasarım kılavuzunda yazılıdır ve bu kılavuz listenin parçasıdır (8.10.1, 8.10.2, 8.11). Pratikte tasarımcı ağız aralığı, boru boyu, fitting sayısı ya da yoğunluk için önce kılavuza bakar; NFPA 11 çerçeveyi ve birkaç alt sınırı verir.

Su, konsantre ve hava: üç besleme

CAFS'i köpüklü su sistemlerinden ayıran üçüncü akışkandır. Standart suya, konsantreye ve hava ya da azota benzer bir mantıkla yaklaşır: nitelik, miktar, rezerv, depolama ve denetim. Tablo bu üç beslemeyi yan yana koyar.

KonuSu (8.2)Konsantre (8.3)Hava ya da azot (8.4)
NitelikSert ya da yumuşak, tatlı ya da tuzlu olabilir; köpük oluşumunu ve kararlılığını bozmamalıdır. Korozyon önleyici, emülsiyon kırıcı ya da başka katkı konsantre tedarikçisine danışılmadan bulunmaz (8.2.1).Listelidir ve ekipmanla birlikte listelenmiş olanı kullanılır; performans, yakıt ve depolama düzeniyle listelenmiş bileşime bağlıdır; nitelik testle belirlenir (8.3.1).Depolama kapları listelidir; basıncı ayarlayan regülatörler amaca uygun listelidir (8.4.2.1, 8.4.4).
MiktarAynı anda kullanılabilecek bütün ağız ve CAF hortumlarını belirtilen süre boyunca besler; buna diğer yangın operasyonlarının suyu ve tesisin olağan ihtiyacı eklenir (8.2.2).En büyük tek tehlike ya da aynı anda korunacak tehlike grubu için yeterli (8.3.2).Aynı ölçüt: en büyük tek tehlike ya da eşzamanlı grup (8.4.1.1).
Rezerv—Sistemi yeniden hizmete almaya yeter; ayrı tank ya da bölmede, tesiste varil ya da bidonda, ya da onaylı dış kaynaktan 24 saat içinde (8.3.5).Sistemi yeniden hizmete almaya yeter ya da onaylı dış kaynaktan 24 saat içinde gelir (8.4.1.2).
Basınç, sıcaklıkGereken debide sistem girişinde en az tasarım basıncı (8.2.3); su 4–38 °C (40–100 °F) arasında (8.2.4).Listelenen sıcaklık sınırları içinde depolanır (8.3.4).Basınç hem yüksek hem alçak basınç için denetlenir (8.4.3).
DepolamaDonma beklenen iklimde dondan korunur (8.2.6); su sistemi NFPA 24'e göre tasarlanır ve kurulur (8.2.5).Tank korozyona dayanıklı ve konsantreyle uyumlu; buharlaşmayı azaltacak biçimde düşünülür; üzerinde konsantre tipi ve oranı yazılı (8.3.3).Basınçlı kap çıkıştan varışa taşıma kurallarına uyar, ASME Bölüm VIII'e göre damgalıdır; sert hava ve hasara açık yerde durmaz; her birinde serbest bırakma düzeneği vardır (8.4.2.2–8.4.2.4).

Farklı tipte konsantreler depoda karıştırılmaz; aynı tipin farklı markaları ancak üretici uyumu verilerle kanıtlar ve yetkili makam kabul ederse karışır (8.3.6). Hava kaynağı için iki yol açıktır. Tesisin basınçlı hava şebekesi, özel ana ve rezerv hava beslemesi için listede istenen nitelik, miktar, basınç ve güvenilirliği karşılıyorsa ve yetkili makam onaylıyorsa kullanılabilir (8.4.5). Yalnız bu iş için ayrılan kompresörler yangından korunma sistemlerinde kullanım için listeli olmalıdır (8.4.6).

Dağıtım, ağızlar ve akış hesabı

  • Boru ve fitting: Boru 4.7.2.3'e uyar, yani tehlike alanındaki boru oradaki basınç ve sıcaklığa uygun sınıfta olur; fittingler 4.7.3'e uyar (8.6.1, 8.6.2). Borular NFPA 13'e göre kurulur (8.12).
  • Ağızlar: Boşaltma cihazları amaca uygun listelidir ve mekanik, kimyasal, iklimsel ya da başka etkilerle işlemez hâle gelmeyecek biçimde konur (8.7.1, 8.7.2). Yerleşim listedeki aralık, taban kapsaması ve hizalama sınırlarına uyar (8.14.1, 8.14.2).
  • Akış hesabı: CAF akışında hidrolik ve pnömatik öğeler bir aradadır; tasarım ikisini birlikte ele alır ki kabarcık yapısı köpük tehlikeye boşalana kadar korunsun (8.17.1). Hesap, üreticinin tasarım kılavuzunun sınırları içinde CAF için geliştirilmiş bir yöntemle yapılır (8.17.2). Listeli kılavuzla uygulanan listeli ön mühendislikli tasarımda hesap istenmez (8.17.3). Boru boyları, fitting ve ağız düzeni üreticinin listeli sınırlarında kalır (8.17.4).

NFPA 11 bu hesabın içeriğini vermez; yöntemi üreticinin kılavuzuna bırakır. Bu yüzden plan dosyasında gereken hava miktarının hesabı ve CAFS akış hesabı raporu ayrı kalemler olarak istenir (9.3.3).

Sistem tipleri ve devreye alma

Bölüm 8'e uyan bir CAFS sabit deluge tipi, sabit sprey tipi ya da sabit veya yarı sabit borulu Tip II ve Tip III uygulama olabilir. Hepsinde ortak şart, sistem devreye girince köpüğün bütün ağız ve cihazlardan aynı anda boşalmasıdır (8.9.1). Sistem tek bir bölgeyi ya da birden çok bölgeyi koruyacak biçimde tasarlanabilir (8.9.2).

İşletme ve kontrol Kısım 4.9'a bağlanır (8.8.1): sistem otomatik ya da elle devreye girebilir, ama her sistemde elle devreye alma imkânı bulunur; otomatik sistem otomatik algılama ekipmanıyla çalışır (4.9.1.1, 4.9.1.2, 4.9.2.1). Otomatik algılama cihazlarının kurulumu NFPA 72'ye bırakılmıştır (8.13).

Boşaltma yoğunluğu ve süresi (8.15, 8.16)

Bölüm 8'in verdiği az sayıdaki değerin en önemlileri burada. Tasarım yoğunluğu ilgili kullanım standartlarına ve üreticinin listesine göre seçilir, ama hiçbir durumda aşağıdaki tabanın altına inmez:

KuralDeğerMadde
En az yoğunluk, hidrokarbon yakıt1,63 mm/dk (0,04 gpm/ft²)8.15
En az yoğunluk, alkol ve keton2,3 mm/dk (0,06 gpm/ft²)8.15
Üç boyutlu ekipmanı koruyan sabit sprey sistemiEn az yoğunluk, ekipmanı ve eklentilerini saran dikdörtgen prizmanın izdüşüm alanına uygulanır8.15.1
En az süre, deluge tipiTüm alanda 10 dk8.16.1
En az süre, sabit sprey tipi5 dk8.16.1
Yedek sprinkler korumasıYetkili makam isterse uygulanabilir8.16.2

Süre de üreticinin listesine uygun olmalıdır (8.16.1); liste daha yüksek yoğunluk ya da daha uzun süre istiyorsa geçerli olan listedir. mm/dk birimi L/dk·m² ile aynıdır (Tablo 5.7.3.2 dipnotu). Basit bir aritmetik örnek: 100 m²'lik bir hidrokarbon alanında taban yoğunluk 100 × 1,63 = 163 L/dk eder; deluge tipinde 10 dakika için bu en az 1630 L demektir. Bu çarpım yalnız alt sınırı gösterir; ağız sayısı, aralık ve gerçek debi listeli kılavuzdan gelir. Köpüklü sistemlerin genel tasarım kriterleri için NFPA 11 Tasarım Kriteri Hesabı'na bakabilirsiniz.

NFPA 11-2024 CAFS şeması: su, konsantre ve hava ya da azot karışım odasında birleşir, köpük borudan bütün ağızlara aynı anda gider
Adımları seçin ya da kendiliğinden ilerlemesini bekleyin; yakıt ve sistem tipine göre en az yoğunluk ve süre değişir. Değerler NFPA 11-2024 8.15 ve 8.16.1'den, akış adımları 3.3.17.1, 8.4.3, 8.9.1 ve 8.17'den gelir. Şema örnektir; ağız sayısı ve boru düzeni listeli tasarım kılavuzundan alınır.

Bölüm 5'te CAFS: tank, yükleme rampası ve set

  • Sabit tavanlı dış tanklar: Sayılan koruma yöntemleri arasında CAF üretim teknolojisiyle beslenenler dahil köpük monitörleri ve el hatları ile yine CAF teknolojisiyle beslenenler dahil sabit boşaltma ağızlarıyla yüzey uygulaması bulunur (5.2).
  • Yükleme rampaları: İzin verilen yöntemlerden biri CAF iletim sistemi kullanan köpük nozullarıyla köpüklü su sprinkler uygulaması, bir diğeri CAF iletimli köpük monitörleridir (5.6.3).
  • Setli alanlar: Tablo 5.7.3.2 CAF teknolojisini ayrı bir satırda verir. Uygulama hızı için sayı yazmaz, üreticinin listeli en az uygulama hızına yönlendirir; en az boşaltma süresi diğer satırlarla aynıdır.
Tablo 5.7.3.2: setli alan, hidrokarbonEn az uygulama hızıSınıf I süresiSınıf II süresi
Alçak seviye köpük ağızları4,1 mm/dk (0,10 gpm/ft²)30 dk20 dk
Köpük monitörleri6,5 mm/dk (0,16 gpm/ft²)30 dk20 dk
CAF teknolojisiyle köpükÜreticinin listeli en az değeri30 dk20 dk

Set, döküntü alanı ve yükleme rampasının diğer şartları için NFPA 11 Set, Döküntü ve Yükleme Rampası yazısına bakın.

