BYKHY 82–83: Acil Durum Kontrolü ve Kablolar

Yangın algılandıktan sonra binada bir dizi şeyin kendiliğinden olması gerekir: yangın kapıları kapanır, merdivenler basınçlanır, kilitli kapılar açılır, asansörler çağrıya kapanır, itfaiyeye haber gider. BYKHY Madde 82 bu işlevleri "acil durum kontrol sistemi" başlığında sayar; Madde 83 ise bu işlevlerin yangın sürerken çalışmaya devam edebilmesi için hangi kabloların yangına dayanıklı olacağını belirler. İki madde birlikte okunmalıdır: kablosu yanan bir kumanda, yazılmamış bir kumandadan farksızdır.

Madde 82: acil durum kontrol işlevleri

Yangında gerekli kontrol işlevlerini otomatik yerine getirecek acil durum kontrol sisteminin şu özellik ve işlevlere sahip olması gerekir (82/1):

Asansörler. (e) bendi, Madde 62/5 ile birlikte okunur: yüksek binalarda ve topluma açık yapılarda asansörler yangın uyarısı aldıklarında kapılarını açmadan, hangi yönde giderlerse gitsinler otomatik olarak acil çıkış katına döner ve kapıları açık bekler; kat ve koridor çağrılarını kabul etmez; gerektiğinde yetkililerce kullanılabilecek bir elektrik sistemine de sahip olur. Mevcut binalar için aynı esaslar 160/4'te bina yüksekliği 30,50 m'yi aşan konut dışı binalar ve 51,50 m'yi aşan konutlar için tekrar edilir. Bu, alarm sisteminden asansör kumandasına giden bir çıkış demektir.

Önceliği yangın paneli taşır (82/2). Acil durum kontrol işlemleri, yangın alarm sisteminin donanım ve yazılım bütünlüğü içindeki kontrol birimleriyle yapılır. Kontrol edilen sistemlerin ve cihazlarla ilişkili güvenlik sistemlerinin, bina otomasyonu gibi diğer sistemlerden alacağı hiçbir kumanda, yangında panelden yapılacak acil durum kontrolünü engelleyemez. Bu fıkra iki şey söyler: kontrol mantığı alarm sisteminin içinde durur, dışarıda bir otomasyon yazılımına devredilmez; ve iki sistem çakışırsa yangın kumandası kazanır. Geçiş kontrol sistemi bir kapıyı kilitli tutmaya çalışırken panel açma komutu verdiyse kapı açılmalıdır.

Hangi sinyallerin panele girdiği ve panelden çıktığı 78–80 entegrasyon yazısındaki sebep–sonuç tablosunda toplandı.

Madde 83: hangi kablo yangına dayanıklı olacak

Yangın sırasında çalışır kalması gereken şu kablolar yangına karşı en az 60 dakika dayanabilecek özellikte olur (83/1):

Muafiyetin mantığı (83/3). Algılandıktan sonra uzun süre çalışması gerekmeyen devrelerde yangın dayanımı aranmayabilir: buton ve algılayıcı, işini ilk alarmda yapmıştır; kapı tutucu ise enerjisi kesilince kapıyı bırakır, yani kablonun yanması güvenli yöne düşer. Fıkra "yangın kontrol panelleri arasındaki kablolar"ı da sayar; bu ifade 83/1-c ile çelişir gibi görünür, çünkü (c) bendi ana, tali ve tekrarlayıcı paneller arasındaki kabloları 60 dakikalık listeye alır. Metin iki fıkrada da böyle; tereddütte daha sıkı olan 83/1-c'yi uygulamak ve idarenin görüşünü almak güvenli yoldur.

Belge (83/2). Yangına dayanıklı olması gereken kablolar ilgili standartlara göre deneyden geçmiş ve sertifikalı olur. Kılavuz bu fıkraya bir uygulama notu ekler: yapı denetim personeli ve gerektiğinde yapı malzemeleri denetim personeli kabloların belgelerini denetleyebilir ve bina içinde herhangi bir noktadan, duvar içindekiler dâhil, numune alıp teste gönderebilir (s. 135).

Ayırma (83/4). Yangın alarm kabloları sistemin sağlıklı ve güvenilir çalışması için algılama, kontrol ve uyarı ekipmanı üreticisinin şartnamesine uygun tipte olur ve elektriksel gürültü gibi etkilerden korunacak şekilde diğer sistemlerden ve enerji kablolarından ayrı döşenir.

Halojensiz (83/5). Sağlık hizmeti binalarında, 100'den fazla kişinin bulunduğu konaklama binalarında ve kullanıcı sayısı 1000'i geçen toplanma binalarında her türlü besleme ve dağıtım kablosu ile kablo muhafazalarında kullanılan malzemeler halojenden arındırılmış olur ve yangında zehirli gaz üretmez. Bu fıkra yalnız yangın alarm kablolarına değil binadaki bütün besleme ve dağıtım kablolarına uygulanır.

Yangına tepki sınıfı. Kılavuz, yönetmelikte kabloların yangına tepki performans sınıfına ilişkin bir hüküm bulunmadığını not eder ve sınıf seçimi için 23.12.2020 tarihli ve 31343 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan, Yapı İşleri İnşaat, Makine ve Elektrik Genel Teknik Şartnamelerine Dair Tebliğ'de (YFK 2007/1) değişiklik yapan tebliğin 12. Bölümü olan Kablolar Genel Teknik Şartnamesi'ne bakılabileceğini söyler (s. 135). Kablolar ve asma tavanlar konusu asma tavan ve kablo yazısında.

Kablo kuralları başka maddelerde

• Duman tahliye ve basınçlandırma fanları (85/5): besleme kabloları yangına en az 60 dakika dayanıklı olur ve fanlar jeneratörden beslenecek şekilde tesis edilir.
• Mevcut binalar (162): elektrik tesisatı yenilenecekse Madde 83'teki özellikte kablolar kullanılır. Bkz. mevcut binada algılama.
• Sürekli denetim (74/2): yangın uyarı sisteminin bütün kabloları ve uzak izleme merkezlerine giden hatlar kopukluk, kısa devre ve toprak kaçağına karşı sürekli denetlenir.
• Acil anons: Kılavuz, anons merkez ünitesi besleme kablosu ile hoparlör besleme kablolarının yangına dayanıklı tipte olmasını ister (s. 132).

Kablo güzergâhı için pratik notlar

Yönetmelik kablonun kendisine 60 dakika şartı koyar; ancak kablonun bu süre boyunca işlev görmesi, güzergâhın da ona izin vermesine bağlıdır. Yangına dayanıklı bir kablonun dayanıksız bir taşıyıcı ya da kelepçe üzerinde döşenmesi, deney koşulundan farklı bir montaj demektir. Bu nedenle üretici sertifikasında tanımlanan montaj sistemi uygulanmalı ve kabul aşamasında belgeleriyle birlikte denetlenmelidir. Güzergâh mümkün olduğunca yangın kompartımanlarından geçmeyecek, geçtiği yerde ise geçişler kompartımanın dayanımını bozmayacak biçimde çözülmelidir. Kısa yoldan kesmek için başka bir kompartımandan geçen bir uyarı devresi, o kompartımanda çıkacak bir yangında hedef kattaki uyarıyı da kaybettirebilir.

Kontrol listesi

• 82/1'deki altı işlevin her biri için panel çıkışı tanımlı mı?
• Bina otomasyonu ve geçiş kontrolü yangın kumandasını engelleyemiyor mu? (82/2)
• Uyarı, anons, kontrol, panel arası ve panel besleme kabloları en az 60 dk, belgeli mi? (83/1–2)
• Alarm kabloları enerji kablolarından ayrı mı? (83/4)
• Sağlık, 100 kişiyi aşan konaklama, 1000 kişiyi aşan toplanma binasıysa bütün kablolar halojensiz mi? (83/5)
• Duman ve basınçlandırma fanı kabloları 60 dk ve jeneratör beslemeli mi? (85/5)

Sık Sorulan Sorular

Yangın alarm kabloları kaç dakika yangına dayanıklı olmalı?

Madde 83/1'e göre panelden uyarı cihazlarına, sesli tahliye amplifikatör ve hoparlörlerine ve acil durum kontrol cihazlarına giden kablolar, itfaiyeye haber veren kabloların bina içi kısmı, paneller arası kablolar ve panel besleme kabloları en az 60 dakika dayanıklı olur.

Dedektör ve buton kablolarının yangına dayanıklı olması gerekir mi?

Madde 83/3'e göre algılandıktan sonra uzun süre çalışması gerekmeyen butonlarda, algılayıcılarda ve enerjisi kesilince tehlike oluşturmayan kapı tutuculara giden kablolarda yangın dayanımı aranmayabilir. Kararı projede açıkça belirtin.

Halojensiz kablo hangi binalarda zorunlu?

Madde 83/5'e göre sağlık hizmeti binalarında, 100'den fazla kişinin bulunduğu konaklama binalarında ve kullanıcı sayısı 1000'i geçen toplanma binalarında her türlü besleme ve dağıtım kablosu ile kablo muhafazalarında halojenden arındırılmış malzeme kullanılır.

Bina otomasyon sistemi yangın kumandalarını yönetebilir mi?

Madde 82/2'ye göre acil durum kontrol işlemleri yangın alarm sisteminin kendi kontrol birimleriyle yapılır ve bina otomasyonu gibi diğer sistemlerin hiçbir kumandası yangın panelinden yapılacak acil durum kontrolünü engelleyemez.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir