Bir önceki yazıda ESFR/CMSA'nın FH3-FH5'te neden yasak olduğunu konuştuk. Bu yazıda ise izin verilen FH1 ve FH2 sınıflarında işin sayısal tarafına giriyoruz: EN 12845-2:2024'e göre K-faktör, tavan/depolama yüksekliği ve minimum işletme basıncı tabloları — ıslak/kuru tesisat ve özel koşullu tasarım seçenekleriyle.
1. FH Sınıflandırması ve Uygulanabilirlik
Kritik kural: ESFR/CMSA yalnız FH1–FH2'de kullanılır ve depolanan ürünün gerçek kategorisinden bağımsız olarak HHS1–HHS3 esasına göre boyutlandırılır. FH3–FH5'te uygulanamaz.
| Eski Sınıf | FH Sınıfı | ESFR/CMSA Uygulanabilirliği |
|---|---|---|
| LH | FH 1 | Uygulanabilir — HHS1–HHS3 tasarım esasına göre boyutlandırılır. |
| OH1–OH2 | FH 2 | Uygulanabilir — HHS1–HHS3 tasarım esasına göre boyutlandırılır. |
| OH3–OH4 | FH 3 | UYGULANAMAZ. |
| HHP1–HHP2 | FH 4 | UYGULANAMAZ. |
| HHP3 | FH 5 | UYGULANAMAZ. |
2. ESFR Tavan Tipi: K-Faktör ve Minimum İşletme Basınçları
ESFR yalnızca ıslak borulu tesisatta kullanılır. Tasarım; tavan/çatı yüksekliği, depolama yüksekliği, K-faktör ve minimum işletme basıncı ile yapılır — interpolasyon/ekstrapolasyon yasaktır. Aşağıdaki HHS1–HHS3 esaslı tablo, genelde en uzak 12 tavan başlığının eşzamanlı çalışacağı varsayımıyla hesaplanır:
| Maks. Tavan (m) | Maks. Depolama (m) | Yön | K-Faktör & Min. Basınç |
|---|---|---|---|
| 7,6 m | 6,1 m | Sarkık / Dik | K200: 3,4 bar · K240: 2,4 bar · K320: 1,7 bar · K360: 1,0 bar |
| 9,1 m | 7,6 m | Sarkık / Dik | K200: 3,4 bar · K240: 2,4 bar · K320: 1,7 bar · K360: 1,0 bar |
| 10,7 m | 9,1 m | Sarkık / Dik | K200: 5,2 bar · K240: 3,6 bar · K320: 2,4 bar · K360: 1,4 bar |
| 12,2 m | 10,7 m | Sadece Sarkık | K240: 3,6 bar · K320: 2,8 bar · K360: 1,7 bar |
| 13,7 m | 12,2 m | Sadece Sarkık | K320: 2,8 bar · K360: 2,8 bar |
| 15,2 m | 13,3 m | Sadece Sarkık | K400: 2,8 bar · K480: 3,8 bar (min. 1,8 m koridor) |
| 16,8 m | 14,9 m | Sadece Sarkık | K400: 5,5 bar (min. 2,4 m) · K480: 3,8 bar (min. 1,8 m) |
3. Özel Koşullu ESFR Tasarımı (9/10 Sprinkler)
Tavan yanıcı olmayan malzemeden ve sprinkler şemsiye deseni önünde engel yoksa, bazı yüksekliklerde hesap 12 yerine 9 veya 10 başlık üzerinden yapılabilir — su deposu ve pompa kapasitesinde ciddi ekonomi:
| Maks. Tavan | Maks. Depo | K200 | K240 | K320 | K360 |
|---|---|---|---|---|---|
| 7,6 m | 6,1 m | 9 sp @ 2,4 bar | 9 sp @ 1,7 bar | 9 sp @ 1,4 bar | 9 sp @ 1,4 bar |
| 9,1 m | 7,6 m | 12 sp @ 3,5 bar | 12 sp @ 2,4 bar | 9 sp @ 1,4 bar | 9 sp @ 1,4 bar |
| 10,7 m | 9,1 m | Uygulanamaz | Uygulanamaz | 12 sp @ 2,0 bar | 12 sp @ 1,6 bar |
| 12,2 m | 10,7 m | 12 sp @ 5,2 bar | 12 sp @ 3,6 bar | 9 sp @ 3,5 bar | 9 sp @ 2,8 bar |
4. CMSA Tavan Tipi Tasarım Kriterleri
CMSA kontrol modunda çalışır ve ESFR'den farklı olarak kuru borulu tesisatta da kullanılabilir (kuruda su gecikmesi için aktif başlık sayısı artar). FH1/FH2'de STC1 blok depolama, HHS1/HHS2 esaslı:
| Maks. Depo (m) | Maks. Tavan (m) | K-Faktör & Yön | Tesisat | Aktif Sp. | Min. Basınç |
|---|---|---|---|---|---|
| 7,6 m | 9,1 m | K280 Sarkık | Islak | 15 | 1,1 bar |
| 7,6 m | 9,1 m | K360 Sarkık | Islak | 15 | 0,7 bar |
| 7,6 m | 9,1 m | K360 Dik | Islak | 12 | 1,4 bar |
| 7,6 m | 10,7 m | K160 Dik | Islak | 15 | 1,7 bar |
| 7,6 m | 10,7 m | K160 Dik | Kuru | 25 | 1,7 bar |
| 7,6 m | 10,7 m | K240 Dik | Islak | 15 | 1,0 bar |
| 7,6 m | 10,7 m | K240 Dik | Kuru | 25 | 1,0 bar |
| 7,6 m | 12,2 m | K360 Sarkık | Islak | 15 | 1,6 bar |
5. Kritik Hidrolik ve Yerleşim Sınırları
- Sistem işletme süresi: Su kaynağı için minimum yangın işletme süresi 90 dk; raf-arası kombine tasarımlarda 60 dk'dan az olamaz.
- Çatı/tavan eğimi: En fazla 10° (%17,6). Aşılırsa asma tavan veya tavan-altı/raf-arası sprinkler kombinasyonu zorunlu.
- Sprinkler yerleşim mesafeleri: ESFR'de iki başlık arası min. 2,4 m. Maks. mesafe: tavan ≤9,1 m ise 3,7 m; tavan >9,1 m ise 3,1 m.
- Boru çapı daraltma: Su akış yönünde daraltmaya izin var, ancak kritik dal/branşman ve tavan başlığı min. besleme çapı kurallarına uyulur.
- Koridor payı (aisle): HHS3'te koridor min. 1,2 m; HHS4 ve özel yüksekliklerde (15,2 m üstü) 1,8 m veya 2,4 m'ye revize edilir.
Sık Sorulan Sorular
ESFR tasarımında interpolasyon yapılabilir mi?
Hayır. EN 12845-2 ESFR tablolarında ara değer bulma (interpolasyon) veya değer aşımı (ekstrapolasyon) kesinlikle yasaktır. Tavan yüksekliği, depolama yüksekliği, K-faktör ve minimum işletme basıncı doğrudan tablodan seçilir; ara durumlar bir üst güvenli satıra yuvarlanır.
ESFR ve CMSA ıslak mı kuru mu tesisatta kullanılır?
ESFR yalnızca ıslak borulu (wet pipe) tesisatta kullanılabilir. CMSA ise hem ıslak hem kuru borulu (dry pipe) tesisatta çalışabilir; kuru sistemde su iletim gecikmesi nedeniyle aktif sprinkler sayısı artırılır (örneğin K160 dik için ıslakta 15, kuruda 25 sprinkler).
FH1/FH2'de ESFR için tipik minimum işletme basınçları nedir?
HHS1–HHS3 esaslı tavan tasarımında, örneğin 9,1 m tavan / 7,6 m depolama için K200 3,4 bar, K240 2,4 bar, K320 1,7 bar, K360 1,0 bar'dır. 10,7 m tavanda basınçlar yükselir (K200 5,2 bar). 12,2 m üstünde yalnız sarkık başlıklara ve daha büyük K-faktörlere izin verilir. Hesap genelde en uzak 12 tavan başlığının eşzamanlı çalışması üzerine kurulur.
ESFR'de 12 yerine 9 sprinkler ile tasarım ne zaman mümkün?
Yeni standardın 'özel koşullu tasarım' seçeneğiyle; tavanın yanıcı olmayan malzemeden olması ve sprinkler şemsiye deseni (umbrella pattern) önünde engel bulunmaması şartıyla bazı yüksekliklerde hidrolik hesap 12 yerine 9 (veya 10) başlık üzerinden yapılabilir. Örneğin 7,6 m tavanda K240 ile 9 sprinkler @ 1,7 bar. Bu, su deposu ve pompa kapasitesinde ciddi ekonomi sağlar.
ESFR/CMSA sistemlerinde çatı eğimi ve işletme süresi sınırı nedir?
Maksimum çatı/tavan eğimi 10° (%17,6); aşılırsa asma tavan veya tavan-altı/raf-arası kombinasyon gerekir. Su kaynağı için minimum işletme süresi 90 dakikadır (raf-arası kombine tasarımda 60 dk'dan az olamaz). ESFR başlık arası minimum mesafe 2,4 m'dir.
MEP Calc — 86+ Mühendislik Hesap Modülü
Sprinkler K-faktörü, yoğunluk-alan ve hidrolik hesap dahil 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC için 86+ modül sunan MEP Calc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz.
MEP Calc'i App Store'dan indir