NFPA 11 köpük konsantresini suya katmanın yedi yolunu sayar (4.5). Hepsi aynı işi yapar ama enerjiyi farklı yerden alır, düşük debide farklı davranır ve farklı sınırlar taşır. Bu yazı yöntemleri yan yana koyar: konsantreyi ne iter ya da ne çeker, hangi madde nerede kullanılmasına izin verir, debi düşünce oran ne olur ve kabulde neye bakılır.
Dengeli basınçlı dört enjeksiyon biçiminin madde madde kuralları konsantre stoku ve oranlama yazısında, P&ID ve saha kurulumu köpüklü sistem kurulumu yazısındadır; burada tekrar edilmez. Kaynak yalnız NFPA 11-2024'tür. Ek A maddeleri açıklayıcıdır, zorunlu değildir; yazıda "Ek" diye anılır.
Oranlama neyi çözer?
Oranlama, konsantrenin önerilen oranda suya sürekli katılmasıdır (3.3.26). İki ölçüt her yöntem için aynıdır. Birincisi debi aralığıdır: oranlama sistemi, sistemin en küçük ve en büyük boşaltma debisine göre listelenen en az debiyi karşılamalıdır (4.5.1). İkincisi kabul toleransıdır: konsantrenin emiş oranı, çözelti debisinin yüzdesi olarak üreticinin listelediği oranın −%0 ile +%30'u arasında ya da +1 yüzde puan içinde olmalıdır; hangisi küçükse o geçerlidir (12.6.5). Bu kuraldan yaptığımız hesapla %1'lik konsantrede kabul aralığı %1,0–%1,3, %3'lükte %3,0–%3,9, %6'lıkta %6,0–%7,0'dır.
Yedi yöntem tek tabloda (4.5)
| Yöntem | Konsantreyi ne hareket ettirir? | Ek A'daki sınırlar ve notlar | Madde |
|---|---|---|---|
| 1. Kendinden emişli nozul | Nozuldaki venturi, kısa boru ya da hortumla konsantreyi çeker (3.3.24.2) | Kap tabanı köpük yapıcının en çok 1,8 m (6 ft) altında; hortum boyu ve çapı üreticiye göre (Ek A.3.3.4) | 4.5(1) |
| 2. Hat içi eduktör | Su akışının venturi boğazında yarattığı atmosfer altı basınç (3.3.4, 3.3.4.1) | Bağlı olduğu köpük yapıcının debisine göre tasarlanır; aşağı akış basıncına çok duyarlıdır; basınç kaybı giriş basıncının yaklaşık üçte biri; kap tabanı en çok 1,8 m altta (Ek A.3.3.4.1); yalnız açık başlıklı ya da baskın (deluge) sistemlerde (Ek A.4.5.2.3(3)) | 4.5(2), 4.5.2.3(3) |
| 3a. Basınçlı oranlayıcı tank, torbasız | Tanka giren su, özgül ağırlığı en az 1,15 olan konsantreyi orifisten iter (3.3.32.2) | Suya yakın özgül ağırlıklı konsantre sorun çıkarır; kapasite anma değerinin yaklaşık %50–%200'ü; basınç kaybı 34–207 kPa (5–30 psi); çalışırken ikmal yok, bitince durdurulup boşaltılır ve doldurulur; düşük debide oran belirgin düşer (Ek A.3.3.32.2) | 4.5(3) |
| 3b. Basınçlı oranlayıcı tank, torbalı | Su, torbayı sıkıştırır; konsantre modifiye venturiye gider (3.3.32.1) | Torbasız tankla aynı sınırlar, ama her tip konsantreyle kullanılabilir (Ek A.3.3.32.2) | 4.5(3), 4.5.2.2(2) |
| 4. Pompa çevresi oranlayıcı | Su pompasının basma–emme baypasındaki eduktör konsantreyi emişe çeker (3.3.28) | Pompa emişinde basınç neredeyse sıfır ya da vakum olmalı; kap tabanı en çok 1,8 m altta; baypas 38–151 L/dk (10–40 gpm) su kullanır, pompanın net debisinden düşülür (Ek A.3.3.28) | 4.5(4), 4.5.2.3(2) |
| 5. Doğrudan enjeksiyon, değişken çıkışlı pompa | Konsantre ve su debimetreleriyle yönetilen değişken çıkışlı konsantre pompası (3.3.26.3) | Su basıncından etkilenmez; konsantre tankı doldurulurken çalışma kesilmez (Ek A.3.3.26.3) | 4.5(5) |
