Operasyon Alanı Nedir? Dikdörtgen Kuralı ve 1,2 × √A Formülü

Operasyon alanı, hidrolik hesapta sprinklerlerin aynı anda açıldığı varsayılan en büyük alandır. Gerçek bir yangının kapladığı alanı temsil eder ve yerleşimi tesadüfe bırakılamaz.

Neden dikdörtgen?

EN 12845 Madde 13.4.3.1, alanın hidrolik olarak en elverişsiz konumda mümkün olduğunca dikdörtgen ve sprinkler düzenine simetrik olmasını ister. Amaç, gerçek bir yangının dairesel/karesel yayılmasını taklit etmektir.

Alan branşman hatlarına dik yönde dar bir şerit olarak seçilirse (çok sayıda hatta az sayıda sprinkler), aynı sprinkler sayısı birçok hatta paylaşılır; branşman hatlarındaki sürtünme kayıpları gerçekçi olmayan biçimde düşer ve pompa basıncı olması gerekenden küçük çıkar. Aşağıdaki L ≥ 1,2 × √A kuralı bu yüzden alanın branşman hatları boyunca yeterince uzun olmasını ister. Bu, kâğıt üzerinde uyumlu ama sahada yetersiz bir sistem üretir.

1,2 × √A kuralı

Izgara (gridded) yerleşimde, alanın branşman hatlarına paralel kenar uzunluğu L, operasyon alanının karekökünün 1,2 katından küçük olamaz:

L ≥ 1,2 × √A

Örnek: OH-3 için A = 216 m². L ≥ 1,2 × √216 ≈ 17,6 m olmalıdır. Branşman hatları 6°'den dik eğimli bir çatının mahyasına paralel ya da 1,0 m'den derin kirişlerin oluşturduğu gözler boyunca uzanıyorsa katsayı 1,2 yerine 2,0'a çıkar (Madde 13.4.3.1 b ve c). Ağaç (terminal) ve halka (looped) yerleşimlerde bu formül yoktur; alanın uzak kenarı bir branşman hattı (ya da uçtan-ortadan beslemede hat çifti) ile tanımlanır (13.4.3.1 a).

NFPA 13 aynı 1,2 katsayısını kullanır, ancak yalnız ızgara sistemlerle sınırlamaz: yoğunluk/alan yönteminde tasarım alanı, branşman hatlarına paralel kenarı en az 1,2 √A olan bir dikdörtgendir (NFPA 13-2025 28.2.4.2.1). Terminoloji farklıdır: EN "area of operation", NFPA "design area" der.

Hidrolik en uzak konum nasıl bulunur?

1. Kolondan en uzak dağıtım borusunu belirle.
2. O borunun en ucundaki branşman hatlarını hedefe al.
3. Alanın uzak kenarı son branşman hattında veya hat çiftinde olsun.
4. Tam bir hat oluşturmayan sprinkler artıklarını, su kaynağı tarafındaki bir sonraki hatta, dağıtım borusuna olabildiğince yakın topla.
5. Izgara sistemde alanı branşman hatları boyunca her yönde birer sprinkler adımı kaydırarak en yüksek basınç gereksinimini doğrula (Madde 13.4.2.1).

Son madde önemlidir: ızgara şebekede su iki yönden aynı sprinklere ulaşabilir, bu yüzden "en uzak" nokta her zaman geometrik olarak en uzak nokta değildir. Tablo bu problemi çözemez; EN 12845 Madde 13.1 ızgara ve halka yerleşimlerde tam hidrolik hesabı zorunlu tutar.

Alan ile sprinkler sayısı ilişkisi

Sprinkler sayısı, alanın sprinkler başına koruma alanına bölünmesiyle bulunur. OH sınıfında sprinkler başına en çok 12 m² olduğu için (Tablo 19) OH-3'ün 216 m²'sı yaklaşık 18 sprinkler eder. Ama tavandaki engeller (kiriş, kanal) nedeniyle ek sprinkler atıldıysa bu sayı artar ve ön hesaplı tablolar geçerliliğini yitirir.

Kuru sistemde alan artışı

Kuru ve alternatif tesisatlarda operasyon alanı %25 büyür: EN 12845 Tablo 3 bunu OH1–HHP3 için ayrı sütunda verir (LH ve OH4'te kuru/alternatif sisteme izin yoktur; OH1 veya HHP1 kullanılır), HHS depolamada ise Tablo 4 ve 5 notları %25 artış önerir. OH-3'te 216 m² olan alan 270 m²'ye çıkar; aynı 12 m²/sprinkler dağılımında sprinkler sayısı 18'den 23'e yükselir ve tasarım debisi buna bağlı olarak artar.

Sık Sorulan Sorular

Operasyon alanı neden dikdörtgen olmak zorunda?

Gerçek bir yangının dairesel yayılmasını taklit etmek için. Branşman hatlarına dik dar bir şerit seçilirse sürtünme kayıpları gerçekçi olmayan biçimde düşer ve pompa basıncı yetersiz çıkar.

1,2 × √A kuralı ne diyor?

Izgara yerleşimde alanın branşman hatlarına paralel kenarı, operasyon alanının karekökünün 1,2 katından küçük olamaz. OH-3 için 216 m² alanda L ≥ 17,6 m.

Çatı eğimi büyükse katsayı değişir mi?

Evet. Izgara yerleşimde branşman hatları 6°'den dik eğimli çatının mahyasına paralel ya da 1,0 m'den derin kirişlerin oluşturduğu gözler boyunca uzanıyorsa katsayı 1,2 yerine 2,0 alınır.

Koridorda dikdörtgen kuralı nasıl uygulanır?

Koridor boyunca tüm sprinklerleri alın, kalanları komşu odanın bir sonraki üst sırasında dikdörtgene en yakın şekilde gruplayın.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir