Baca boşluğu (flue space), raf sisteminde paletler arasında bırakılan düşey boşluktur. İki işi vardır: yangında sıcak gazın yukarı çıkmasına izin vermek ve tavan sprinklerinin suyunun aşağı inmesine imkân vermek.
İki tür baca boşluğu
- Boyuna baca boşluğu (longitudinal flue): Sırt sırta duran iki raf sırası arasındaki boşluk. Rafın uzun ekseni boyunca uzanır.
- Enine baca boşluğu (transverse flue): Aynı raf sırasında yan yana duran paletler arasındaki boşluk. Rafın derinliği boyunca uzanır.
EN 12845 asgari ölçüleri
| Baca boşluğu tipi | Asgari açıklık (Madde 12.5.1) |
|---|---|
| Boyuna (sırt sırta) | 0,15 m |
| Enine (yan yana) | 0,10 m |
EN 12845 Madde 12.5.1 bu ölçüleri raf içi (ara seviye) sprinklerin suyunun istif içine girebilmesi için verir ve gerektiğinde palet durdurucu (pallet stop) takılmasını ister. Palet durdurucu, paletin rafın arkasına doğru fazla itilmesini engelleyen mekanik bir durdurucudur; olmadığında forklift operatörü paleti sonuna kadar iter ve baca boşluğu kapanır.
Baca boşluğu kapanırsa ne olur?
İki yönlü bir başarısızlık zinciri başlar:
- Yukarı yön: Sıcak gaz düşey kanaldan çıkamaz, yatay olarak yayılır. Tavan sprinklerinin açılması gecikir veya yangının tam üstündeki sprinkler yerine yandakiler açılır.
- Aşağı yön: Tavandan gelen su yığının içine inemez, üst yüzeyde birikir ve yanlara akar. Yangın alt katmanlarda serbestçe büyür.
Sonuç, kâğıt üzerinde uygun görünen bir sistemin sahada işlevsiz kalmasıdır. Bu yüzden FM Global saha denetimlerinde kapalı baca boşluğu önemli tavsiye (Major Recommendation) olarak raporlanır.
İşletme problemi, tasarım problemi değil. Baca boşluğu tasarımda doğru çizilir ama işletmede kapanır: fazla itilen palet, araya sıkıştırılan karton, raf arkasına konan yedek malzeme. Bu yüzden depo personeline baca boşluğu kuralı anlatılmalı ve raf üzerine görsel işaret konulmalıdır.
Raf içi sprinklerle ilişkisi
EN 12845 Madde 12.5.1'e göre çift sıra raflarda raf içi sprinklerler boyuna baca boşluğuna, tercihen enine baca boşluğuyla kesişim noktasına yerleştirilir. Baca boşluğu kapalıysa sprinkler suyu da hedefe ulaşmaz; yani baca boşluğu sorunu raf içi sprinkler koyarak çözülmez, önce boşluk açılmalıdır. EN 12845 Madde 12.5.2 raf içi sprinkler seviyeleri arasındaki düşey mesafeyi en çok 3,50 m veya iki raf katı (hangisi küçükse) olarak sınırlar.
Denetim kontrol listesi
- Boyuna baca boşluğu en az 0,15 m açık mı?
- Enine baca boşluğu en az 0,10 m açık mı?
- Palet durdurucu takılı ve sağlam mı?
- Baca boşluğunda yabancı malzeme (karton, streç, yedek palet) var mı?
- Raf içi sprinklerlerin önü açık mı, su kalkanı takılı mı?
- Depo personeli baca boşluğu kuralını biliyor mu?
Sık Sorulan Sorular
Baca boşluğu en az kaç santim olmalı?
EN 12845 Madde 12.5.1 boyuna (sırt sırta) baca boşluğu için en az 0,15 m, enine (yan yana) baca boşluğu için en az 0,10 m ister; gerektiğinde palet durdurucu takılır.
Baca boşluğu kapanırsa ne olur?
Sıcak gaz yukarı çıkamaz ve tavan sprinklerinin açılması gecikir; aynı zamanda tavandan gelen su yığının içine inemez. Yangın alt katmanlarda serbestçe büyür.
Baca boşluğu sorununu raf içi sprinkler çözer mi?
Hayır. Baca boşluğu kapalıysa raf içi sprinklerin suyu da hedefe ulaşmaz. Önce boşluğun açılması gerekir.
Palet durdurucu neden gerekli?
Palet fazla itildiğinde baca boşluğu kapanır. Palet durdurucu bunu mekanik olarak engeller; EN 12845 Madde 12.5.1 gerektiğinde takılmasını ister.
SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.
SprinkCalc'i App Store'dan indir
MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü
MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.
MEP Calc'i App Store'dan indirTS EN 12845+A2:2026 · EN 12259-1 · EN 12259-13 · NFPA 13 (2025) · FM Global DS 8-9. Tanımlar bilgilendirme amaçlıdır.