Bir köpük sisteminin tasarım kriteri, “ne kadar köpük, ne kadar süre, nereden” sorularının yazılı cevabıdır. NFPA 11-2024 bu cevabı tek bir formülle değil, tehlike türüne göre ayrılmış tablolarla verir. Bu yazı, düşük genleşmeli köpük için kriter föyünün hangi sırayla ve hangi maddelere dayanarak doldurulduğunu anlatır. Aynı sırayı izleyen NFPA 11 tasarım kriteri sihirbazı her satırı madde numarasıyla verir.
Kısaca: Önce tehlike ve koruma yöntemi seçilir (Bölüm 5 ya da 6). Tablodan en az uygulama yoğunluğu ve süre okunur. Yoğunluk korunan alanla çarpılıp çözelti debisi bulunur. Çıkış adedi ve tamamlayıcı hortumlar eklenir. Konsantre, karışım yüzdesiyle çözelti hacminden hesaplanır ve en kötü senaryoyu karşılayan rezerv eklenir (4.3.2.5).

1. Adım: Tehlikeyi ve koruma yöntemini belirleyin
NFPA 11 Bölüm 5, düşük genleşmeli köpüğü tehlike türüne göre ayırır. Her başlığın kendi tablosu, kendi süresi ve kendi sınırları vardır:
- Sabit tavanlı (konik) tank: sabit Tip II çıkış (5.2.5), yüzey altı enjeksiyon (5.2.6) ya da monitör ve el hattı (5.2.4).
- Açık üstlü yüzer tavanlı tank: conta alanı koruması (5.3). Bu tanklarda yüzey altı ve yarı yüzey altı enjeksiyon kullanılmaz (5.3.3.1); monitör conta yangınında birincil söndürme aracı olamaz (5.3.7).
- Kapalı mekân tankı: sıvı yüzeyi 37 m² (400 ft²) ve üstü olan iç tanklar (5.5.1).
- Yükleme rampası, setli alan ve setsiz döküntü: 5.6, 5.7 ve 5.8.
- Köpüklü su sprinkler ve sprey sistemleri: Bölüm 6. Ayrıntılar tasarım alanı, aralık ve süre yazısında.
Yöntem seçimi bazı kapıları kapatır. Yüzey altı enjeksiyon Sınıf IA hidrokarbonlarda ve alkol, ester, keton, aldehit, anhidrit gibi alkole dayanıklı köpük gerektiren ürünlerde kullanılmaz (5.2.6.1.1). Sabit çıkışlar yatay ya da basınçlı tankta kullanılmaz (5.2.3). El hattı, çapı 9 m (30 ft) ya da yüksekliği 6,1 m (20 ft) üzerindeki sabit tavanlı tankta birincil koruma olamaz (5.2.4.1.2).
2. Adım: Sıvıyı ve köpük türünü belirleyin
Hidrokarbonlarda tablolar sıvıyı parlama noktasına göre ayırır: 38–60 °C (100–140 °F), 38 °C altı ya da parlama noktasının üstünde ısıtılmış sıvı ve ham petrol. Süre bu ayrıma göre değişir. Suda çözünen ve normal köpüğü bozan polar sıvılarda alkole dayanıklı köpük şarttır ve konsantre o sıvı için listelenmiş olmalıdır (4.3.1.2.1, 5.2.5.3.1). Bu sıvılarda NFPA 11 çoğu durumda yoğunluk vermez; değer üreticinin listelemesinden ya da yangın testinden alınır (Tablo 5.2.5.3.4, 5.5.4, Tablo 5.6.5.3.1, 5.7.4.3.2, Tablo 5.8.1.2).
3. Adım: En az uygulama yoğunluğunu ve süreyi okuyun
Aşağıdaki tablo en sık kullanılan değerleri bir arada gösterir. Her satır NFPA 11-2024’ün kendi tablosundan alınmıştır; ayrıntı ve özel durumlar için ilgili maddeye bakın.
| Tehlike ve yöntem | En az yoğunluk | En az süre | Kaynak |
|---|---|---|---|
| Sabit tavan, Tip II çıkış, hidrokarbon | 4,1 mm/dk (0,10 gpm/ft²) | 38–60 °C: 30 dk · 38 °C altı ve ham petrol: 55 dk | Tablo 5.2.5.2.2 |
| Sabit tavan, yüzey altı, hidrokarbon | 4,1 mm/dk, en çok 8,1 mm/dk | 30 / 55 / 55 dk | Tablo 5.2.6.5.1 |
| Sabit tavan, monitör ya da el hattı | 6,5 mm/dk (0,16 gpm/ft²) × en az 1,5 | 50 / 65 / 65 dk | Tablo 5.2.4.2.2, 5.2.4.2.1.2 |
| Yüzer tavan, conta üstü (baraj ile) | 12,2 mm/dk (0,3 gpm/ft²) | 20 dk | Tablo 5.3.5.3.1 |
| Yüzer tavan, conta altı | 20,4 mm/dk (0,5 gpm/ft²) | 10 dk | Tablo 5.3.5.3.6.1 |
| Kapalı mekân tankı, hidrokarbon | 6,5 mm/dk | Tablo 5.2.5.2.2 süresi | 5.5.3.1, 5.5.3.2 |
| Set, alçak seviye çıkış / monitör | 4,1 / 6,5 mm/dk | Sınıf I 30 dk · Sınıf II 20 dk | Tablo 5.7.3.2 |
| Yükleme rampası, monitör | Protein/FP/SFFF 6,5 · AFFF/FFFP 4,1 mm/dk | 15 dk | Tablo 5.6.5.3.1 |
| Setsiz döküntü, taşınabilir ağız/monitör | Protein/FP/SFFF 6,5 · AFFF/FFFP 4,1 mm/dk | 15 dk | Tablo 5.8.1.2 |
| Köpüklü su sprinkleri | en az 6,5 mm/dk | 10 dk | 6.5.2.2.1, 6.5.2.3.1 |
Tablo değerleri en azdır. Sabit tavanlı tankta, yüzey altı enjeksiyonda, yüzer tavanın conta üstü korumasında ve kapalı mekân tankında daha yüksek yoğunluk uygulanırsa süre orantılı olarak kısaltılabilir; ancak tablo süresinin %70’inin altına inilemez (5.2.5.2.3, 5.2.6.5.3, 5.3.5.3.4, 5.5.3.3). Köpüklü su sprinklerinde aynı ilke en az 7 dakikayla sınırlıdır (6.5.2.3.2). Yoğunluk ve süre ilişkisi uygulama yoğunluğu ve süre yazısında ayrıca anlatılır.
4. Adım: Çözelti debisini hesaplayın
Tablolardaki mm/dk birimi L/dk·m² ile aynıdır (tablo notları). Bu yüzden çözelti debisi, yoğunluk ile korunan alanın çarpımıdır: Q = r × A. Korunan alan tehlikeye göre değişir: sabit tavanlı tankta sıvı yüzeyi, yüzer tavanda kabuk ile köpük barajı arasındaki halka, rampada bordür içindeki zemin (5.6.5.1), sette set alanı, döküntüde kestirilen döküntü alanı (5.8.1.1). Monitör ve el hattında rüzgâr ve ortam kayıpları için yoğunluk en az 1,5 katsayısıyla artırılır (5.2.4.2.1.2).
5. Adım: Çıkışları ve tamamlayıcı hortumları ekleyin
Sabit tavanlı tankta çıkış adedi tank çapına göre Tablo 5.2.5.2.1’den gelir: 24 m’ye kadar 1, 37 m’ye kadar 2, 43 m’ye kadar 3, 49 m’ye kadar 4, 55 m’ye kadar 5, 61 m’ye kadar 6; daha büyük tanklarda her ilave 465 m² için bir çıkış eklenir. Yüzey altı enjeksiyonun kendi tablosu (Tablo 5.2.6.2.8), yüzer tavanın ise çıkış aralığı tablosu vardır (Tablo 5.3.5.3.1 ve 5.3.5.3.6.1). Çıkışlar çevreye eşit aralıkla dizilir ve her biri en az uygulama yoğunluğunu verecek boyutta olur (5.2.5.1.2, 5.2.5.1.2.2).
Tank kurulumuna ek olarak, küçük döküntü yangınları için onaylı köpük hortumu donanımı bulunur (5.9.2.1). Adet ve süre tesisteki en büyük tankın çapına göre belirlenir; her hortum en az 190 L/dk (50 gpm) çözelti verir (5.9.2.3). Ayrıntı tamamlayıcı hortum ve monitörler yazısında.
| En büyük tank çapı | Hortum adedi (Tablo 5.9.2.2) | En büyük tank çapı | Süre (Tablo 5.9.2.4) |
|---|---|---|---|
| 20 m’ye kadar | 1 | 11 m’ye kadar | 10 dk |
| 20–36 m | 2 | 11–29 m | 20 dk |
| 36 m üstü | 3 | 29 m üstü | 30 dk |
6. Adım: Tasarım tehlikesini seçin
Birden çok tank varsa sistem, tamamlayıcı hortumlar dahil en büyük çözelti debisini isteyen tanka göre tasarlanır (5.2.2). Konsantre miktarı ise aynı anda korunacak en büyük tehlike ya da tehlike grubunu karşılamalıdır (4.3.2.2). Bu iki ölçüt her zaman aynı tankı göstermez. Ek A.4.3.2.2 (açıklayıcı) bunu bir örnekle anlatır: daha küçük debili ama daha uzun süreli bir tank, daha çok konsantre isteyebilir. Bu yüzden her tehlike ayrı hesaplanır, debide ve miktarda büyük olan ayrı ayrı alınır.
7. Adım: Konsantreyi ve rezervi hesaplayın
Konsantre tüketimi tasarımda kullanılan karışım yüzdesine göre hesaplanır (4.3.2.5.1): ana miktar = yüzde × (Q × t + hortumların debisi × süresi). Atmosferik konsantre tankında emiş ağzının altında kalan konsantre kullanılabilir sayılmaz (4.3.2.3.1.5) ve tortu cebi hacmi gerekli miktara eklenir (4.3.2.3.2.3). Rezerv, en kötü yangın senaryosunun tasarım ihtiyacını karşılayacak ve sistemi yeniden devreye alacak miktardadır (4.3.2.5.2.1); ayrı tank, varil ya da bidonda tesiste tutulur ya da onaylı bir dış kaynaktan 24 saat içinde temin edilebilir (4.3.2.5.2.2).
Örnek: 30 m çaplı sabit tavanlı benzin tankı
Parlama noktası 38 °C altında bir hidrokarbon, sabit Tip II çıkışla korunuyor. Sıvı yüzeyi π × 30² / 4 ≈ 706,9 m². Tablo 5.2.5.2.2’ye göre en az 4,1 mm/dk ve 55 dk: Q = 4,1 × 706,9 ≈ 2.898 L/dk. Tablo 5.2.5.2.1’e göre 2 çıkış. Tank tesisteki en büyük tanksa Tablo 5.9.2.2 ve 5.9.2.4’e göre 2 hortum, her biri 190 L/dk, 30 dk. Çözelti hacmi 2.898 × 55 + 2 × 190 × 30 ≈ 170.800 L. %3 konsantreyle ana miktar yaklaşık 5.124 L, aynı miktarda rezerv eklenince yaklaşık 10.248 L. Tortu cebi ve emiş altı hacmi bu sayıya ayrıca eklenir.
NFPA 11’in sayı vermediği yerler
Kriter föyünde bazı satırlar bilinçli olarak boş kalır. Polar sıvılarda yoğunluk, sıkıştırılmış hava köpüğünde en az değer (Tablo 5.7.3.2) ve SFFF’te uygulama yoğunluğu (6.5.2.2.1.1) üreticiye ve listelemeye bırakılmıştır. Konsantre ve köpük ekipmanının üreticisine, listeleme ya da yangın testine dayanan sınırlamalar için her durumda danışılır (5.2.4.3.3, 5.2.5.3.2). Bu değerler föye üreticinin belgesinden yazılır; tahminle doldurulmaz.
Sık Sorulan Sorular
NFPA 11’de tasarım kriteri hangi sırayla belirlenir?
Tehlike ve koruma yöntemi, sıvı ve köpük türü, tablodan en az yoğunluk ve süre, çözelti debisi (yoğunluk × alan), çıkış adedi, tamamlayıcı hortumlar, tasarım tehlikesinin seçimi (5.2.2, 4.3.2.2), son olarak konsantre ve rezerv (4.3.2.5).
Sabit tavanlı hidrokarbon tankında en az köpük yoğunluğu nedir?
Sabit Tip II çıkışla 4,1 mm/dk (0,10 gpm/ft²); süre parlama noktası 38–60 °C ise 30 dk, daha düşükse ya da ham petrolde 55 dk (Tablo 5.2.5.2.2).
Tasarım için hangi tank esas alınır?
Debi için tamamlayıcı hortumlar dahil en büyük çözelti debisini isteyen tank (5.2.2); konsantre için aynı anda korunacak en büyük tehlike ya da grup (4.3.2.2). Ek A.4.3.2.2’ye göre en büyük debi her zaman en büyük konsantre miktarını belirlemez.
Rezerv konsantre ne kadar olmalı?
En kötü yangın senaryosunun tasarım ihtiyacını karşılayacak ve sistemi yeniden devreye alacak kadar (4.3.2.5.2.1). Ayrı tank ya da varilde tesiste durur ya da onaylı dış kaynaktan 24 saat içinde gelir (4.3.2.5.2.2).
Polar sıvılarda NFPA 11 yoğunluk verir mi?
Çoğu durumda hayır. Alkole dayanıklı köpük gerektiren sıvılarda yoğunluk üreticinin listelemesine ya da yangın testine bırakılır (ör. Tablo 5.2.5.3.4, 5.7.4.3.2). Sabit tavanda Tip II çıkışla süre 55 dk’dır.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.
SprinkCalc'i App Store'dan indir
MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü
MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.
MEP Calc'i App Store'dan indirNFPA 11-2024, Standard for Low-, Medium-, and High-Expansion Foam: 4.3.1.2.1, 4.3.2.2, 4.3.2.3.1.5, 4.3.2.3.2.3, 4.3.2.5; 5.2.2–5.2.6 (Tablo 5.2.4.2.2, 5.2.5.2.1, 5.2.5.2.2, 5.2.5.3.4, 5.2.6.5.1); 5.3.3.1, 5.3.7, Tablo 5.3.5.3.1, 5.3.5.3.6.1; 5.5; Tablo 5.6.5.3.1; Tablo 5.7.3.2; Tablo 5.8.1.2; 5.9 (Tablo 5.9.2.2, 5.9.2.4); 6.5.2.2.1, 6.5.2.3; Ek A.4.3.2.2 (açıklayıcı).