Planlar, kabul testi ve bakım

Planlar ve şartnameler Bölüm 9'a uyar (8.18). Bölüm 9'un plan listesinde CAFS'e özgü iki kalem vardır: gereken hava miktarını gösteren hesap ve CAFS akış hesabı raporu (9.3.3 (28), (29)). Testler Bölüm 12'ye göre yapılır (8.19); Bölüm 12'de CAFS için üç özel kural bulunur:

  • Boruların içi kurulum sırasında dikkatle gözle incelenir, gerekiyorsa temizlenir (12.2.5.1).
  • Kurulumdan sonra borular suyla değil, sistemin kendi hava beslemesiyle yıkanır (12.2.5.2).
  • Her boşaltma testinde statik su basıncı, kontrol vanasındaki artık su basıncı, sistem hava basıncı ve köpük çözeltisinin konsantrasyonu kaydedilir (12.6.3.1).

Bakım Bölüm 13'e göre yapılır (8.20). Diğer kabul testleri için NFPA 11 Kabul Testleri, konsantre stoku ve rezerv için NFPA 11 Konsantre Stoku ve Oranlama yazılarına bakabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

  • 8.15'teki 1,63 ve 2,3 mm/dk değerlerini tasarım değeri sanmak: bunlar tabandır, liste daha yükseğini isteyebilir.
  • Konsantre rezervini düşünüp hava ya da azot rezervini unutmak; hava da 24 saat kuralına tabidir (8.4.1.2).
  • Hava basıncını yalnız düşük basınç için denetlemek; standart yüksek ve alçak basıncın ikisini ister (8.4.3).
  • Tesis havasını yetkili makam onayı olmadan bağlamak (8.4.5) ya da yangından korunma için listeli olmayan kompresör kullanmak (8.4.6).
  • CAFS borularını kurulumdan sonra suyla yıkamak; yıkama sistemin havasıyla yapılır (12.2.5.2).
  • Sahada boru boyunu ya da fitting sayısını kılavuz sınırlarını aşacak biçimde değiştirmek (8.17.4).

Sık Sorulan Sorular

CAFS'te en az köpük yoğunluğu nedir?

Hidrokarbon yakıtta 1,63 mm/dk (0,04 gpm/ft²), alkol ve ketonda 2,3 mm/dk (0,06 gpm/ft²) (8.15). Bunlar tabandır; ilgili kullanım standardı ya da üreticinin listesi daha yüksek değer veriyorsa o uygulanır.

CAFS ne kadar süre boşaltmalıdır?

Deluge tipinde tüm alanda en az 10 dakika, sabit sprey tipinde en az 5 dakika; süre ayrıca üreticinin listesine uygun olmalıdır (8.16.1).

CAFS'te hava ya da azot için rezerv gerekir mi?

Evet. Sistemi yeniden hizmete almaya yetecek rezerv bulunur ya da onaylı bir dış kaynaktan 24 saat içinde sağlanır (8.4.1.2). Hava ya da azot basıncı yüksek ve alçak basınç için denetlenir (8.4.3).

CAFS boruları kurulumdan sonra nasıl yıkanır?

Su yerine sistemin kendi hava beslemesiyle yıkanır (12.2.5.2). Boruların içi kurulum sırasında dikkatle gözle incelenir, gerekirse temizlenir (12.2.5.1).

Setli alanda CAF ile uygulama hızı nedir?

Tablo 5.7.3.2 sayı vermez, üreticinin listeli en az uygulama hızına yönlendirir. En az boşaltma süresi Sınıf I hidrokarbonda 30 dakika, Sınıf II'de 20 dakikadır.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar & İleri Okuma

NFPA 11, Standard for Low-, Medium-, and High-Expansion Foam, 2024 baskısı: 3.3.2.2, 3.3.9.1 (s. 11-10); 3.3.16.1, 3.3.17.1 (s. 11-11, 11-12); 4.7.2.3 (s. 11-16); 4.9.1, 4.9.2.1, 5.2 (s. 11-18); 5.6.3 (s. 11-27); Tablo 5.7.3.2 (s. 11-28); 8.1–8.2.3 (s. 11-42); 8.2.4–8.9.1 (s. 11-43); 8.9.2–8.20 (s. 11-44); 9.3.3 (s. 11-44, 11-45); 12.2.5, 12.6.3.1 (s. 11-51); Ek A: A.3.3.16.1 (s. 11-59). Örnek hesaptaki alan varsayımdır. Bağlayıcı metin standardın kendisi ve yetkili makamın kararıdır.