Açık sprinkler sayısı nereden gelir?
Yoğunluk/alan yönteminde hidrolik hesap bütün sprinklerler için değil, tasarım alanı içindeki sprinklerler için yapılır. Tasarım alanı, hidrolik olarak en zorlayıcı yere konan bir dikdörtgendir. İçinde kalan sprinklerler “açık” kabul edilir ve her biri en az tasarım yoğunluğu ile kendi koruma alanının çarpımı kadar su vermelidir.
N = ⌈A / As⌉ ; As = S × L ; L∥ ≥ 1,2 √ABurada A tasarım alanı, As bir sprinklerin koruma alanı (branşman üzerindeki aralık S çarpı branşmanlar arası aralık L, NFPA 13 9.5.2.1), L∥ ise dikdörtgenin branşman hatlarına paralel kenarıdır. Küsuratlı sprinkler bir üst tama yuvarlanır (28.2.4.2.2).
NFPA 13-2025: temel alan ve yoğunluk
| Sınıf | Yoğunluk | Tasarım alanı | Gizli boşlukta (19.2.3.1.5) |
|---|---|---|---|
| LH | 4,1 mm/dk (0,10 gpm/ft²) | 140 m² (1500 ft²) | 2,9 mm/dk · 280 m² |
| OH1 | 6,1 mm/dk (0,15) | 140 m² (1500 ft²) | 4,9 mm/dk · 280 m² |
| OH2 | 8,1 mm/dk (0,20) | 140 m² (1500 ft²) | 6,9 mm/dk · 280 m² |
| EH1 | 12,2 mm/dk (0,30) | 230 m² (2500 ft²) | 11,4 mm/dk · 280 m² |
| EH2 | 16,3 mm/dk (0,40) | 230 m² (2500 ft²) | 15,5 mm/dk · 280 m² |
Değerler NFPA 13-2025 Tablo 19.2.3.1.1’den alınmıştır; bu baskıda yoğunluk/alan eğrisi yoktur, her sınıf için tek bir nokta verilir. Hesaplayıcı ft² değerlerinin kesin çevrimini kullanır.
Tasarım alanını değiştiren durumlar
- Kuru ve çift kilitli ön tepkili sistem: alan %30 artar, yoğunluk değişmez (19.2.3.2.6).
- Tavan eğimi 2/12’yi aşarsa (engelsiz yapı): alan %30 artar (19.2.3.2.4).
- Hızlı tepkili sprinkler (ıslak sistem, LH veya OH, tavan ≤ 6,1 m): alan Şekil 19.2.3.2.3.1’e göre azalır. SI’da indirim yüzdesi y = −4,8x + 54,6’dır (x tavan yüksekliği, m); 3,05 m’nin altında %40, 6,1 m’de yaklaşık %25. İndirimden sonra alanda en az 5 sprinkler kalır (19.2.3.2.3.2).
- EH (tavan ≤ 9,1 m): yüksek sıcaklıklı veya K11.2 (K160) ve üstü sprinklerle alan %25 azalabilir, ama 185 m²’nin (2000 ft²) altına inmez ve yalnız bir kez uygulanır (19.2.3.2.7).
- Tavan 9,1 m’yi aşarsa: OH1’de alan %30 artar; OH2’de yoğunluk en az 15,1 mm/dk, 12,2 m üstünde 18,3 mm/dk ve alan %30 artar; EH’de yoğunluk en az 18,3 mm/dk olur (19.2.3.2.5.2). Bu yüksekliklerde OH2 ve üstünde K160’tan küçük sprinkler kullanılamaz (19.2.3.2.5.1).
Birden fazla düzeltme varsa hepsi tablodaki ilk alan üzerinden çarpılarak uygulanır (19.2.3.2.8.1). Örneğin kuru sistem ve eğimli tavan birlikteyse alan 1,3 × 1,3 = 1,69 katına çıkar.
Dikdörtgenin şekli: 1,2√A
NFPA 13 28.2.4.2.1’e göre tasarım alanı, branşman hatlarına paralel kenarı en az 1,2√A olan bir dikdörtgendir. Branşman başına alınacak sprinkler sayısı ⌈1,2√A / S⌉ olur. Kalan sprinklerler bir sonraki branşmana taşar (28.2.4.2.3). Örnek: OH2, S = 3,6 m, L = 3,4 m → As = 12,24 m², N = ⌈139,4 / 12,24⌉ = 12; 1,2√139,4 = 14,2 m → branşman başına ⌈14,2 / 3,6⌉ = 4 sprinkler, yani 3 branşmanda 4’er sprinkler.
EN 12845’te durum
EN 12845 tasarım alanını Tablo 3’te verir ve kuru veya alternatif sistemler için ayrı bir sütun kullanır: OH1 72 / 90 m², OH2 144 / 180 m², OH3 216 / 270 m², HHP 260 / 325 m². LH ve OH4’te kuru sisteme izin yoktur; tablo bu durumda OH1 ve HHP1’i ister. Alanın şekli 13.4.3.1’de verilir:
- Dallı ve döngülü şebeke: alanın uzak kenarını branşman (uç-orta düzende branşman çifti) belirler. Tam branşman oluşturmayan sprinklerler bir sonraki branşmanda dağıtım borusuna en yakın yere toplanır.
- Izgara şebeke: branşmanlara paralel uzak kenar L ≥ 1,2√A.
- Izgara, branşmanlar mahyaya paralel ve çatı eğimi 6°’yi aşıyor ya da 1,0 m’den derin kiriş gözleri varsa: L ≥ 2√A.
EN 12845’te yoğunluk, en elverişsiz komşu dört sprinklerin toplam debisinin kapladıkları alana bölünmesiyle kontrol edilir (13.4.1). En elverişsiz sprinklerdeki basınç da LH’de 0,70 bar, OH’de 0,35 bar, HHP ve HHS’de 0,50 bar’dan az olamaz (13.4.4). NFPA 13’te her sprinkler için en düşük basınç 0,5 bar’dır (7 psi, 28.2.4.11.1).
ESFR seçilirse: sayı tablodan gelir
ESFR sprinklerde yoğunluk/alan yöntemi ve 1,2√A kuralı uygulanmaz. NFPA 13 28.2.4.4 ESFR tasarım alanını Bölüm 23 ve 25’e bırakır; Madde 23.2.2’ye göre bütün tasarım alanları, aksi belirtilmedikçe, hidrolik olarak en zorlayıcı 12 sprinklerdir: üç branşmanda dörder sprinkler. En düşük çalışma basıncı emtia, tavan ve depolama yüksekliği, K-faktörü ve yöne göre Tablo 23.3.1’den okunur; örneğin Sınıf I–IV için tavan 10,7 m ve depolama 9,1 m’de K360 sarkık 1,4 bar, K200 sarkık 5,2 bar ister. Tabloda “—” olan K-faktörü o yükseklikte kullanılamaz.
İstisna kauçuk lastik depolamadır: Tablo 23.5’te 9,1 m bina yüksekliğinde açık portatif çelik veya paletli portatif raflarda yatık, dik ve örgülü lastik için K200 ve K240 ile tasarım 20 sprinkler (dört branşmanda beşer) ve en az 150 m²’dir; ESFR burada yangını söndürmez, kontrol eder. ESFR’de 12 sprinkler için hortum payı 950 L/dk ve süre 60 dakikadır (Tablo 20.15.2.6).
EN 12845-2’de ESFR: sayı seçilen tabloya göre değişir
Standart olarak EN 12845 seçilip sprinklerde ESFR işaretlenince araç EN 12845-2:2024 Bölüm 6.6’yı kullanır. NFPA’dan farkı, açık sprinkler sayısının her zaman 12 olmamasıdır:
- Tablo 7 (HHS1–3, HHS4, HHS5, yalnız tavan koruması): en az 12 sprinkler. K400 ve K480 Tablo 7’de tavan 13,7 m’nin üstünde, ayrıca Tablo 11’de yer alır.
- Tablo 8 (kauçuk lastik): 12 sprinkler.
- Tablo 9 (dik rulo kâğıt): ağır ve orta ağırlıkta 12 sprinkler. Hafif kâğıtta tavan 9,1 m’ye kadar 16 sprinkler, 12,2 m’ye kadar 25 sprinkler.
- Tablo 10 (özel koşullu, tavan ≤ 12,2 m): hücre “sayı @ basınç” verir. Satıra ve K-faktörüne göre 9, 10, 12, 15 veya 20 sprinkler olur; örneğin HHS4, 9,1 / 7,6 m’de K200 için 15 @ 3,5 bar.
- Tablo 11 (özel koşullu, HHS1–3, tavan ≤ 16,8 m): 9 veya 10 sprinkler. Satırı tavan ile sprinkler elemanı arasındaki mesafe (325 / 425 mm) ve en dar koridor genişliği (1,8 / 2,4 m) de belirler.
Tablo 10 ve 11 yalnız 6.6.1.2’nin bütün koşulları sağlanınca kullanılır: 5.2.6.1 zorunludur, tavan yanmaz malzemeden olur ve tasarım alanı (sprinkler sayısı × koruma alanı) en az 71 m²’dir. Alan bunun altında kalırsa araç sprinkler sayısını artırır.
Alanın şekli ve su süresi Tablo 6’dan gelir:
- 9 sprinkler: 3 × 3, 60 dk.
