Köpük tasarımında iki sayı her şeyi belirler: birim alana dakikada ne kadar köpük çözeltisi uygulanacağı (uygulama yoğunluğu) ve bunun ne kadar süreceği (boşaltma süresi). NFPA 11-2024 bu iki sayıyı birlikte verir ve çoğu tabloda ikisini birbirine bağlar. Bu yazı, yoğunluğun ne anlama geldiğini, tehlikeye göre nasıl değiştiğini ve sürenin hangi koşulda kısaltılabileceğini madde madde anlatır.

Kısaca: Yoğunluk mm/dk ya da L/dk·m² ile verilir; ikisi aynı birimdir. Sabit tavanlı tankta Tip II çıkışla en az 4,1 mm/dk, monitör ve el hattında 6,5 mm/dk ve en az 1,5 katsayısı, yüzer tavanın conta üstünde 12,2, conta altında 20,4 mm/dk. Daha yüksek yoğunlukla süre bazı tehlikelerde orantılı kısalır, ama tablo süresinin %70’inin altına inmez; köpüklü su sprinklerinde 7 dakikanın altına inmez.

NFPA 11-2024 uygulama yoğunluğu: tank yüzeyine yayılan köpük örtüsü, debi ve orantılı süre azaltma çubuğu
Yoğunluk × alan = debi. Yöntemi, sıvıyı ve tank çapını seçin; uygulanan yoğunluğu artırınca süre çubuğu kısalır ama %70 işaretinin altına inmez (Tablo 5.2.5.2.2, 5.2.5.2.3). Monitörde 1,5 katsayısı eklenir ve süre tablo değerinde kalır (Tablo 5.2.4.2.2, 5.2.4.2.1.2).

Yoğunluk ne demek: mm/dk = L/dk·m²

NFPA 11 tablolarının altındaki not, L/dk·m²’nin mm/dk ile eşdeğer olduğunu söyler. Yani 4,1 mm/dk, her metrekareye dakikada 4,1 litre köpük çözeltisi demektir. ABD sütunundaki karşılığı gpm/ft²’dir (4,1 mm/dk ≈ 0,10 gpm/ft²). Bu tanım hesabı sadeleştirir: çözelti debisi, yoğunluk ile korunan alanın çarpımıdır. 30 m çaplı bir tankın yaklaşık 706,9 m²’lik yüzeyi için 4,1 mm/dk, yaklaşık 2.898 L/dk çözelti demektir.

Yoğunluk çözelti içindir, köpük hacmi için değil. Çözeltinin içindeki konsantre oranı (ör. %3) ayrı bir karardır ve konsantre tüketimi bu yüzdeye göre hesaplanır (4.3.2.5.1).

Tehlikeye göre en az yoğunluk ve süre

Tehlike ve yöntemEn az yoğunlukEn az süreSüre azaltmaKaynak
Sabit tavan · Tip II çıkış4,1 mm/dk (0,10)30 / 55 / 55 dkEvet, ≥ %70Tablo 5.2.5.2.2 · 5.2.5.2.3
Sabit tavan · yüzey altı4,1 mm/dk, en çok 8,130 / 55 / 55 dkEvet, ≥ %70Tablo 5.2.6.5.1 · 5.2.6.5.3
Sabit tavan · monitör / el hattı6,5 mm/dk (0,16) × ≥ 1,550 / 65 / 65 dkMadde yokTablo 5.2.4.2.2 · 5.2.4.2.1.2
Yüzer tavan · conta üstü12,2 mm/dk (0,3)20 dkEvet, ≥ %70Tablo 5.3.5.3.1 · 5.3.5.3.4
Yüzer tavan · conta altı20,4 mm/dk (0,5)10 dkMadde yokTablo 5.3.5.3.6.1
Kapalı mekân tankı6,5 mm/dkTablo 5.2.5.2.2Evet, ≥ %705.5.3.1–5.5.3.3
Set · alçak çıkış / monitör4,1 / 6,5 mm/dkSınıf I 30 · Sınıf II 20 dkMadde yokTablo 5.7.3.2
Rampa ve setsiz döküntüAFFF/FFFP 4,1 · protein/FP/SFFF 6,515 dkMadde yokTablo 5.6.5.3.1 · 5.8.1.2
Köpüklü su sprinkleri≥ 6,5 mm/dk10 dkEvet, ≥ 7 dk6.5.2.2.1 · 6.5.2.3

Sabit tavan satırlarındaki üç süre sırasıyla parlama noktası 38–60 °C hidrokarbon, 38 °C altı ya da parlama noktasının üstünde ısıtılmış sıvı ve ham petrol içindir. Tablonun "madde yok" yazdığı yerlerde NFPA 11 orantılı azaltmaya izin veren bir hüküm içermez; süre tablodaki değerdir.

Neden yöntem değişince yoğunluk değişiyor?

Sabit Tip II çıkış tanka bağlı bir cihazdır; köpüğü yanan sıvının yüzeyine, köpüğü kısmen batırarak ve yüzeyi sınırlı ölçüde çalkalayarak verir (3.3.3.3). Monitör ve el hattında ise köpük uzaktan atılır; NFPA 11, hesaplanan çözelti ihtiyacında rüzgâr ve diğer ortam koşullarından doğan kayıpların da dikkate alınmasını ister (5.2.4.2.1.1) ve bunu karşılamak için yoğunluğun en az 1,5 katsayısıyla artırılmasını şart koşar (5.2.4.2.1.2). Bu yüzden monitörde 6,5 mm/dk’lık tablo değeri, hesapta en az 9,75 mm/dk olarak uygulanır. Yükleme rampasında 25 mm’den derin yakıt birikebiliyorsa AFFF/FFFP için de yoğunluk 6,5 mm/dk’ya çıkar (5.6.5.3.2).

Yüzer tavanlarda köpük tüm yüzeye değil, kabuk ile köpük barajı arasındaki dar conta halkasına uygulanır. Alan küçük olduğu için yoğunluk yüksek, süre kısadır: conta üstünde 12,2 mm/dk ve 20 dk, conta altında 20,4 mm/dk ve 10 dk.

Süre kısaltma: %70 kuralı

Mevcut ekipman tablodaki en az yoğunluktan daha yüksek bir debi veriyorsa, sabit tavanlı tankta süre orantılı olarak kısaltılabilir; ancak tablo süresinin %70’inin altına inemez (5.2.5.2.3). Aynı ilke yüzey altı enjeksiyonda (5.2.6.5.3, ayrıca köpük hızı 5.2.6.2.3’e uygun olmalı), yüzer tavanın conta üstü korumasında (5.3.5.3.4) ve kapalı mekân tankında (5.5.3.3) da vardır. Hesap basittir: yeni süre = tablo süresi × en az yoğunluk / uygulanan yoğunluk, ama tablo süresinin 0,7 katından küçük olamaz.

Örnek: 38 °C altı parlama noktalı bir sıvı için 55 dk ve 4,1 mm/dk. Uygulanan yoğunluk 5,0 mm/dk ise 55 × 4,1 / 5,0 ≈ 45,1 dk. Yoğunluk 8,0 mm/dk’ya çıkarsa hesap 28,2 dk verir; ancak alt sınır 0,7 × 55 = 38,5 dk olduğundan süre 38,5 dk alınır. Bu sınır nedeniyle yoğunluğu çok artırmak toplam çözeltiyi azaltmaz, artırır.

Köpüklü su sprinklerinde süre

Bölüm 6’da çözelti 10 dakika boşaltılır: baskın ve sprey sistemlerinde tüm sistem alanına, ıslak, kuru ve ön tepkili sistemlerde tasarım alanına (6.5.2.3.1). Gerçek boşaltma en az yoğunluğu aşıyorsa süre orantılı azaltılabilir, ama hiçbir durumda 7 dakikanın altına inmez (6.5.2.3.2). Yoğunluk ise ilgili kullanım standardından gelir, ama 6,5 mm/dk’nın altında olamaz (6.5.2.2.1). Ayrıntı: köpüklü su sprinkler tasarım alanı, aralık ve süre.

Daha yüksek yoğunluk ne zaman gerekir?

Tablo değerleri en azdır. Yüzer tavan tablolarındaki yoğunluklar, belirli ürünlerin listelemesi daha yüksek değer istemiyorsa geçerlidir (5.3.5.3.3, 5.3.5.3.6.3). Ek A.6.5.2.2 (açıklayıcı), bazı yanıcı sıvılarda üreticilerin, belirli yakıt üzerindeki yangın testlerine dayanarak çok daha yüksek yoğunluk önerebileceğini ve bunun tasarımda dikkate alınması gerektiğini belirtir. Polar sıvılarda ve SFFF kullanılan köpüklü su sistemlerinde yoğunluk zaten üreticiye bırakılmıştır (Tablo 5.2.5.3.4, 6.5.2.2.1.1).

Her çıkış en az yoğunluğu vermeli

Yoğunluk sistemin ortalaması değildir; her sabit çıkış en az uygulama yoğunluğunu ya da daha fazlasını verecek boyutta seçilir (5.2.5.1.2.2, yüzey altında 5.2.6.2.5). Yüzer tavanda ise çıkışlar arasındaki en büyük aralık tabloyla sınırlıdır: conta üstünde 305 mm barajla 12,2 m, 600 mm barajla 24,4 m (Tablo 5.3.5.3.1). Bu sınırlar köpüğün her noktaya tablo süresi içinde ulaşmasını sağlar.

Sık Sorulan Sorular

4,1 mm/dk ne demek?

Her metrekareye dakikada 4,1 litre köpük çözeltisi. NFPA 11 tablo notlarına göre L/dk·m² ile mm/dk aynı birimdir; ABD sütunundaki karşılığı 0,10 gpm/ft²’dir (Tablo 5.2.5.2.2).

Monitörde neden yoğunluk 1,5 ile çarpılıyor?

Monitör ve el hattıyla atılan köpükte rüzgâr ve ortam kayıpları hesaba katılır (5.2.4.2.1.1); NFPA 11 bunun için en az 1,5 katsayısı ister (5.2.4.2.1.2). 6,5 mm/dk’lık tablo değeri hesapta en az 9,75 mm/dk olur.

Daha yüksek yoğunlukla süre ne kadar kısalır?

Orantılı olarak, ama sabit tavan, yüzey altı, conta üstü ve kapalı mekân tankında tablo süresinin %70’inin altına inemez (5.2.5.2.3, 5.2.6.5.3, 5.3.5.3.4, 5.5.3.3). Köpüklü su sprinklerinde alt sınır 7 dakikadır (6.5.2.3.2).

Yüzey altı enjeksiyonda yoğunluğun üst sınırı var mı?

Evet. Tablo 5.2.6.5.1 notuna göre en büyük uygulama yoğunluğu 8,1 mm/dk (0,20 gpm/ft²); ayrıca köpüğün tank içine giriş hızı Sınıf IB sıvıda 3 m/s’yi, diğerlerinde 6 m/s’yi aşmaz (5.2.6.2.3).

Hangi tehlikelerde süre azaltılamaz?

NFPA 11’de monitör ve el hattıyla tank koruması, conta altı uygulama, set, yükleme rampası ve setsiz döküntü için orantılı azaltma hükmü yoktur; süre tablodaki değerdir.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar & İleri Okuma

NFPA 11-2024, Standard for Low-, Medium-, and High-Expansion Foam: 3.3.3.3, 4.3.2.5.1; 5.2.4.2.1.1–5.2.4.2.1.2, Tablo 5.2.4.2.2; 5.2.5.1.2.2, Tablo 5.2.5.2.2, 5.2.5.2.3; 5.2.6.2.3, 5.2.6.2.5, Tablo 5.2.6.5.1, 5.2.6.5.3; Tablo 5.3.5.3.1, 5.3.5.3.3, 5.3.5.3.4, Tablo 5.3.5.3.6.1, 5.3.5.3.6.3; 5.5.3; Tablo 5.6.5.3.1, 5.6.5.3.2; Tablo 5.7.3.2; Tablo 5.8.1.2; 6.5.2.2.1, 6.5.2.2.1.1, 6.5.2.3; Ek A.6.5.2.2 (açıklayıcı).