ESFR/CMSA'nın FH3-FH5'te neden yasak olduğu bir önceki yazıda ele alınmıştır. Bu yazı ise izin verilen FH1 ve FH2 sınıflarında işin sayısal tarafını ele alır: TS EN 12845-2:2025'e göre K-faktör, tavan/depolama yüksekliği ve minimum işletme basıncı tabloları — ıslak/kuru tesisat ve özel koşullu tasarım seçenekleriyle.
1. FH Sınıflandırması ve Uygulanabilirlik
Kritik kural (EN 12845-2 Madde 6.2): depolama dışı kullanımlarda ESFR/CMSA yalnız FH1–FH2'de kullanılır ve depolanan ürünün gerçek kategorisinden bağımsız olarak HHS1–HHS3 esasına göre (Madde 6.6 veya 6.7) boyutlandırılır. FH3–FH5'te uygulanamaz. Eski EN 12845 sınıflarının FH karşılıkları Ek A, Tablo A.1'dedir:
| Eski Sınıf | FH Sınıfı | ESFR/CMSA Uygulanabilirliği |
|---|---|---|
| LH, OH1 | FH 1 | Uygulanabilir — HHS1–HHS3 tasarım esasına göre boyutlandırılır. |
| OH2, OH3 | FH 2 | Uygulanabilir — HHS1–HHS3 tasarım esasına göre boyutlandırılır. |
| OH4, HHP1 | FH 3 | UYGULANAMAZ. |
| HHP2 | FH 4 | UYGULANAMAZ. |
| HHP3 | FH 5 | UYGULANAMAZ. |
2. Yalnız Tavan ESFR: K-Faktör ve Minimum İşletme Basınçları (Tablo 7)
ESFR yalnızca ıslak borulu tesisatta kullanılır. Tasarım; tavan/çatı yüksekliği, depolama yüksekliği, K-faktör ve minimum işletme basıncı ile yapılır — interpolasyon/ekstrapolasyon yasaktır (Madde 6.1). Aşağıdaki HHS1–HHS3 değerleri Tablo 7'den alınmıştır ve en az 12 tavan sprinklerinin birlikte çalışması esasına dayanır. Dik (upright) ESFR yalnız K200 ve K240 (K16,8) ile, 10,7 m tavana kadar kullanılabilir; dik başlıkta basınçlar sarkık K200/K240 ile aynıdır.
| Maks. Tavan (m) | Maks. Depolama (m) | Yön | K-Faktör & Min. Basınç |
|---|---|---|---|
| 7,6 m | 6,1 m | Sarkık (dik: yalnız K200/K240) | K200: 3,4 bar · K240: 2,4 bar · K320: 1,7 bar · K360: 1,0 bar |
| 9,1 m | 7,6 m | Sarkık (dik: yalnız K200/K240) | K200: 3,4 bar · K240: 2,4 bar · K320: 1,7 bar · K360: 1,0 bar |
| 10,7 m | 9,1 m | Sarkık (dik: yalnız K200/K240) | K200: 5,2 bar · K240: 3,6 bar · K320: 2,4 bar · K360: 1,4 bar |
| 12,2 m | 10,7 m | Yalnız sarkık | K240: 3,6 bar · K320: 2,8 bar · K360: 1,7 bar |
| 13,7 m | 12,2 m | Yalnız sarkık | K320: 2,8 bar · K360: 2,8 bar |
| 15,2 m | 13,3 m | Yalnız sarkık | K400: 2,8 bar · K480: 3,8 bar (her ikisinde en az 1,8 m koridor) |
| 16,8 m | 14,9 m | Yalnız sarkık | K400: 5,5 bar (en az 2,4 m koridor) · K480: 3,8 bar (en az 1,8 m koridor) |
15,2 m ve 16,8 m satırlarında (K400/K480) çok sıralı raf kabul edilmez; K400'de tavan ile deflektör arası en fazla 325 mm'dir (Tablo 7, dipnot c ve d). K-faktörlerinin ABD karşılıkları: K160 (K11.2), K200 (K14.0), K240 (K16.8), K280 (K19.6), K320 (K22.4), K360 (K25.2), K400 (K28.0), K480 (K33.6).
3. Özel Koşullu ESFR Tasarımı (9/10 Sprinkler)
Madde 6.6.1.2'deki ek koşulların tamamı sağlanırsa — yatay hava akışı kuralı (5.2.6.1) zorunlu uygulanır, raf üstü engellerde 5.3.3.2.2 yaklaşımı izlenir, tasarım alanı en az 71 m² olur, tavan yanıcı olmayan malzemeden ve tercihen engelsizdir — Tablo 10'a göre bazı yüksekliklerde hesap 12 yerine 9 sprinkler üzerinden yapılabilir (HHS4 ve HHS5 satırlarında 10, 15 ve 20 sprinklerli tasarımlar da vardır). HHS1–HHS3 değerleri:
| Maks. Tavan | Maks. Depo | K200 | K240 | K320 | K360 |
|---|---|---|---|---|---|
| 7,6 m | 6,1 m | 9 sp @ 2,4 bar | 9 sp @ 1,7 bar | 9 sp @ 1,4 bar | 9 sp @ 1,4 bar |
| 9,1 m | 7,6 m | 12 sp @ 3,5 bar | 12 sp @ 2,4 bar | 9 sp @ 1,4 bar | 9 sp @ 1,4 bar |
| 10,7 m | 9,1 m | Uygulanamaz | Uygulanamaz | 12 sp @ 2,0 bar | 12 sp @ 1,6 bar |
| 12,2 m | 10,7 m | 12 sp @ 5,2 bar | 12 sp @ 3,6 bar | 9 sp @ 3,5 bar | 9 sp @ 2,8 bar |
4. Yalnız Tavan CMSA Tasarım Kriterleri
CMSA kontrol modunda çalışır ve ESFR'den farklı olarak kuru borulu tesisatta da kullanılabilir (kuruda su gecikmesi için çalışan sprinkler sayısı artar). Aşağıdaki değerler STC1 depolama ve HHS1/HHS2 emtiası içindir (Tablo 15):
| Maks. Depo (m) | Maks. Tavan (m) | K-Faktör & Yön | Tesisat | Aktif Sp. | Min. Basınç |
|---|---|---|---|---|---|
| 7,6 m | 9,1 m | K280 Sarkık | Islak | 15 | 1,1 bar |
| 7,6 m | 9,1 m | K360 Sarkık | Islak | 15 | 0,7 bar |
| 7,6 m | 9,1 m | K360 Dik | Islak | 12 | 1,4 bar |
| 7,6 m | 10,7 m | K160 Dik | Islak | 15 | 1,7 bar |
| 7,6 m | 10,7 m | K160 Dik | Kuru | 25 | 1,7 bar |
| 7,6 m | 10,7 m | K240 Dik | Islak | 15 | 1,0 bar |
| 7,6 m | 10,7 m | K240 Dik | Kuru | 25 | 1,0 bar |
| 7,6 m | 12,2 m | K360 Sarkık | Islak | 15 | 1,6 bar |
Not: Madde 6.1'e göre, tabloda aksi belirtilmedikçe HHS1 ve HHS2 için HHS3 koruma kategorisi kullanılır ve Madde 6.2 depolama dışı FH1/FH2 alanlarını HHS1–HHS3 esasına bağlar. HHS3 değerleri Tablo 16'dadır; örneğin 7,6 m depolama / 9,1 m tavanda K240 (K16,8) dik 15 sprinkler × 1,5 bar. 7,6 m depolamada 10,7 m tavan için K160/K240 dik seçeneği HHS3 tablosunda yoktur.
5. Kritik Hidrolik ve Yerleşim Sınırları
- Su kaynağı süresi (Tablo 6): tasarımdaki tavan sprinkler sayısına bağlıdır — 9, 10 ve 12 sprinklerde 60 dk; 15 ve 16 sprinklerde 90 dk; 20–30 sprinklerde 120 dk. CMSA ile rulo kâğıt depolamada 120 dk, lastik depolamada 180 dk. Tavan + raf içi kombine tasarımda (Madde 6.6.2.1.1) en az 60 dk.
- Çatı/tavan eğimi (Madde 5.2.1): en fazla 10° (%17,6). Aşılırsa üç seçenek vardır: etkilenen alanın ve her yönde iki sprinkler sırası ötesinin altına düz, sürekli asma tavan; yalnız raf depolamada 6.6.2.1'e göre raf içi sprinkler ve depolamanın üstünde ek bir raf içi seviye; ya da tasarımı EN 12845'e göre yapmak.
- Sprinkler aralıkları (Madde 5.1.3.2 / 5.1.3.3): ESFR'de iki sprinkler arası en az 2,4 m; en fazla 3,7 m (tavan ≤ 9,1 m) veya 3,1 m (tavan > 9,1 m); sprinkler başına alan 6–9,3 m². CMSA'da en az 2,4 m, en fazla 3,7 m (yanıcı ve engelli tavanda 3,1 m); alan 7,5–9,3 m² (belirli STC1 durumlarında 12 m²).
- Elverişli alan (Madde 6.4): elverişli (en yakın) tasarım alanı hesabı gerekmez; elverişli alanın talebini sınırlamak için boru çapı küçültmeye izin verilmez.
- Koridor genişliği (Madde 6.1): yükleme koridorları en az 1,2 m; Tablo 7'nin 15,2 m ve 16,8 m satırlarında 1,8 m veya 2,4 m, açıkta genleşmiş plastikte (HHS5) 2,4 m istenir.
Sık Sorulan Sorular
ESFR tasarımında interpolasyon yapılabilir mi?
Hayır. EN 12845-2 ESFR tablolarında ara değer bulma (interpolasyon) veya değer aşımı (ekstrapolasyon) kesinlikle yasaktır. Tavan yüksekliği, depolama yüksekliği, K-faktör ve minimum işletme basıncı doğrudan tablodan seçilir. Ara durumda bir üst satır (daha yüksek tavan) seçilir: belirli bir tavan yüksekliği için verilen kriter, diğer parametreler değişmemek kaydıyla daha düşük tavanda da uygulanabilir (Madde 6.1).
ESFR ve CMSA ıslak mı kuru mu tesisatta kullanılır?
ESFR yalnızca ıslak borulu tesisatta kullanılabilir (Madde 6.5). CMSA ise hem ıslak hem kuru borulu tesisatta çalışabilir; kuru sistemde su iletim gecikmesi nedeniyle aktif sprinkler sayısı artırılır (örneğin K160 (K11,2) dik için ıslakta 15, kuruda 25 sprinkler).
FH1/FH2'de ESFR için tipik minimum işletme basınçları nedir?
HHS1–HHS3 esaslı tavan tasarımında, örneğin 9,1 m tavan / 7,6 m depolama için K200 (K14,0) 3,4 bar, K240 (K16,8) 2,4 bar, K320 (K22,4) 1,7 bar, K360 (K25,2) 1,0 bar'dır. 10,7 m tavanda basınçlar yükselir (K200 (K14,0) 5,2 bar). Dik ESFR yalnız K200/K240 ile 10,7 m tavana kadar kullanılır; 12,2 m ve üstünde yalnız sarkık sprinkler, 15,2 m ve 16,8 m tavanda yalnız K400/K480 seçenekleri vardır. Tablo 7 en az 12 tavan sprinklerinin birlikte çalışması esasına dayanır.
ESFR'de 12 yerine 9 sprinkler ile tasarım ne zaman mümkün?
Madde 6.6.1.2'deki özel koşullu tasarımla: tavan yanıcı olmayan malzemeden olmalı, yatay hava akışı kuralı (5.2.6.1) ve raf üstü engel kuralı (5.3.3.2.2) uygulanmalı, tasarım alanı en az 71 m² olmalıdır. Bu durumda Tablo 10'a göre bazı yüksekliklerde hidrolik hesap 12 yerine 9 sprinkler üzerinden yapılabilir. Örneğin 7,6 m tavanda K240 (K16,8) ile 9 sprinkler @ 1,7 bar.
ESFR/CMSA sistemlerinde çatı eğimi ve işletme süresi sınırı nedir?
Maksimum çatı/tavan eğimi 10° (%17,6); aşılırsa düz asma tavan, raf içi sprinkler çözümü veya EN 12845'e göre tasarım gerekir (Madde 5.2.1). Su kaynağı süresi Tablo 6'ya göre tasarımdaki sprinkler sayısına bağlıdır: 12 sprinklerde 60 dk, 15–16 sprinklerde 90 dk, 20 ve üstünde 120 dk. ESFR sprinklerleri arası en az 2,4 m'dir.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.
SprinkCalc'i App Store'dan indir
MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü
Sprinkler K-faktörü, yoğunluk-alan ve hidrolik hesap dahil 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC için 110+ modül sunan MEP Calc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz.
MEP Calc'i App Store'dan indir