- 10 sprinkler: 3 × 3 + 1, 60 dk. Tablo 6 bu sayı için 3 × 2 + 4 × 1 yazar; Tablo 10 ve 11’in maddesi olan 6.6.1.2 ise 3 × 3 + 1 der. Standart içindeki bu çelişkide araç 6.6.1.2’yi kullanır.
- 12 sprinkler: 4 × 3, 60 dk.
- 15 sprinkler: 5 × 3, 90 dk.
- 16 sprinkler: 5 × 3 + 1, 90 dk.
- 20 sprinkler: 5 × 4, 120 dk.
- 25 sprinkler: 6 × 4 + 1, 120 dk.
Branşmanda daha az sprinkler varsa hepsi açık sayılır ve branşman sayısı artırılır.
Eski EN 12845:2015+A1:2019 Ek P de 12 sprinkler (4 × 3) alır; tavanı 4,5 m ve altındaki asma kat gibi yerlerde 6 sprinkler (3 × 2) alır (P.10.4–P.10.5).
3B modelde ne görüyorsunuz?
Tavanda kırmızı ana dağıtım borusu, branşmanlar ve sarkık sprinklerler vardır; kolon ön köşeden iner. Turuncu hacim tasarım alanıdır ve kolona en uzak köşede durur. “Sprinklerleri aç” açıkken alan içindeki sprinklerler kolondan en uzak olandan başlayarak sırayla açılır, su konileri yere iner ve zeminde sıçrama halkaları oluşur.
Sık Sorulan Sorular
Hidrolik hesapta kaç sprinkler açık kabul edilir?
Tasarım alanı bir sprinklerin koruma alanına bölünür ve yukarı yuvarlanır: N = ⌈A / As⌉, As = S × L. NFPA 13’te A Tablo 19.2.3.1.1’den gelir (OH için 140 m²) ve kuru sistem, eğimli tavan, hızlı tepkili sprinkler gibi durumlarda düzeltilir. EN 12845’te A Tablo 3’ten gelir (ör. OH3 216 m²).
1,2√A kuralı ne anlama gelir?
NFPA 13 28.2.4.2.1’e göre tasarım alanı dikdörtgendir ve branşman hatlarına paralel kenarı en az 1,2√A olmalıdır. Branşman başına alınacak sprinkler sayısı ⌈1,2√A / S⌉ olur. EN 12845 13.4.3.1 aynı kuralı ızgara şebekeler için verir; eğimli çatı veya derin kiriş gözlerinde 2√A kullanılır.
Kuru sistemde tasarım alanı ne kadar artar?
NFPA 13 19.2.3.2.6’ya göre kuru ve çift kilitli ön tepkili sistemlerde alan %30 artar, yoğunluk değişmez. EN 12845 Tablo 3 kuru ve alternatif sistemler için ayrı alan verir (OH1 90 m², OH2 180 m², OH3 270 m², HHP 325 m²); LH ve OH4’te kuru sisteme izin yoktur.
Hızlı tepkili sprinklerle tasarım alanı ne kadar küçülür?
NFPA 13 Şekil 19.2.3.2.3.1’e göre ıslak sistemde, LH veya OH sınıfında ve tavan 6,1 m’yi aşmıyorsa alan küçülür: tavan 3,05 m’nin altındaysa %40, üstünde SI’da y = −4,8x + 54,6 yüzdesi kadar. İndirimden sonra tasarım alanında en az 5 sprinkler kalır.
ESFR sprinklerde hidrolik hesapta kaç sprinkler açık sayılır?
NFPA 13 23.2.2’ye göre, aksi belirtilmedikçe 12 sprinkler açık sayılır: üç branşmanda dörder. En düşük basınç Tablo 23.3.1’den emtia, tavan ve depolama yüksekliği ve K-faktörüne göre alınır. Lastik depolamada bazı düzenlerde Tablo 23.5 20 sprinkler (dört branşmanda beşer) ister. EN 12845-2’de sayıyı seçilen tablo belirler. Tablo 7 ve 8’de 12 sprinkler açık sayılır. Tablo 9’da hafif rulo kâğıt için 16 veya 25 sprinkler gerekir. Özel koşullu Tablo 10 ve 11’de satıra göre 9, 10, 12, 15 veya 20 sprinkler alınır ve tasarım alanı en az 71 m² olur. Alanın şekli ve su süresi Tablo 6’dan gelir.
MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü
MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.
MEP Calc'i App Store'dan indir
SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
Bu hesapların tamamını sahada, çevrimdışı ve PDF raporlu yapmak için: NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 tek iOS uygulamasında.
SprinkCalc'i App Store'dan indir