Mevcut Binalarda Algılama: BYKHY 143 ve 161

Mevcut bir binada yangın algılama ve uyarı sistemi gerekip gerekmediği, yeni bina kurallarıyla değil BYKHY'nin Onuncu Kısmıyla belirlenir. Algılama için bu kısımda iki madde vardır: Madde 161 hangi mevcut binalara Madde 75'in uygulanacağını söyler, Madde 143 ise sistemi kimin yaptıracağını ve panelin nasıl kurulacağını. Bu yazı ikisini, Ek-7'deki Danıştay iptaliyle birlikte okur ve mevcut binalarda algılamaya dokunan diğer hükümleri ve süre maddelerini toplar.

Önce: bina "mevcut" mu?

Mevcut yapı, yönetmelik yürürlüğe girmeden önce yapı ruhsatı alınıp yapımı devam eden ya da tamamlanan yapı, bina, tesis ve işletmedir (4/ff). Kılavuz'daki metne göre 19/12/2007'den önce yapı ruhsatı başvuru dilekçesi eki projeleri idarece onaylanmış yapılar da mevcut yapı sayılır (Kılavuz s. 217, 138/4). Onuncu Kısım her mevcut yapıya uygulanmaz:

• Yönetmelik yürürlüğe girdikten sonra kullanımı sağlık bakım binasına, yatılı sağlık kuruluşuna, anaokulu, kreş, çocuk kulübü, ilköğretim okulu, yetiştirme yurdu, eğlence yeri, konaklama binasına ya da tehlikeli madde bulunan binaya dönüştürülen yapılara yeni bina hükümleri uygulanır (138/1, 139).
• Kılavuz, tadilat ruhsatına tabi esaslı tadilat yapılan binanın da yeni bina gibi değerlendirileceğini örnekle açıklar (s. 217).
• 2002 tarihli eski yönetmeliğe uygun tedbirleri alınmış mevcut yapılarda, yeni yönetmeliğe göre ilave tedbir istenmemesi asıldır; yapı sahibi isterse ilave tedbir alabilir (138/2).

Bu sınıflandırmanın bütün ayrıntısı mevcut binalarda BYKHY yazısında. Bu yazı, sınıflandırma yapılmış ve Onuncu Kısmın uygulanacağı anlaşılmış bir bina için algılama tarafını ele alır.

Madde 161: hangi mevcut binaya ne uygulanır

161/1. Mevcut yapılarda uyarı sistemi için Madde 75 uygulanır. Madde 75'in uyarıya dönük hükmü yangın uyarı butonlarıdır (75/2): konut dışı, kat alanı 400 m²'yi aşan 2–4 katlı binalar; konut dışı, 4'ten fazla katlı binalar ve konutlar dâhil bütün yüksek binalar. Buton zorunluysa sesli ve ışıklı uyarı da zorunludur (81/1).

161/2. Madde 75'in algılama sistemine ilişkin hükümleri; mevcut konaklama binaları, kurum binaları, büro binaları, mağazalar, çarşılar ve toplanma amaçlı yapılar hakkında da uygulanır. Bu hükümlerin merkezinde 75/3 ve onun bağlandığı Ek-7 vardır.

161/2 ile Danıştay iptali birlikte okununca

Burada dikkat edilmesi gereken bir kesişme var. 161/2'nin saydığı altı kullanımdan dördünün karşılığı olan Ek-7 satırları Danıştay 10. Dairesinin 28/12/2021 tarihli, K.2021/5537 sayılı kararıyla iptal edildi ve karar 22/2/2023'te kesinleşti (Kılavuz s. 259). Sonuç aşağıdaki tablodadır. Tablo bir okuma önerisidir; yönetmelik bu kesişmeyi ayrıca düzenlemez, Kılavuz da açıklama yapmaz.

Uygulamadaki karşılığı şudur: mevcut bir otel ya da büro Ek-7 eşiğini aşıyorsa otomatik algılama ister ve 75/5'e göre bütün mahallere TS EN 54-14'e uygun algılayıcı konur. Mevcut bir okul, hastane, mağaza ya da toplanma yapısında 161/2 algılama hükümlerini uygulatır, ama bağlanacak Ek-7 eşiği kalmamıştır. 161/2'nin saymadığı mevcut konut, depo ve yüksek tehlikeli yerler için madde metni algılamayı ayrıca uygulatmaz; ancak 161/1 uyarı sistemini (butonlar) bütün mevcut yapılara uygulatır. Bu tür belirsizliklerde Onuncu Kısmın kendi kuralı geçerlidir: kısımda belirtilmeyen veya açık olmayan konularda yapı ruhsatı vermeye yetkili idarenin görüşü esas alınır ve gereken tedbirler bina sahibi veya kat malikleri tarafından yaptırılır (144). Yeni bina kuralları için Madde 75 ve Ek-7 yazısına bakın.