| 6. Su motorlu eşleşik pompa | Su hattındaki pozitif deplasmanlı su motoru, aynı tip konsantre pompasını döndürür (3.3.26.2) | Oranı iki cihazın devir başına hacim oranı belirler; basınç, debi ya da viskozite değişimi oranı değiştirmez (Ek A.3.3.26.2); pozitif deplasmanlı su motorlu sistem dış enerji istemez (Ek A.3.3.26.3) | 4.5(6) |
| 7. Dengeli basınçlı, pompa tipi | Konsantre pompası ve vana, köpük ve su basıncını modifiye venturide eşitler; ölçüm orifisi giriş bölümündedir (3.3.26.1) | Dubleks manometrenin iki ibresi eşitken oran doğrudur, eşitlemeyi diyaframlı fark basınç vanası yapar; kapasite yaklaşık %50–%200, basınç kaybı 34–207 kPa, ayrı pompa gerekir (Ek A.3.3.26.1) | 4.5(7), 4.5.2.2(1) |
Listede ayrı bir satır olmasa da 4.5.2.2(3) bir alt biçimi daha tanımlar: hat içi dengeli basınç. Konsantre pompası ya da torbalı tank, listeli bir basınç düşürücüyle çalışır; konsantre basıncı her tasarım debisinde oranlayıcı girişindeki en yüksek su basıncının üstünde sabit kalır ve oranlayıcıya entegre denge vanası onu gelen su basıncına göre ayarlar (3.3.26.1.1). Pompa paketi yerine, oranlayıcının önüne su basınç düşürücüsü konmuş torbalı tank da kullanılabilir (Ek A.3.3.26.1.1). Ek A.12.9.4(4) bu tür pozitif basınçlı sistemlerin konsantre basıncını genellikle su basıncından 1–2 bar (15–30 psi) yüksek tuttuğunu belirtir.
Debi düşünce kim nasıl sapar?
Sistem çoğu zaman tasarım debisinin altında da çalışır: tek bir ağız açıktır ya da kapalı sprinklerli sistemde yalnız birkaç başlık açılmıştır. Ek A bu durumda yöntemlerin farklı saptığını anlatır:
| Yöntem | Listelenen en az debinin altında | Kaynak |
|---|---|---|
| Torbalı ya da torbasız basınçlı tank | Oran belirgin düşer; en küçük tasarım debisinin altında kullanılmaz | Ek A.4.5.2.2, Ek A.3.3.32.2 |
| Pompalı dengeli basınç | Ek A.4.5.2.2'ye göre beklenenden yüksek oranlar; Ek A.4.5.1 ve A.12.9.4(3) ise dengeli basınçlı sistemlerde gerekenden düşük oran der | Ek A.4.5.2.2, A.4.5.1, A.12.9.4(3) |
| Hat içi dengeli ya da pozitif basınç | Oran tasarım yüzdesinin üstüne çıkar; Ek bunu az sayıda sprinklerin açıldığı kapalı sistemler için istenen bir davranış sayar | Ek A.4.5.1, A.12.9.4(4) |
| Vakumla emişli (eduktörlü) sistem | Eduktör kapasitesine uyan sabit bir boşaltma debisi ister; besleme ve karşı basınç çok kritiktir, oran koşullara göre değişebilir; yalnız baskın sistem | Ek A.12.9.4(1) |
| Doğrudan enjeksiyon, su motorlu | NFPA 11 bir düşük debi davranışı tanımlamaz; ürünün listesine bakılır | — |
Ek metinleri burada tek sesli değil. Pompalı dengeli basınç için Ek A.4.5.2.2 "yüksek", Ek A.4.5.1 ve A.12.9.4(3) "düşük" der. Bağlayıcı olan zorunlu metindir: oranlama sistemi listelenen en az debiyi karşılamalıdır (4.5.1). Bu yüzden asıl iş, sistemin gerçekte çalışacağı en küçük debiyi bulup oranlayıcıyı ona göre seçmektir. Bazı alkole dayanıklı konsantrelerin oranlayıcıları doğru oran için çok daha yüksek en az debi ister (Ek A.4.5.1); Ek, en az debinin altındaki dengeli basınçlı sistem için daha küçük bir oranlayıcı ya da hat içi dengeli basınçlı sistem önerir.
Sabit sistemde hangisi seçilir? (4.5.2)
Sabit sistemlerde konsantreyi besleme borusundaki suya katmanın tercih edilen yolları dengeli basınç ve pozitif basınçlı enjeksiyondur (4.5.2.1). Dengeli basınçlı enjeksiyon dört biçimden biri olmalıdır (4.5.2.2): ölçüm orifisli pompa ve denge vanası, torbalı basınçlı tank, hat içi dengeli basınç, ya da konsantreyi orifisten doğrudan kolona belirli bir basınç farkıyla basan pompa. Bunların dışında üç listeli yönteme izin verilir (4.5.2.3): pompa çıkışını su debisine göre değiştirerek yüzdeyi koruyan dengeli pozitif basınçlı enjeksiyon, pompa çevresi oranlayıcı ve hat içi eduktör.
Kendinden emişli nozul, su motorlu eşleşik pompa ve doğrudan enjeksiyon 4.5 listesinde yer alır ama 4.5.2'nin alt maddelerinde adıyla geçmez. Orifisli yöntemlerde plakanın açıkta kalan dili ya da etiketi orifis çapını ve akış yönü önemliyse yönü kalıcı olarak göstermelidir (4.5.2.4). Gemilerdeki güverte köpük sistemlerinde oranlama, özel konsantre pompalı dengeli basınç yöntemiyle yapılır (11.12.1).
Pompalı yöntemlerde ek yük: konsantre pompası (4.6)
Pompa tipi dengeli basınç, hat içi dengeli basınç, doğrudan enjeksiyon ve su motorlu yöntem bir konsantre pompasına dayanır. Bu pompanın anma kapasitesi en büyük sistem ihtiyacını karşılamalı (4.6.2.1), tasarım debisindeki basma basıncı enjeksiyon noktasında her koşulda görülebilecek en yüksek su basıncını aşmalıdır (4.6.2.2). Kapasite, 12.6.5'in izin verdiği en yüksek oranlamadaki gerçek debiyi de karşılamalıdır (4.6.8). Kendi örneğimizle: 2000 L/dk çözelti debisinde %3'lük konsantrenin anma tüketimi 60 L/dk'dır; 12.6.5'in üst sınırı olan %3,9'da bu 78 L/dk olur ve pompa bu debiyi verebilmelidir.
Sistemi aşırı basınçlandırabilecek pompada basmadan emişe tahliye bulunur ve aşırı basınç konsantre borusunun çalışma basıncını geçemez (4.6.3, 10.1.1, 10.1.2). Ek, bu pompaların genellikle pozitif deplasmanlı olduğunu, santrifüj pompanın yüksek viskoziteli konsantrelere uymayabileceğini belirtir (Ek A.4.6). Eduktörlü yöntemler, basınçlı tank ve pompa çevresi oranlayıcı ise ayrı bir konsantre pompası kullanmaz; enerjiyi su akışından alır.
Kabul ve deneme
- Akış deneyinde statik ve artık su basıncı, gerçek boşaltma debisi, köpük üreten malzemenin tüketimi ve çözelti konsantrasyonu kaydedilir (12.6.3).
- Konsantrasyon dijital refraktometre, dijital iletkenlik ölçümü, listeli dijital debimetreler ya da yetkili makamın kabul ettiği başka bir yolla ölçülür (12.6.2).
- Oranlama sistemi, konsantre boşaltmayı gerektirmeyen listeli ya da onaylı bir yöntemle de denenebilir (12.6.4).
- Ek, oranlayıcıların listeleme deneylerinde her boyut için en küçük ve en büyük debinin tam ölçekte belirlendiğini, her konsantrenin izin verilen en düşük depolama sıcaklığında oda sıcaklığındaki oranlamanın en az %85'ine ulaştığının da denendiğini anlatır (Ek A.12.9.4).
Deney ve bakım ayrıntıları için NFPA 11 kabul testleri; çözelti debisini ve konsantre ihtiyacını kendi projenizde görmek için NFPA 11 tasarım kriteri hesabı ve köpüklü su sprinkler hesabı.
Seçim için kontrol listesi
- Sistemin gerçekte çalışabileceği en küçük ve en büyük debi nedir; oranlayıcının listelenen aralığı bunu kapsıyor mu (4.5.1)?
- Sistem kapalı sprinklerli mi, açık başlıklı mı? Hat içi eduktör yalnız açık başlıklı ya da baskın sisteme uygundur (Ek A.4.5.2.3(3)).
- Konsantre ve oranlayıcı birlikte listeli mi (4.1.2)? Alkole dayanıklı konsantrede en az debi daha yüksek olabilir (Ek A.4.5.1).
- Yöntem pompa kullanıyorsa kapasite, basma basıncı ve tahliye 4.6'yı karşılıyor mu?
- Basınçlı tank seçildiyse yangın sırasında ikmal yapılamayacağı stok hesabına yansıdı mı (Ek A.3.3.32.2)?
Sık Sorulan Sorular
NFPA 11'de kaç köpük oranlama yöntemi var?
Yedi: kendinden emişli nozul, hat içi eduktör, basınçlı oranlayıcı (torbalı ya da torbasız), pompa çevresi oranlayıcı, değişken çıkışlı doğrudan enjeksiyon pompası, su motorlu eşleşik pompa ve dengeli basınçlı pompa tipi oranlayıcı (4.5).
Torbalı tank düşük debide neden sorun çıkarır?
Ek A.4.5.2.2'ye göre torbalı ya da diyaframlı tank sistemleri düşük debide belirgin biçimde düşük oranlar ve en küçük tasarım debisinin altında kullanılmamalıdır. Ayrıca yangın sırasında ikmal yapılamaz (Ek A.3.3.32.2).
Hat içi eduktör sprinkler sisteminde kullanılabilir mi?
Ek A.4.5.2.3(3) hat içi eduktörün yalnız açık başlıklı ya da baskın (deluge) sistemlerde kullanılmasını önerir. Ek A.12.9.4(1) de vakumla emişli sistemin sabit boşaltma debisi istediğini ve baskın sistemle sınırlı olduğunu belirtir.
Kabulde oran toleransı ne kadardır?
Listelenen oranın −%0 ile +%30'u arası ya da +1 yüzde puan; hangisi küçükse (12.6.5). %3'lük konsantrede %3,0–%3,9, %6'lıkta %6,0–%7,0 eder.
Pompa çevresi oranlayıcıda emiş basıncı neden önemli?
Ek A.3.3.28'e göre pompa emişindeki basınç neredeyse sıfır ya da vakum olmalıdır. Küçük bir pozitif basınç bile çekilen konsantreyi azaltabilir ya da suyu eduktörden konsantre kabına geri akıtabilir.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.
SprinkCalc'i App Store'dan indir
MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü
MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.
MEP Calc'i App Store'dan indirNFPA 11-2024, Standard for Low-, Medium-, and High-Expansion Foam: 3.3.4, 3.3.4.1 (s. 11-10); 3.3.24.2, 3.3.26–3.3.28, 3.3.32.1–3.3.32.2 (s. 11-12, 11-13); 4.1.2 (s. 11-13); 4.5–4.6.3 (s. 11-15); 4.6.4–4.6.9 (s. 11-16); 10.1 (s. 11-46); 11.12.1 (s. 11-50); 12.6.2–12.6.5 (s. 11-51); Ek A.3.3.4, A.3.3.4.1 (s. 11-58); Ek A.3.3.24.2–A.3.3.26.3 (s. 11-62); Ek A.3.3.28 (s. 11-63); Ek A.3.3.32.2 (s. 11-67, 11-68); Ek A.4.5.1, A.4.5.2.2 (s. 11-70); Ek A.4.5.2.3(3), A.4.6 (s. 11-71); Ek A.12.9.4 (s. 11-106, 11-107). Ek A açıklayıcıdır; bağlayıcı metin standardın kendisi ve yetkili makamın kararıdır.