Madde 143: tek panel, bina sahibinin işi

Yönetmeliğe göre binada algılama sistemi şartsa, algılama veya uyarı sisteminin ana paneli binanın tamamına hizmet verecek şekilde bina sahibi ya da kat malikleri tarafından yaptırılır (143). Madde iki şey söyler. Birincisi, kat kat ya da dükkân dükkân ayrı küçük sistemler kurmak bu hükmü karşılamaz; bina tek bir ana panelle izlenir. İkincisi, yükümlülük kiracıda değil, binanın sahibinde ya da kat maliklerindedir; aynı mantık sprinkler için su girişi ana hattı ve kolonlarda da kurulmuştur (142). Panelin yeri ve tekrarlayıcı paneller için Madde 76–77 yazısına bakın.

Mevcut binada algılamaya dokunan diğer hükümler

• Kablolar (162): elektrik tesisatı yenilenecekse Madde 83'teki özellikte, yani gerekli devrelerde en az 60 dakika yangına dayanıklı kablolar kullanılır. Bkz. 82–83 yazısı.
• Mevcut konutlarda merdiven (158/1-b): yapı yüksekliği 30,50 m'den fazla ve 51,50 m'den az olan mevcut konutta ana merdiven korunmuş kaçış merdiveni yapılırsa tek merdiven yeterlidir; bu merdiven iç merdivense, bir yangın ihbar butonuyla ya da algılama sisteminden otomatik devreye giren basınçlandırma gerekir. Konut 161/2 listesinde olmasa da bu durumda alarmdan basınçlandırmaya giden bir sinyal zorunlu olur.
• Basınçlandırma (163): dörtten fazla bodrum kata hizmet veren ve kova yüksekliği 51,50 m'yi aşan kaçış merdivenleri Madde 89'a göre basınçlandırılır; 89/14 basınçlandırmanın algılama sisteminden otomatik çalıştırılmasını ister.
• Asansörler (160/4): bina yüksekliği 30,50 m'yi aşan konut dışı binalarda ve 51,50 m'yi aşan konutlarda asansörler yangın uyarısı alınca kapılarını açmadan acil çıkış katına döner, kapılar açık bekler ve kat çağrılarını kabul etmez. Bu, alarm sisteminden asansör kumandasına bir çıkış gerektirir.

Süre: hangi geçici madde?

Mevcut binalarda tedbirlerin hangi sürede alınacağı, elimizdeki iki metinde farklı yazılıdır ve bu fark güncel metnin teyit edilmesini zorunlu kılar.

• 2015 konsolide metni: iki ayrı "Geçici Madde 1" içerir. Biri, 09.07.2015 değişikliğinden önce ruhsat almış ya da ihalesi ilan edilmiş yapılara önceki hükümlerin uygulanmasına devam edileceğini; diğeri, eski yönetmeliğe uygun tedbirleri alınmış mevcut yapılarda değişen hükümlere göre ilave tedbir istenmemesinin asıl olduğunu söyler. Bir süre vermez. Geçici Madde 3 bu metinde yoktur.
• Kılavuz, Geçici Madde 1 (s. 239): Onuncu Kısımda belirtilen mevcut binalar için alınması gereken tedbirler bina sahibi ve yöneticisi ile kurum amirlerince 1 yıl içinde yerine getirilir; bu sürede tesisatın yapımına başlanmışsa ilgili idare 1 yılı aşmamak üzere yapım süresi tanıyabilir. Kılavuz, sürenin mücbir nedenle uzatılmasının idari bir karar olduğunu ve talebin İçişleri Bakanlığına yazılı yapılacağını not eder.
• Kılavuz, Geçici Madde 3 (s. 240): yalnız 138'inci maddenin beşinci fıkrasındaki mevcut binalar için tedbirlerin 31/12/2023'e kadar alınmasını ister; idare denetler ve yapımına başlanmışsa 1 yılı aşmamak üzere süre tanıyabilir. 138/5, Madde 7'nin on ikinci fıkrasındaki kullanım sınıfına giren yapıları kapsar (Kılavuz s. 217): orman alanları içinde veya bitişiğinde yapılan rafineriler, fosil yakıtlı elektrik üretim tesisleri, kurulu gücü 500 MW ve üzeri enerji üretim tesisleri ve toplam kapalı kullanım alanı 2000 m²'den büyük fabrikalar gibi endüstriyel tesisler ile bunların depolama tesisleri (Kılavuz s. 36). Yani 31/12/2023 süresi bütün mevcut binalar için değil, bu tesisler içindir.

Hem 138/4–5 hem de Geçici Madde 3, 2015 metninde bulunmayan ve sonraki bir değişiklikle eklendiği anlaşılan hükümlerdir. Ayrıca Kılavuz'daki 138'inci madde birinci, ikinci, dördüncü ve beşinci fıkraları gösterir; 2015 metnindeki üçüncü fıkra Kılavuz'da yer almaz. Bir mevcut bina projesinde süre ve kapsam konusunda Resmî Gazete'deki son metni esas alın.

Karar sırası

1. Bina mevcut yapı mı (4/ff, Kılavuz 138/4)? Kullanım 138/1'deki bir kullanıma dönüştü mü, esaslı tadilat var mı? Öyleyse yeni bina kuralları.
2. Bina 2002 yönetmeliğine uygun tedbirleri almış mı (138/2)? Öyleyse ilave tedbir istenmemesi asıldır.
3. Uyarı: 161/1 ile 75/2'yi uygulayın; buton zorunluysa uyarı da zorunlu (81/1).
4. Algılama: kullanım 161/2 listesinde mi? Listede ve Ek-7 satırı yürürlükteyse eşiği kontrol edin; satır iptalse ya da kullanım listede yoksa idarenin görüşünü yazılı alın (144).
5. Sistem gerekiyorsa tek ana panel, bina sahibi veya kat maliklerince (143).
6. Merdiven basınçlandırması ve asansör kumandası gibi alarm çıkışlarını 158, 160 ve 163'e göre ekleyin; tesisat yenileniyorsa kablolar 83'e göre (162).
7. Süreyi yürürlükteki geçici maddelere göre belirleyin.

Yeni yapılar için zorunluluğu yangın algılama ve alarm zorunluluğu hesaplayıcısı verir; mevcut binalarda sonucu 161 ile birlikte yorumlayın.

Sık Sorulan Sorular

Mevcut bir otelde yangın algılama sistemi zorunlu mu?

Madde 161/2 Madde 75'in algılama hükümlerini mevcut konaklama binalarına da uygular. Ek-7'nin konaklama satırı yürürlükte olduğundan, yapı yüksekliği 6,50 m'yi veya toplam kapalı alanı 1000 m²'yi aşan mevcut otelde otomatik algılama gerekir. Önce binanın Onuncu Kısma tabi olup olmadığını kontrol edin (138, 139).

Mevcut bir okul veya mağazada algılama için Ek-7 eşiği var mı?

161/2 bu kullanımları sayar, ancak Ek-7'nin kurum, ticaret ve toplanma satırları Danıştay kararıyla iptal edildi (Kılavuz s. 259). Bağlanacak eşik kalmadığı için idarenin görüşünü yazılı alın (144); 161/1 uyarı sistemi ve buton kuralları yine uygulanır.

Apartmanda yangın alarm panelini kim yaptırır?

Madde 143'e göre algılama sistemi şartsa ana panel binanın tamamına hizmet verecek şekilde bina sahibi veya kat malikleri tarafından yaptırılır. Daireler ya da dükkânlar için ayrı ayrı sistemler bu hükmü karşılamaz.

Mevcut binalar için 31/12/2023 süresi herkese mi uygulanır?

Hayır. Kılavuz'daki Geçici Madde 3, yalnız 138/5'teki binalar içindir; bunlar Madde 7/12'deki orman alanı içi veya bitişiğindeki rafineri, enerji tesisi ve büyük fabrika gibi tesislerdir. Diğer mevcut binalar için Kılavuz Geçici Madde 1'de 1 yıllık süre yazar. Bu hükümler 2015 metninde yoktur; güncel metni teyit edin.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir